Avustralya’nın Kuzeydoğusunda bulunan ve 10 bin kişilik nüfusa sahip olan Nauru, Vatikan ve Monako’dan sonra dünyanın en küçük ülkelerinden biridir. Bu küçük ada ülkesi, yüksek obezite oranları, işsizlik sorunu ve yüksek sigara kullanımıyla tanınmasının yanı sıra dünyanın en az ziyaret edilen yerlerinden biri olarak bilinir. Bu sorunlar, Nauru’nun ilginç özelliklerinden biri olarak öne çıkar. Bununla birlikte bu ülke, küçük boyutuna rağmen eşsiz kültürel zenginliklere sahiptir ve adanın doğal güzellikleri dikkat çekicidir.
Turizmin Nauru’nun ana gelir kaynağı olabileceği düşünülse de, ulaşım zorlukları ve diğer tatil alternatiflerinin varlığı nedeniyle, bu ülke hiçbir zaman turistler için popüler bir tercih olmamıştır. Ülkede biri devletin olmak üzere sadece 2 adet otel bulunması turizmin zayıf olduğunun göstergesidir. Ancak, doğa Nauru’ya farklı bir hazine sunmuştur. Yüzyıllar boyunca deniz kuşlarının dışkılarından oluşan fosfat yatakları, ülkenin en büyük gelir kaynağı olmuştur.
Orta Pasifik’te yer alan ve yüzeyi zengin fosfat kaynaklarıyla öne çıkan Nauru, geçmişte açık ocak madenciliğiyle adını duyurmuştur. Ancak bu zenginlik, ada ekosistemi üzerinde ciddi zararlara yol açmış ve “kaynak laneti” olarak adlandırılan bir durumu beraberinde getirmiştir. Fosfat rezervlerinin tükenmesiyle birlikte, Nauru’nun ekonomik zorluklar yaşadığı ve farklı yöntemlerle gelir elde etmeye çalıştığı bir döneme girmiştir. Bu süreçte, vergi cenneti olma ve kara para aklama faaliyetleri gibi geçici stratejiler izlemiştir.
Nauru Cumhuriyeti Hakkında Genel Bilgiler
Nauru, Orta Pasifik’te bulunan Mikronezya adasıdır ve resmi adı Nauru Cumhuriyeti’dir. Eskiden Pleasant Adası olarak bilinir. Bu ada ülkesi, 300 kilometre doğusunda yer alan Kiribati’nin Banaba Adası ile en yakın komşusudur. Tuvalu’nun kuzeybatısında, Solomon Adaları’nın 1300 kilometre kuzeydoğusunda, Papua Yeni Gine’nin doğu-kuzeydoğusunda, Mikronezya Federal Devletleri’nin güneydoğusunda ve Marshall Adaları‘nın güneyinde konumlanmıştır.
Yalnızca 21 km²’lik bir yüzölçümüne sahip olan Nauru, dünya çapında en küçük üçüncü ülke, en küçük cumhuriyet ve en küçük ada ülkesi unvanlarını Vatikan ve Monako’nun ardından taşımaktadır. 2011’deki nüfus sayımına göre, 10.084 kişilik nüfusuyla Vatikan’dan sonra en düşük nüfusa sahip ülkedir. “Nauru” adının, Nauruca dilinde “sahile gidiyorum” anlamına gelen “Anáoero” kelimesinden türemiş olabileceği düşünülmektedir.
Nauru’nun kıyı şeridinde, adeta heykeller gibi yükselen mercan kaya oluşumları deniz seviyesinden 5 metre veya 16 fit yüksekliğe kadar ulaşıyor. Denizin altında ölü mercan kayaları okyanus tabanını kaplarken, kıyıya yaklaşık 200 metre uzaklıkta büyük gemilerin yanaşmasını imkânsız hale getiriyor. Bu kayaların çoğu su altında olduğundan, sadece deniz çekildiğinde görülebiliyor. Bu durum, insanların suda yüzlerce metre boyunca yürüyebilmesine ve balık avlamasına olanak tanıyor.
Nauru, ilk olarak en az 3.000 yıl önce Mikronezyalılar tarafından yerleşilmiştir ve Polinezya etkilerine dair belirtiler bulunmaktadır. Nauru’nun tarih öncesiyle ilgili bilgiler oldukça sınırlıdır; fakat adanın uzun bir izolasyon dönemi geçirdiği ve bu durumun farklı bir dilin gelişmesine sebep olduğu düşünülmektedir.
Geçmişte Nauru’da var olan 12 klan veya kabile, günümüzde ülkenin bayrağındaki on iki köşeli yıldızla temsil edilmektedir. Naurulular geleneksel olarak ana tarafından soylarını takip ederlerdi. Ada halkı, su ürünleri yetiştiriciliğiyle meşguldü; özellikle yavru süt balıklarını yakalar, onları tatlı suya alıştırır ve Buada Lagünü’nde yetiştirirlerdi. Yerel beslenme düzenlerinde hindistancevizi ve pandanus meyvesi gibi yerel gıdalar da önemli bir yer tutmaktaydı.
