Milyon taşı; İstanbul’da Yerebatan Sarnıcı’nın giriş kısmında bulunan bir anıt taştır. Sıradan bir taş gibi görünen bu anıt, tarihte dünyanın merkezi olarak kabul edilmiştir. Taş, Doğu Roma İmparatorluğu’ndaki Konstantinopolis şehrine ulaşan tüm antik Roma yollarının başlangıç noktasıdır. Dünya üzerindeki diğer şehirlerin İstanbul’a olan uzaklığının hesaplanmasında kullanılan sıfır noktasıdır. Sıfır meridyeninin, 1884 yılına kadar milyon taşının bulunduğu İstanbul’dan geçtiği kabul edilmiştir.
Milyon taşı, Roma İmparatoru I. Konstantin tarafından 4. yüzyılda diktirilmiştir. Dikdörtgen prizma şeklinde olan bu taş, 4 – 5 metre yüksekliğe sahiptir. İlk yapıldığında dört yöne bakan bir kapı ve bu noktada kesişen yolların üzerine yükselen, dört sütun üzerine oturmuş bir kubbeden oluşmaktadır. Kubbesinde Bizans dönemine ait kabartmalar ve heykeller bulunan taş, zamanla tahrip olmuş ve yıkılmıştır. Bir sütun halinde kalmış olan küçük kaide, Konstantinopolis’ten günümüze ulaşan en kıymetli eserler arasındadır. Aynı zamanda “Tüm Yollar Roma’ya Çıkar” sözünün de kaynağıdır. Cümlede sözü geçen Roma’nın İtalya’daki Roma olduğu düşünülse de, aslında kastedilen Büyük Konstantin’in yeni Roma’sı yani günümüz İstanbul’udur.
Milyon Taşının Yapılma Amacı
Roma tarihinde ‘’büyük’’ unvanı ile anılan tek İmparator olan bir I. Konstantin, İstanbul’u alarak başkent yapmıştır. İmparatorluğun sınırları Avrupa’dan Afrika’ya kadar genişlemiş, bu sebeple Roma güvenli bir başkent olmaktan çıkmıştır. O dönemde Byzantium ismi ile bilinen ve bir kasaba olan İstanbul, konumu sebebiyle başkent olmak için her açıdan uygundur. Konstantin, şehri geliştirmek için MS 324 yılında hızla imar çalışmaları başlatmıştır. Şehrin ana caddesi günümüzün Divan yolu üzerinde yer almıştır. Saray ise, günümüzde Sultanahmet Meydanı olarak bilinen yere yapılmıştır. 33 bin kişilik kapasiteye sahip Hipodrom inşa edilmiştir. Hipodromun ortasına, Mısır’daki Karnak Tapınağı’ndan getirilen ‘’Dikilitaş’’, Yunanistan’daki Apollon Tapınağından getirilen ‘’Yılanlı Sütun’’ yerleştirilmiştir.
Roma İmparatorluğu’nun büyüyüp genişlemesinden sonra, Roma yolları oldukça önemli bir hal almıştır. Yeni fetihler yapmak ve isyanları bastırmak için, orduların yüksek bir hızla hareket etmesini sağlayacak yollara ihtiyaç vardır. Daha sağlam ve geniş yollara ihtiyaç duyulması sebebiyle, MÖ 500 yıllarında altyapı faaliyetlerine başlanmıştır. Günümüzde İskoçya’dan Kızıldeniz’e, Fas’tan Dicle Irmağı’na dek uzanan Roma yollarının ortalama uzunluğu, 250 bin mil (400.000 km) kadardır.
Ünlü Roma yollarının bir merkezi noktasının olması gerektiği fikri üzerine Roma İmparatoru Augustus, ülkesini Dünya’nın merkezine koymak amacıyla Golden Milestone (Altın Miltaşı) anıtını diktirmiştir. Daha sonra başkent İstanbul olduktan sonra aynı amaçla Milion Stone (Milon Taşı) dikilmiştir. Ülkenin dört bir yanına yapılan yollar, başkent Roma’ya çıkmış ve şehrin ortasında bulunan anıtın önünde toplanmıştır. “Bütün yollar Roma’ya çıkar” sözü buradan gelmektedir.
Taşın konulduğu yer, dünyadaki tüm ölçümler için sıfır noktası olarak kabul edilmiştir. Sonrasında çizilen haritalar bu yapıdan başlamış, mesafeler ona göre belirlenmiştir. 1884 yılına kadar da sıfır meridyeninin İstanbul’dan geçtiği kabul edilmiştir. Ülkeler saatlerini İstanbul’a göre ayarlanmışlardır. Daha sonra 1884 yılında Washington’da düzenlenen Uluslararası Meridyen Kongresi’nde, başlangıç meridyeninin konumu İstanbul’dan Greenwich’e taşınmıştır.
