Gamsutl, Rusya Federasyonuna bağlı olan Dağıstan Özerk Cumhuriyetinde Gamsutlmeer Dağı’nın yaklaşık 1.400 metre yüksekliğinde, hayalet bir kasaba olarak konumlanmıştır. Tarihi dokusuyla gözleri kamaştıran bu etkileyici hayalet köy, alp kayalıklarının üstüne kurulmuştur. Avar dilinde “Gamsutl”, “Han kalesinin dibinde” anlamına gelir. Muhteşem görüntüsü sebebiyle Gamsutl köyüne ‘’Dağıstan’ın Machu Picchu‘su’’ lakabı takılmıştır.
Köyün tam kuruluş tarihi kesin olarak bilinmemekle birlikte, Dağıstan’ın en eski yerleşim yerlerinden biri olduğu düşünülmektedir, yaklaşık 2.000 ila 5.000 yıl öncesine dayandığı tahmin edilmektedir. Zirvede olduğu zamanlar köy, yaklaşık 3.000 kişilik nüfusa sahipti ve 300 evden oluşuyordu. Geçmişte köyde, mağazalar, postane ve bir hastane bulunmaktaydı. Ancak, 1950’lerin sonlarından itibaren insanlar köyü terk etmeye başladı; nüfus sayısı 1970 yılında 200’e, 2002’de ise 17’ye kadar düştü.
2015 yılında köyün son sakinlerinden biri olan Abdulzhalil Abdulzhalilov hayatını kaybetti. Kendisini belediye başkanı ilan etmesi ve bir dizi televizyon haberine konu olmasıyla geniş çapta tanındı. Gamsutl şu anda terkedilmiş durumda ve sadece turistler tarafından ziyaret edilmektedir. Daha önce köye yol çıkıyordu fakat zamanla çöktü. Buraya ancak dolambaçlı bir yoldan yürüyerek ulaşabilmektedir.
Gamsutl Köyü Hakkında Genel Bilgi
Rusya’nın üçüncü en eski yerleşim yeri olan bu köy, adını Han’ın kulesinin dibinde olmasından alır ve dünya üzerinde hiçbir ordu tarafından fethedilememiştir. İran arşivlerinden elde edilen bilgilere dayanarak, bilim insanları köyün Dağıstan’ın en eski şehri olan Derbent ile aynı döneme, yaklaşık 6 bin yıl öncesine kadar uzandığına inanmaktadır.
Tarihi bir kent olan Gamsutl günümüzde yerleşim yeri olarak kullanılmamaktadır. 1970’lerden itibaren, özellikle zor ulaşım koşulları nedeniyle insanlar bölgeyi terk etmeye başladılar. 2015 yılında son yerleşimci vefat ettiğinden beri köyde hiç kimse yaşamamaktadır.
Köy, zaman zaman yerel medyada eski eserlerin çalınması gibi konularla gündeme gelmektedir. Gamsutl’un ortaçağ kalelerini andıran binaları şu anda çökme riski altındadır. Gamsutl’un son sakininin yaşadığı ev, yaşlılığını kendi köyünde geçirmek isteyen Abdulzhalil Abdulzhalilov’in son 8 yılını geçirdiği yerdir. Abdulzhalil Abdulzhalilov’in evinin yanmış hali, ziyarete gelen turistler tarafından çıkarılan bir yangın sonucunda zarar görmüş görünmektedir.
Gamsutl, son on yılda popüler bir turizm merkezi haline gelmiştir çünkü tarihi dokusu ve eşsiz manzarası turistleri cezbetmektedir. Turistler genellikle Abdulzhalil Abdulzhalilov’in evinin çatısındaki sandalyesinde oturup manzara eşliğinde fotoğraf çektirmektedir.
Köyün girişindeki terk edilmiş bir evin duvarındaki yazıda “Lütfen koyunlarınızı iz boyunca sürün. Köy idaresi.” şeklinde bir uyarı bulunmaktadır. Yerel halk, tarihi eserlerin bakımsız bırakılmasından endişe duymaktadır. Mimari dokunun korunması için yetkililerden yardım beklenmektedir.
