Olympus Mons; Güneş Sistemi’nin bilinen en yüksek volkanı ve en yüksek dağıdır. Bu dağ, Dünya’nın yarı büyüklüğünde olan kızıl gezegen Mars’ta yer almaktadır. Olympus Mons (Olimpos Dağı) ismini, Yunan mitolojisinde yer alan ve 12 tanrının yaşadığı düşünülen Olimpos Dağı’ndan almaktadır. Devasa boyutlara sahip olan dağ, Dünya’nın en yüksek dağı olarak bilinen Everest Dağı’nın 3 katından daha fazla yüksekliğe sahiptir. Olympus’un büyüklüğünün yanında Dünya’da yer alan dağlar, boyut olarak küçük tepeciklerden farkı kalmamaktadır.
Everest’in yüksekliği yaklaşık 8,848 metre iken, Olympus Dağı’nın yüksekliği 21 bin 287 metre olarak ölçülmüştür. Görüntü olarak Dünya’da yer alan dağlardan farklı olan dağın genişliği, yaklaşık 160 kilometredir. Dağın tepesi normal dağlar gibi eğimli değil, tamamen düzdür. Görüntü olarak çok hafif eğimleri olan bir ovayı anımsatmaktadır. Dağın yamaçlarının eğimi 1 ile 3 derece arasında değişmektedir. Mars gezegeninin ince atmosferine doğru yükselen dağın zirvesine çıkıldığı takdirde, uzayda gibi olunmaktadır.
Olympus Mons’ın Keşfi ve Özellikleri
Sönmüş bir yanardağ olan Olympus Mons, ilk defa 19. yüzyılda İtalyan bilim insanı Giovanni Schiaparelli tarafından keşfedilmiştir. Tharsis Montes bölgesinde bulunan dağın keşfinde 22cm’lik bir teleskop kullanılmıştır. Bölgede 12 adet aktif volkan bulunmaktadır. Bulunan volkanlar dünyada yer alan volkanlardan 100 kat daha güçlü bir yapıya sahiptir. Bunların içinde en büyük olan volkan ise Olympus’tur.
Dünya üzerinde bulunan dağların yüksekliği deniz seviyesi baz alınarak hesaplanmaktadır. Marsta deniz bulunmadığı için düzlüklere göre hesaplama yapılmıştır. Mars yüzeyinde bulunan kraterlerin, dağların ve düzlüklerin ortalama yükseklikleri alınarak, Mars’ın yarıçapı ortaya çıkarılmış ve bu yarıçap sıfır metre olarak kabul edilmiştir.
Neredeyse pürüzsüz olan Mars yüzeyinde bulunan bu dağ, düşük bir atmosfer basıncına sahiptir. Mars yüzeyinde, kendisinden çok daha uzak noktalardan bile başından sonuna kadar rahatça gözlemlenebilmektedir. Yanardağın Mars yüzeyi ile buluşan yamaçları, kimi zaman 8 kilometreyi bulan uçurumların ortaya çıkmasına neden olmuştur. Hızlı yükselişin ardından hafif eğimlerden oluşan geniş zirveye ulaşılmaktadır.
Olympus Mons’ın Yüksek Olmasının Sebebi
Mars Gezegeni; manyetik alanın etkisi ile Güneş rüzgârını saptırarak engelleyen bir bölge olan manyetosferini, 4 milyar yıl önce kaybetmiştir. Bu sebeple Güneş rüzgârları, Mars’ın iyonosfer tabakasıyla doğrudan etkileşime girmekte ve atmosferi ince bir halde tutmaktadır. Olympus Mons’un zirvesi, Mars’ın atmosferinin dışına doğru uzanmakta yani uzaya çıkmaktadır.
Dünya üzerinde, tektonik plakaların hareketiyle volkanlar meydana gelmektedir. Yüzeye çıkan volkanlar, milyonlarca yıllık süreçte aynı nokta üzerinde aktif kalmayarak zaman içerisinde hareket etmektedir. Aynı zamanda Dünya’da jeolojik etkiler sonucu ortaya çıkan yükseltiler, atmosfer ve su döngüsünün etkisiyle erozyona uğrayarak zamanla aşınıp küçülmektedir. Mars’ın çok zayıf bir atmosfere sahip olması sebebiyle, böyle bir erozyon görülmemektedir. Dolayısıyla Olympus, bu kadar büyük kalmayı başarabilmektedir.
Olympus Mons, 1971 yılındaki keşfinin ardından 40 yıl boyunca Güneş Sistemi’nin bilinen en yüksek dağı olarak bul edilmiştir. Fakat 2011 yılında asteroid ve protoplanet Vesta üzerinde yer alan Rheasilvia Krateri’nin, merkezi tepesinin karşılaştırılabilir bir yükseklikte olduğu tespit edilmiştir.
