Lalibela Kiliseleri; doğu Afrika ülkesi olan Etiyopya’nın Amhara Bölgesi’nde, Lalibela kasabasında yer almaktadır. Kiliselerin bulunduğu alanda, 3 grupta sınıflandırılan 11 kilise bulunmaktadır. Günümüzde Hac ve ibadet merkezi olarak kullanılan bölge “Etiyopya’nın Kudüs’ü” olarak bilinmektedir. Bölgenin kralının rüyasında Hz. İsa Peygamberi gördüğü, bu kiliselerin yapılmasını istediği ve yapımında meleklerin çalıştığı anlatılmaktadır.
Küçük bir kasaba olan Lalibela, hem tarihi hem de kültürel yönden ülkenin en önemli ve en kutsal yeri olarak kabul edilmektedir. Köy ve kiliseler ismini Zagve kralı Lalibela’dan almaktadır. Tek parça kaya bloğunun oyularak yapıldığı bu kiliseler, yeraltı geçitleri ile birbirine bağlanan iki ana grup halinde düzenlenmiştir. Her ayrıntısı sembollerle dolu olan Lalibela Kiliseleri, mimarisi ile de oldukça dikkat çekmektedir. Lalibela Kiliseleri 1978 yılında UNESCO Dünya Mirası olarak ilan edilmiş ve koruma altına alınmıştır.
Lalibela Kiliselerinin Yapılma Sebebi
Dünya mirası ilan edilen kiliselerin bazılarının yapım tarihi tam olarak bilinmemektedir. Genel olarak kiliselerin Kral Lalibela döneminde 7. ve 13. yüzyıllarda inşa edildiği tahmin edilmektedir. Düşmanların fark etmemesi için yeraltına inşa edilen kiliseler, ikinci bir Kudüs inşa etmek amacıyla yapılmıştır. Kiliselerin içerisinde Hz. İsa Peygamber ve Hz. Meryem tasvirlerinin yanı sıra, Etiyopya Ortodoks Kilisesi’nden önemli din adamlarının da yer aldığı figürler bulunmaktadır.
Kral Lalibela’nın hükümdarlığı zamanında Ortadoğu’nun haç merkezi olan Kudüs, Müslümanların ve Hristiyanların çatışmaları sebebiyle tehlikeli ve ulaşılmaz bir yer durumundadır. Bu sebeple kral, Hristiyanlar için daha güvenli bir yer oluşturmak amacıyla yeni bir Kudüs yapmayı hedeflemiştir. Kral Lalibela, 1181 ve 1221 yılları arasında hüküm sürmüştür. Kiliselerin inşasının ise, 12. yüzyıl sonlarında Selahaddin Eyyubi ordusunun Kudüs’ü fethetmesinden hemen sonra başladığı tahmin edilmektedir. Kiliselerin yapımı, gece gündüz süren bir çalışma sonrasında 23 yılda tamamlanmıştır.
Kiliseler hakkında anlatılanlara göre; kral rüyasında Hz İsa’yı görmüş ve kendisine ikinci bir Kudüs olacak şekilde kayaları oyarak kilise inşa etmesini söylemiştir. Kudüs ve İskenderiye’den yetenekli duvar ustaları getirtilmiş ve Ürdün Nehri’nin iki tarafına 10 adet kilise yaptırılmıştır. Kiliselerin yapımında, Hz. İsa Peygamber öncülüğünde meleklerin yardım ettiği söylenmektedir. Gündüzleri işçiler çalışırken, geceleri melekler çalışarak işçilerin 10 katı iş ortaya çıkarmıştır. Kralın ölümünden sonra eşi tarafından, kralın anısına bir kilise daha inşa ettirilmiştir.
Lalibela Kiliselerinin Özellikleri
Üç grup halinde inşa edilen bu kiliseler, mimari olarak doğu kiliseleri dikkate alınarak yapılmıştır. Doğu, batı ve kuzey olarak bölümlerinden yapıların içerisinde en iyi korunanı, batı bölümünde yer alan Aziz George Kilisesi’dir. Etiyopya’nın Geleneksel İnşaat yöntemlerinin en iyi örneği olan bu kiliseler tek parça kaya bloğundan oyularak meydana gelmiştir.
Bölgede bulunan 11 kilise içerisinde en son inşa edileni, haç şeklinde tasarlanan Saint George Kilisesidir. Oldukça iyi korunmuş olan bu kilise, bölgenin en dikkat çekici yapılarının başında gelmektedir. Kiliselerden bazıları yağmur ve fırtına gibi doğa olaylarından zarar görmemesi için korunaklar ile örtülmüştür. Kiliselerin bulunduğu alan, Etiyopya’nın Hristiyan âleminin büyük ve kutsal bayramlarını kutlamak için, birçok rahip ve keşiş topluluğu tarafından ziyaret edilmektedir.
Lalibela Kiliselerinin kuzey grubu içerisinde;
Biete Medhane Âlem (Dünyanın kurtarıcısının evi), Biete Maryam (Meryem’in evi), Biete Meskel (Haçın evi), Biete Denagel (Bakireler evi) bulunmaktadır. Biete Golgotha Mikael (Golgotha Mikael evi) bu bölümde Kral Lalibela’nın mezarının bulunduğu söylenmektedir.
Lalibela Kiliselerinin batı grubu içerisinde;
Biete Giyorgis (Aziz George’un evi) yer almaktadır.
Lalibela Kiliselerinin doğu grubu içerisinde;
Biete Amanuel (Emannuel’in evi), Biete Qeeddus Mercoreus (Aziz Mercoresos’un evi), Biete Abba Libanos (Başrahip Libanos’un evi), Biete Gabriel-Rufael (Cebrail ve Rafael’in evi), Biete Lehem (Kutsal ekmek evi) yer almaktadır.
