Tarihe kara bir leke olarak geçen Hocalı Katliamı, 26 Şubat 1992’de Azerbaycan’ın Dağlık Karabağ bölgesindeki Hocalı kasabasında gerçekleşti. Ermenistan kuvvetleri tarafından düzenlenen bu saldırıda, siviller doğrudan hedef alındı. Kadın, erkek ve çocuk ayrımı yapılmadan masum insanlar topluca katledildi.
Bu insanlık dışı saldırı sonucunda 613 Azerbaycan vatandaşı hayatını kaybetti. Ölenler arasında 106 kadın, 63 çocuk ve 70 yaşlı bulunuyordu. Ayrıca yüzlerce kişi yaralandı, binlerce kişi ise esir alındı. Hocalı Katliamı, insanlık tarihinin en acımasız katliamlarından biri olarak anılmaktadır.
Katliam Öncesi Yaşananlar
Hocalı Katliamı’na giden süreç, Sovyetler Birliği’nin 1980’lerin sonunda dağılma sürecine girmesiyle başladı. Karabağ bölgesi, uluslararası hukuka göre Azerbaycan’a ait olmasına rağmen, Ermenistan bu bölge üzerinde hak iddia ediyordu. Bu durum, bölgede Ermeni nüfusunun çoğunlukta olması ve Sovyetler Birliği’nin politikalarının etkisiyle ortaya çıktı.
Gerginlik, 1988 yılında Dağlık Karabağ’daki Ermenilerin Azerbaycan’dan ayrılarak Ermenistan’a katılmak istemesiyle daha da arttı. Dağlık Karabağ Meclisi, bölgenin Ermenistan’a bağlı olduğunu ilan etti. Azerbaycan ise bu duruma karşılık olarak bölgenin özerk statüsünü kaldırarak doğrudan kendi yönetimine bağladı.
1988 yılında başlayan bu süreç, Sovyetler Birliği’nin dağılma sürecinde tırmanarak devam etti. Karabağ özerk yönetimi, Azerbaycan’dan ayrılmak isteyen Ermeni nüfusun çoğunlukta olduğu bir bölge olarak kendini ilan etti. Azerbaycan, bölgedeki özerk statüyü kaldırarak kendine bağladı. Bu gelişmelerin ardından Karabağ özerk yönetimi bağımsızlık referandumu düzenleyerek “Dağlık Karabağ Cumhuriyeti”ni ilan etti. Ancak Azerbaycanlılar bu referanduma katılmadı. Sonuç olarak Ermeni kuvvetleri, Rusya’nın da desteğiyle Dağlık Karabağ bölgesini işgal etti ve çatışmalar başladı.
26 Şubat 1992 Hocalı Katliamı
Hocalı, konumu itibarıyla Dağlık Karabağ’ın önemli noktalarından biriydi ve 936 kilometrekarelik bir alana sahipti. 2 bin 605 hanenin bulunduğu Hocalı, yaklaşık 7 bin kişinin yaşadığı bir kasabaydı. Ancak çatışmalar nedeniyle nüfus 3 bine kadar düşmüştü. Bölgedeki tek havaalanı da buradaydı ve bu nedenle stratejik öneme sahipti. Ermeni kuvvetleri, 1991’in son günlerinde harekete geçti. Hocalı’ya çıkan yolları ve civardaki köyleri ele geçirdiler ve yiyecek yardımı bile havadan atılarak yapılabiliyordu. Saldırı, 25 Şubat 1992 akşamı başladı ve Ermeni kuvvetleri, iddia edilen Rus askeri desteğiyle kenti top ve tank ateşine tuttu. Saldırı 26 Şubat sabahına kadar sürdü ve 613 kişi hayatını kaybetti.
Ermeni kuvvetlerinin gece karanlığında gerçekleştirdiği katliam, 26 Şubat’ın ilk ışıklarıyla insanlık tarihinin en kara lekelerinden biri olarak kaydedildi. Sivillerin toplu şekilde öldürülmesi ve zalimce eylemler, o dönemde çekilen görüntüler ve hayatta kalanların anlatılarıyla tarihe kanlı bir şekilde işlendi. Resmi kaynaklara göre, katliamda ölenler arasında 63 çocuk, 106 kadın ve 70 yaşlı vardı. 487 kişi ağır yaralı olarak kurtuldu, 1275 kişi ise Ermeni güçlerinin elinde esir olarak tutuldu. Esir alınanlar arasında 68 kadın ve 26 çocuk vardı ve 150 kişiden halen haber alınamıyor. Katliamda tamamen yok olan 8 aile vardı ve 25 çocuk her iki ebeveynini, 130 çocuk ise en az bir ebeveynini kaybetti.
Dağlık Karabağ’ın İşgalden Kurtarılması
Hocalı Katliamı sonrasında, Azerbaycan Cumhurbaşkanı Ayaz Muttalibov görevinden istifa etti. Azerbaycan Parlamentosu, Hocalı’da yaşananların bir “soykırım” olduğunu ilan etti. Ermenistan ve Azerbaycan arasındaki savaş, 1994 yılına kadar devam etti ve iki taraf arasında yapılan barış görüşmeleri sonuçsuz kaldı. Azerbaycan-Ermenistan sınırında 14 Temmuz 2020’de meydana gelen çatışmalarda, Azerbaycan ordusundan biri tümgeneral olmak üzere 7 asker şehit oldu ve bu olay, Dağlık Karabağ’ın işgalden kurtarılması yolundaki savaşın başlamasına sebep oldu.
27 Eylül’de Ermeni güçlerinin Dağlık Karabağ yakınlarında sivil yerleşimlere ateş açması üzerine Azerbaycan ordusu, topraklarını işgalden kurtarmak için karşı saldırı başlattı. İşgal altındaki topraklar Azerbaycan ordusu tarafından bir bir kurtarıldı ve toplamda 5 şehir, 4 kasaba ve 287 köy yeniden Azerbaycan bayrağı altında özgürce yaşama imkânı buldu. Ancak çatışmaların 44 gün boyunca sürmesi sonucunda Ermenistan ordusunun saldırılarında, 100 sivil yaşamını yitirdi ve 416 sivil yaralandı.
WhatsApp grubumuza katılmak için TIKLAYINIZ!