Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan; yaşanan depremler nedeniyle, etkilenen 10 ilde 3 ay sürecek OHAL ilan etme kararı aldıklarını açıkladı. OHAL (Olağanüstü Hal), ülkenin veya bir bölgenin güvenliği, huzuru ve düzeni ile ilgili ciddi tehlike veya risklere karşı, devletin güçlerini ve yetkilerini arttırarak öncelikli olarak müdahil olmasını amaçlayan bir durumdur. OHAL ilanı, devletin olağanüstü bir durum karşısında daha hızlı ve etkili bir şekilde hareket etmesini sağlar.
OHAL, olağanüstü bir yönetim düzeninin gerekli olduğu doğal afet, tehlikeli salgın hastalık, ekonomik bunalım, kamu düzenini tehlike altına sokan yaygın şiddet vakaları gibi durumlarda başvurulan uygulamadır. 3 ay süreli OHAL kararı, depremin merkezi Kahramanmaraş başta olmak üzere, Hatay, Adıyaman, Diyarbakır, Şanlıurfa, Malatya, Kilis, Gaziantep, Osmaniye ve Adana’yı kapsayacak. OHAL kararı bu illerde, belirtilen süre boyunca, devletin güçlerini ve yetkilerini genişletmeyi ve depremin etkilerini azaltmayı amaçlamaktadır.
OHAL ilan etme işlemi, Anayasa’nın gerekli koşullarının yerine getirilmesiyle, Milli Güvenlik Kurulu (MGK) tarafından verilen tavsiye kararı ve Cumhurbaşkanı tarafından yönetilen Bakanlar Kurulu tarafından alınan bir kararla gerçekleşebilir. OHAL kararı, Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde (TBMM) onaylandıktan sonra Resmi Gazete’de yayımlanır. OHAL uygulanması sonucu, temel hak ve hürriyetlerin kullanımı kısıtlanabilir veya tamamen durdurulabilir. Bu haklara güvence verilen önlemler Anayasa’da belirtilen şartlar dışında alınabilir.
OHAL kararının süresi altı ayı geçemez, ancak eğer olağanüstü durum devam ediyorsa, Bakanlar Kurulu’nun isteği üzerine TBMM tarafından 4 aydan fazla olmamak üzere uzatılabilir. OHAL, bir veya birden fazla bölgede veya tüm ülkede geçerli olarak ilan edilebilir.
Madde 119 – Tabii afet, tehlikeli salgın hastalıklar veya ağır ekonomik bunalım hallerinde, Cumhurbaşkanı başkanlığında toplanan Bakanlar Kurulu, yurdun bir veya birden fazla bölgesinde veya bütününde süresi altı ayı geçmemek üzere olağanüstü hal ilan edebilir.
OHAL’de Ne Gibi Kısıtlamalar Olabilir?
Vatandaşlar için para, mal ve çalışma yükümlülükleri getirilebilir. Temel hak ve hürriyetlerin kullanılması kısmen veya tamamen durdurulabilir. Olağanüstü hâl kanun hükmünde kararnamesi çıkarılabilir. Olağanüstü hâllerde kanun hükmünde kararname çıkarma yetkisi oldukça genişler, bu kararnamelerin yargısal denetimi de yapılmaz.
Yükümlülüklerin ihlâli durumunda, temel hak ve hürriyetlerin kullanımı belirli oranda veya tamamen durdurulabilir veya Anayasada belirtilen güvenceleri aşan tedbirler alınabilir. Bununla birlikte, bir kişinin yaşama hakkına ve maddi ve manevi varlığının bütünlüğüne dokunulamaz, kimse din, vicdan, düşünce ve kanaatlerini açıklamaya zorlanamaz, geçmişe yönelik suç ve cezalar uygulanamaz ve bir kişinin suçlu olup olmadığı ancak mahkeme kararıyla belirlenebilir.
Olağanüstü hâl sadece bir il kapsıyorsa, görev ve yetki o il valisine aittir. Bir bölge valiliğine bağlı birden fazla il için olağanüstü hâl ilan edildiğinde, görev ve yetki bölge valisine aittir. Birden fazla bölge valisinin görev alanını kapsayan veya tüm ülkede olağanüstü hâl ilan edildiğinde, görev ve yetki bölge valileri arasında koordinasyon ve işbirliği sağlanması suretiyle yapılır.
