Timbuktu Kenti; Batı Afrika ülkesi olan Mali Cumhuriyeti’nde yer almaktadır. Bir zamanlar dünyanın en görkemli şehirlerinden biri olan Timbuktu, Sahra Çölü’nde kum tepeleri arasına kurulmuştur. Kent dünyanın gelmiş geçmiş en zengin adamı olarak kabul gören Mansa 1. Musa’nın hükümdarlığı zamanında, Mali İmparatorluğu’nun başkentliğini yapmıştır. Bir zamanlar altın ticaretinin merkezi olan şehir, Dünyanın 7 Harikasına aday gösterilmiştir.
Timbuktu kentine ilk yerleşimin MÖ. 5. yüzyıla dayandığı bilinmektedir. Bölgenin en önemli su kaynaklarından biri olan Nijer Nehri yakınında kurulan kent, zaman içerisinde Afrika kıtasının en önemli kentlerinden biri haline gelmiştir. Tuaregler tarafından ele geçirilen şehre, kendi dilleri olan Berberi’de ”kumun içine gömülü şehir” anlamına gelen Timbuktu ismi verilmiştir. Şehirde kum ve çamurdan geleneksel bir mimariyle inşa edilen tarihi yapılar bulunmaktadır. Bu yapılar süren kuraklık ve çöl fırtınaları sebebiyle günümüzde yıkılma riski altındadır. UNESCO 2012 yılında Timbuktu’yu Tehlike Altındaki Dünya Mirası olarak duyurmuştur.
Timbuktu Kenti’nin Tarihi
Timbuktu Şehri, günümüzde Mali Cumhuriyeti’nin 8 idari bölgesinden biridir. Kum tepeleri arasında kurulu olan Timbuktu, kültürel bakımdan büyük bir öneme sahiptir. Kent kurulduğundan itibaren 11. yüzyıla kadar dönemsel bir yerleşim yeri olarak kullanılmış, 12. yüzyıldan sonra kalıcı bir şehir haline gelmiştir. Sahra Çölü’nün ticaret yolları Timbuktu üzerinden geçmektedir. Şehirde tuz, altın, fildişi gibi ticaretler yapılmış ve hızla gelişme göstermiştir. Bu sebeple şehir dışarıdan çok sayıda göç almıştır. Kısa sürede büyüyen şehir Afrika’nın en zengin kentlerinden biri haline gelmiştir.
yüzyılın başlarında Mali İmparatorluğu’nun bir parçası olan şehri Tuaregler ele geçirmiştir. 16. yüzyılda ise Faslı Saadi Hanedanlığı kenti alarak başkent yapmıştır. 17. yüzyılda ise Fas’tan ayrılan şehirde bağımsız bir yönetim kurulmuştur. 17. ve 18. yüzyılda altın çağını yaşayan şehir akademi, eğitim ve kültür merkezi olmuştur. 18. yüzyılda birde üniversite kurulan şehir zenginliği ve görkemi ile komşu krallıkların sürekli elde etmek istediği bir yer haline gelmiştir.
Ticaret yolları üzerinde bulunan şehre gelen Müslüman tüccarlar sayesinde, halk İslam dini ile tanışmıştır. İslam inancını benimseyen Timbuktu halkından sonra din, Mali genelinde yayılmaya başlamıştır. İslam dini ile tanıştıktan sonra yapılan önemli yapılar arasında Djinguereber Camii, Sankore Camii ve Sidi Yahya Camii yer almaktadır. Camiler, Timbuktu’nun görkemli döneminde, İslami çalışma ve bilginin merkezi olarak kullanılmıştır.
Aynı zamanda Timbuktu, kitaplar ve el yazmaları konusunda da dünyanın en zengin kentlerinden biridir. 60’dan fazla kütüphane bulan Timbuktu şehrinde 700 bin el yazması bulunmaktadır. 18. yüzyıldan sonra sık sık el değiştiren şehir, 19. yüzyılda Fransız sömürgesi haline gelmiştir. Fransız işgali ile beraber parlak günlerinden uzaklaşan şehir zenginliğini kaybetmeye başlamıştır.
Dünyanın En Zengin İnsanı Mansa 1. Musa
Malinin en önemli imparatorlarından biri olan Mansa 1. Musa, 14. yüzyılda yaşamıştır. Tarihin en zengin insanı olarak kabul edilen Mansa 1. Musa’nın Timbuktu şehrine katkıları büyük olmuştur. İslami ilimlere oldukça meraklı olan Mansa 1. Musa, hac dönüşünde Arabistan’dan çok sayıda âlimi Timbuktu’ya getirmiştir. Şehrin ilmi açıdan oldukça gelişmesini sağlamıştır. Hatta bir Afrika atasözü der ki; “Tuz kuzeyden, altın güneyden, gümüş beyaz adamın ülkesinden gelir; Allah’ın kelâmı ve bilgeliğin hazineleri ise sadece Timbuktu’da bulunur”.
Mali’nin önemli imparatorlarından biri kabul edilen Mansa 1. Musa, 1312 ve 1337 yılları arasında ülkeyi yönetmiştir. 1324 yılında Kahire, Mekke ve Medine üzerine çıktığı hac yolculuğu sırasında, yerel halka kilolarca altın dağıtmıştır. Yaptığı bu yolculukta İmparatorun altınlarını taşımak için 500 köle görevlendirilmiştir. Anlatılanlara göre bu hac ziyareti sırasında o kadar çok altın dağıtmış ki, Ortadoğu’da altının değeri sert bir düşüş yaşamıştır.
