Vatnajökull Buzulu, sadece İzlanda’daki değil, tüm Avrupa’daki en büyük buzuldur. Bu buzul, yüzölçümü 8.100 kilometrekareyi bulan ve yaklaşık 300 metre kalınlığında bir buzul düzlüğüdür. İzlanda’nın en yüksek dağı olan Hvannadalshnjúkur’un üzerinde yer almaktadır. Bu buzulun yaklaşık 2500 yıl önce oluştuğu düşünülmektedir. İzlanda’nın yaklaşık yüzde 10’u buzullarla kaplıdır. Vatnajökull Buzulu, İzlanda’nın en yüksek volkanlarının üzerine yerleşmiştir. İzlanda’nın güneydoğusunda bulunan çeşitli volkanların lavlarını süzmektedir.
Vatnajökull Buzulu, İzlanda’nın doğal güzellikleri arasında önemli bir yer tutmaktadır. Buzulun etrafında yer alan çeşitli yerler, İzlanda’nın tarihi ve kültürel mirasını yansıtmaktadır. Vatnajökull Buzulu, turistler tarafından sıklıkla ziyaret edilen, İzlanda’nın en popüler turistik yerlerinden biridir. Buzulun üzerinde yürüyüşler, kaya tırmanışı ve buzulun altında yer alan mağaraları ziyaret etmek gibi aktiviteler yapılabilir. Ayrıca, buzulun etrafında yer alan çeşitli göller, şelaleler ve volkanlar da ziyaret edilebilir.
Vatnajökull Buzulunun Özellikleri
Vatnajökull Buzulunun buz tabakasının kalınlığı yer yer 1000 metreyi bulur. Ada’nın birkaç aktif volkanı buzulun altında kalır. Bu dağların arasında 500 ile 800 metrelik vadiler bulunur. 12 Eylül 2004 yılında Skaftafell Milli Parkı’nın genişletilmesiyle, Vatnajökull Buzulunun yarısından fazlası millî park sınırlarına dâhil olmuştur. İzlanda’daki buzulların çoğunun altında olduğu gibi, buz tepesinin altında birkaç yanardağ vardır. Bu volkanlardan çıkan patlamalar, buzun altında büyük su ceplerinin gelişmesine yol açarak zayıflamış buzu patlatabilir ve bir buzul göl patlaması seline neden olabilir. Son buzul çağında Vatnajökull altında çok sayıda volkanik patlama meydana gelmiştir.
Yakın zamanlarda, yanardağlar buzulların altında patlamaya devam etmiş ve birçok belgelenmiş sele neden olmuştur. 1934 yılında bir buzul göl patlaması, birkaç gün boyunca devam etmiş ve 15 km3 suyun açığa çıkmasına neden olmuştur. Volkanik Grímsvötn gölü, 1996 yılında büyük bir buzul göl patlamasının kaynağıdır. Ayrıca Kasım 2004’ün başında bu göllerin altında önemli ancak kısa süreli bir yanardağ patlaması olmuştur. 21 Mayıs 2011’de Vatnajökull Milli Parkı’ndaki volkanik bir patlama başlamış ve 17 kilometreye (11 mil) kadar ulaşmıştır.
Buzulların Oluşumu ve Erimesi
Buzullar, volkanik patlamalar veya volkanik lavların üzerine yerleşmiş ve su buharı gazları tarafından oyulmuş kristal buz tabakalarıdır. Buzullar, genellikle volkanik aktivite veya volkanik lavların üzerinde bulunan su kaynaklarının buzul şapkası olarak adlandırılan tabakalarından oluşurlar. Buzullar, yüksek enlemlerde ve volkanik lavların üzerinde bulunan dağlık bölgelerde daha sık görülürler. Genellikle volkanik aktivite veya volkanik lavların üzerinde bulunan su kaynaklarının buzul şapkası olarak adlandırılan tabakalarından oluşurlar.
Buzullar, ısınma nedeniyle erimeye uğrar ve buzulların erimesi, dünya üzerindeki su seviyelerini etkiler. Buzulların erimesi, ısınma nedeniyle okyanus seviyesinin yükselmesine ve dünya üzerinde su kaynaklarının azalmasına neden olabilir. Buzulların erimesi, aynı zamanda iklim değişikliğine de neden olabilir ve iklim değişikliğinin etkilerini azaltmaya yardımcı olabilir. Ilıman buzulların sıcaklığı yaklaşık olarak buzulun erime sıcaklığına yakın değerdedir. Buzulun tabanına doğru basınç arttığından bu kısımlarda erime daha hızlıdır. Bu durum buzul tabakasının kayarak hareket etmesine neden olur. Buzulların hareketi sırasında buzul katmanı ile altındaki kayaç tabakası arasındaki sürtünme nedeniyle açığa çıkan ısı ve jeotermal enerji erimeyi hızlandırır. Eriyen buzul, büyük bir hızla akan ve sık sık kabaran düzensiz ırmakların doğmasına yol açar. Bu yüzden, her an su baskınlarının tehdidi altında olan çevredeki vadiler yerleşmeye elverişli değildir.
Buzulların erimesi sonucu açığa çıkan sular buz tabakasının içinde ya da altında oyuklar da oluşturabilir. Bu jeolojik yapılar buzul mağarası olarak isimlendirilir. Buz katmanı sürekli hareket ettiğinden buzul mağaraları kalıcı değildir. Genellikle yaz aylarında ortaya çıkan bu mağaraların, her yıl oluşup oluşmayacakları ya da nerede oluşacakları kesin olarak belli değildir. Vatnajökull Milli Parkı, 2008 yılında Skaftafell Milli Parkı ve Jökulsárgljúfur rezervinin temeli üzerine kurulmuştur. Vatnajokull Buzulu dışında, Milli Parkta dev buzul nehirleri, etkileyici kanyonlar, buzul lagünleri ve etkileyici şelaleler gibi başka doğa harikaları da bulunmaktadır. Buzdağları çok renklidir ve görünümleri mevsimlere göre sürekli değişir.