OHAL Döneminde Alınabilecek Kararlar
Olağanüstü hal ilan edildiğinde hükümet, vatandaşların hak ve özgürlüklerini sınırlandırabilecek ek tedbirler alma yetkisine sahiptir. Bu tedbirler arasında;
- Sokağa çıkmayı sınırlamak veya yasaklamak,
- Belli yerlerde veya belli saatlerde kişilerin dolaşmalarını ve toplanmalarını, araçların seyirlerini yasaklamak,
- Kişilerin; üstünü, araçlarını, eşyalarını aratmak ve bulunacak suç eşyası ve delil niteliğinde olanlarına el koymak,
- Olağanüstü hal ilan edilen bölge sakinleri ile bu bölgeye hariçten girecek kişiler için kimlik belirleyici belge taşıma mecburiyeti koymak,
- Gazete, dergi, broşür, kitap, el ve duvar ilanı ve benzerlerinin basılmasını, çoğaltılmasını, yayımlanmasını ve dağıtılmasını, bunlardan olağanüstü hal bölgesi dışında basılmış veya çoğaltılmış olanların bölgeye sokulmasını ve dağıtılmasını yasaklamak veya izne bağlamak; basılması ve neşri yasaklanan kitap, dergi, gazete, broşür, afiş ve benzeri matbuayı toplatmak,
- Söz, yazı, resmi, film, plak, ses ve görüntü bantlarını ve sesle yapılan her türlü yayımı denetlemek, gerektiğinde kayıtlamak veya yasaklamak,
- Hassasiyet taşıyan kamuya veya kişilere ait kuruluşlara ve bankalara, kendi iç güvenliklerini sağlamak için özel koruma tedbirleri aldırmak veya bunların artırılmasını istemek,
- Her nevi sahne oyunlarını ve gösterilen filmleri denetlemek, gerektiğinde durdurmak veya yasaklamak,
- Ruhsatlı da olsa her nevi silah ve mermilerin taşınmasını veya naklini yasaklamak,
- Her türlü cephaneler, bombalar, tahrip maddeleri, patlayıcı maddeler, radyoaktif maddeler veya yakıcı, aşındırıcı, yaralayıcı eczalar veya diğer her türlü zehirler ve boğucu gazlar veya benzeri maddelerin bulundurulmasını, hazırlanmasını, yapılmasını veya naklini izne bağlamak veya yasaklamak ve bunlar ile bunların hazırlanmasına veya yapılmasına yarayan eşya, alet veya araçların teslimini istemek veya toplatmak,
- Kamu düzeni veya kamu güvenini bozabileceği kanısını uyandıran kişi ve toplulukların bölgeye girişini yasaklamak, bölge dışına çıkarmak veya bölge içerisinde belirli yerlere girmesini veya yerleşmesini yasaklamak,
- Bölge dâhilinde güvenliklerinin sağlanması gerekli görülen tesis veya teşekküllerin bulunduğu alanlara giriş ve çıkışı düzenlemek, kayıtlamak veya yasaklamak,
- Kapalı ve açık yerlerde yapılacak toplantı ve gösteri yürüyüşlerini yasaklamak, ertelemek, izne bağlamak veya toplantı ve gösteri yürüyüşlerinin yapılacağı yer ve zamanı tayin, tespit ve tahsis etmek, izne bağladığı her türlü toplantıyı izletmek, gözetim altında tutmak veya gerekiyorsa dağıtmak,
- İşçinin isteği, ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller, sağlık sebepleri, normal emeklilik ve belirli süresinin bitişi nedeniyle hizmet aktinin sona ermesi veya feshi dışında kalan hallerde işçi çıkartmalarını işverenin de durumunu dikkate alarak üç aylık bir süreyi aşmamak kaydıyla izne bağlamak veya ertelemek,
- Dernek faaliyetlerini; her dernek hakkında ayrı karar almak ve üç ayı geçmemek kaydıyla durdurmak.