Ada 19. yüzyılın sonlarına doğru Alman İmparatorluğu tarafından ilhak edilmiş ve koloni statüsüne getirilmiştir. Birinci Dünya Savaşı’ndan sonra, Nauru Milletler Cemiyeti Mandası olarak Avustralya, Yeni Zelanda ve Birleşik Krallık tarafından yönetilmiştir. İkinci Dünya Savaşı döneminde ise Nauru, Japon birlikleri tarafından işgal edilmiştir. Savaşın sona ermesiyle birlikte, ülke Birleşmiş Milletler vesayeti altına girmiştir. Nauru, 1968’de bağımsızlığını ilan etmiş ve 1969’da Pasifik Topluluğu’nun bir üyesi olmuştur.
Vergi Cenneti ve Kara Para Aklama Merkezi Olarak Kullanılması
Nauru, fosfat kaynakları açısından zengin bir adacık olduğundan yıllar boyunca açık ocak madenciliği yapılmıştır. Ancak bu faaliyetler ada ekosistemine ciddi zararlar vermiş ve genellikle “kaynak laneti” veya “bolluk paradoksu” olarak adlandırılan bir duruma neden olmuştur. 1990’larda fosfat rezervleri tükendi ve geriye kalanlar ekonomik olarak çıkarılmaya uygun değildi. Bu durum, Nauru’nun gelir elde etmek için vergi cenneti ve yasadışı kara para aklama merkezi olarak geçici bir süre dönüşmesine neden olmuştur.
2001’den bu yana, Avustralya’nın göçmenleri sınır dışı etmek gibi hedefler doğrultusunda kullandığı gözaltı merkezi olan Nauru Bölgesel İşleme Merkezi’ni işletme karşılığında Avustralya Hükümeti’nden yardım almıştır. Bu durum, Nauru’nun Avustralya’ya olan bağımlılığını artırmış ve bazı kaynaklar tarafından Nauru’nun Avustralya’ya bağımlı bir devlet olarak tanımlanmıştır. Ülke, Birleşmiş Milletler, Milletler Topluluğu ve Afrika, Karayip ve Pasifik Devletleri Örgütü üyesidir.
Nauru ekonomisi, özellikle 1980’lerin başlarında, deniz kuşlarının dışkılarından oluşan guano rezervlerine dayalı olarak gelişti. Bu rezervler, fosfat ve potasyum bakımından zengindi ve ülkenin ekonomisi bu kaynaklara dayanmaktaydı. Şu an Nauru Fosfat Şirketi olarak bilinen RONPhos tarafından hala küçük ölçekli madencilik yapılmaktadır.
Küresel ısınmanın etkileriyle birlikte, bilim insanları Nauru’da deniz seviyesinin yükselerek bu yüzyıl içinde yaşam alanlarını tehdit edebileceğini öngörüyorlar. Bu durum, ülke için gerçek bir endişe kaynağı ve ciddi bir tehdit oluşturuyor. Bu tür doğal felaketler, küçük adalar ülkeleri gibi kıyı bölgelerinde yer alan ülkeler için çok daha büyük bir risk oluşturabilir ve ciddi etkiler yaratabilir.
Nauru’nun Dünyanın En Obez Ülkelerinden Biri Haline Gelmesi
İnsanlar Nauru’da çalışmayı pek tercih etmiyor gibi görünüyor. Çünkü yıllarca, fosfat madenlerinde işçi olarak çevre adalardan insanlar getirilmiş, bu durum ülke içinde işsizlik oranının neredeyse yüzde 90’a kadar çıkmasına neden olmuştur.
Fosfat rezervlerinin zamanla azalmasıyla, Nauru yönetimi birikmiş paralarını kullanarak Avustralya ve ABD’de araziler ile binalar satın almıştır. Gelecekteki ekonomik planları, bu gayrimenkullerden elde edilecek kira gelirlerine dayanmakta ve azalan madenlerin neden olduğu ekonomik zorluklara bir çözüm getirmektedir. Aynı zamanda kara para aklama merkezi olarak kullanımıyla ilgili çalışmalar yapılmıştır.
Ancak, fosfat madenlerinin işletilmesi tarım alanlarına ve balıkçılığa ciddi zararlar vermiştir, bu da halkın balık ve sebze tüketimini düşürmüştür. Bu durum, fast-food tarzı beslenmenin ülkeye girişi ve fiziksel aktivitenin azalmasıyla birleşince, Nauru dünyanın en obez ülkelerinden biri haline gelmiştir. Ayrıca Naurulular yurtdışından gelen yüksek derecede işlenmiş konserve yiyeceklere bağımlıdır. Dünya Obezite Federasyonu tarafından dünyanın en obez ülkesi olarak tanınmaktadır.
Bugün, ülkenin neredeyse yüzde 95’i fazla kilolu ve yüzde 80’i obezite sınırlarının ötesindedir. Bu durum, yetişkin nüfusunun büyük bir kısmının şeker hastası olmasına neden olmuştur. Üstelik işsizlik ve obeziteye ek olarak, Naurulular dünyadaki en yüksek sigara tüketim oranına sahiptir.
Ülkenin en sağlıklı ve formda insanları ise polis teşkilatında yer almaktadır. Bu durum, benzer bölgelerdeki diğer ülkelerle kıyaslandığında Nauru’nun ortalama yaşam süresinin 65 yıl olmasıyla sonuçlanmıştır ki bu da dünya sıralamasında alt sıralarda yer almasına neden olmuştur. Nauru Cumhuriyeti’nin Devlet Başkanı, ülkenin uzun yaşayan nadir insanlarından biri olarak dikkat çekiyor.
