Taliban yönetimi, Afganistan’da radikal bir İslamcı anlayışla tanınan ve ülkede katı bir Şeriat hukuku uygulamayı hedefleyen bir hükümet biçimidir. 2021 yılında iktidarı yeniden ele geçirmesinden bu yana, Taliban’ın kadınlar üzerindeki sıkı kısıtlamaları ve toplumsal düzeni denetleme politikaları dikkat çekmiştir.
Son dönemde, kadınların seslerini ve yüzlerini kamusal alanda göstermelerini yasaklayan yeni kurallar getirilmiş, bu da uluslararası alanda geniş çaplı tartışmalara ve eleştirilere yol açmıştır. Bu kurallar, Taliban’ın iktidar anlayışının ve uygulamalarının ne kadar katı olduğunu gözler önüne sererken, kadın hakları ve toplumsal özgürlükler açısından ciddi endişelere neden olmaktadır.
Taliban Yönetimi Tarafından Duyurulan Yeni Kurallar
Afganistan’da Taliban yönetimi tarafından duyurulan yeni kurallar, örgütün iktidarı ele geçirmesinden bu yana yayımlanan ilk resmi ahlak yasaları olarak öne çıkıyor. Taliban, “iyiliği teşvik etmek ve kötülüğü önlemek” amacıyla uygulamaya konulduğu belirtilen bu yasalar çerçevesinde, kadınların kamusal alanda seslerini ve yüzlerini göstermelerini yasakladı.
2021’de iktidarı ele geçiren Taliban, “iyi davranışları yayma ve kötülüğü önleme” amacıyla Emr-i bi’l ma’rûf ve nehy-i anil münker adıyla bir bakanlık kurmuştu. Bir hükümet sözcüsünün açıklamasına göre, bakanlık Çarşamba günü toplu taşıma ve kamusal etkinlikler gibi günlük yaşamın farklı alanlarını kapsayan ve Taliban lideri Hibetullah Ahundzade tarafından onaylanan yeni yasaları yayımladı.
Associated Press’in (AP) edindiği 114 sayfalık ve 35 maddelik belge, Afganistan’da Taliban’ın iktidara gelmesinden bu yana yayımlanan ilk resmi ahlak yasalarını içeriyor. Bakanlık sözcüsü Mevlevi Abdul Ghaffar Farooq, Perşembe günü yaptığı açıklamada, “İnşallah bu İslami yasa, iyiliğin yayılmasına ve kötülüğün ortadan kaldırılmasına büyük katkı sağlayacaktır,” ifadelerini kullandı.
Bu yeni yasalar, bakanlığa bireylerin kişisel davranışlarını denetleme yetkisi veriyor ve yasaları ihlal eden Afganlara uyarı veya tutuklama gibi cezalar uygulanmasına imkan tanıyor.
Bakanlığın internet sitesine göre, “iyiliğin teşvik edilmesi” namaz kılmayı, Müslümanların karakter ve davranışlarını İslami kurallara uygun hale getirmeyi, kadınların örtünmesini sağlamayı ve insanları İslam’ın beş şartına uymaya davet etmeyi içeriyor. “Kötülüğün ortadan kaldırılması” ise İslam hukukuna aykırı olan eylemlerin engellenmesini ifade ediyor.
Geçen ay yayımlanan Birleşmiş Milletler (BM) raporunda, bakanlığın bu talimatları ve uygulama yöntemlerinin Afgan halkı arasında korku ve baskı ortamına yol açtığı belirtildi. Raporda ayrıca, bakanlığın medya denetimi ve uyuşturucu bağımlılığının önlenmesi gibi kamu yaşamının diğer alanlarında da etkisini artırdığı ifade edildi.
BM Afganistan Misyonu’nun insan hakları birimi başkanı Fiona Frazer, “Raporda yer alan birçok sorun göz önüne alındığında, Taliban yetkililerinin bu denetimi daha da artırma ve yaygınlaştırma niyeti, özellikle kadınlar ve kız çocukları olmak üzere tüm Afganlar için ciddi bir endişe kaynağıdır,” dedi.
Taliban ise BM raporunu reddetti.
Taliban Yönetiminin Yeni Yasaları Ne Getiriyor?
Yeni yasa, kadınların toplum içinde seslerinin duyulmasını “ahlaksızlık” olarak nitelendiriyor. Bu yasa, “Yetişkin bir kadın evinden ayrıldığında, sesini, yüzünü ve vücudunu gizlemek zorundadır” şeklinde bir hüküm getiriyor.
Bu katı toplumsal kurallar, 2022 yılından bu yana ülkede bir kararname ile uygulanmaktaydı, ancak son yasa ile resmi hale geldi. Taliban, bu yasaya uymayan 10 binden fazla kişiyi gözaltına aldığını bildiriyor.
Yeni yasalar, kadınların yüzlerini ve bedenlerini nasıl tamamen örtmeleri gerektiğini de ayrıntılı bir şekilde tanımlıyor. Kadınlar:
. Bedenlerini tamamen örtmeli,
. Günaha sürüklenmemek için yüzlerini kapamalı,
. Seslerini “avret” kapsamında değerlendirerek toplum içinde duyulmamalı,
. Evlerinin içinde bile şarkı söylerken veya yüksek sesle okuma yaparken sesleri duyulmamalıdır.
. Kadınların kıyafetleri ince, kısa veya dar olmamalıdır. Ayrıca, kadınlar, kan veya evlilik bağı olmayan erkeklerden ve erkekler de kadınlardan bedenlerini ve yüzlerini gizlemelidir. . Aynı şekilde, erkeklerin kadınların bedenlerine ve yüzlerine bakmaları da yasaklanmış ve yetişkin kadınların erkeklere bakması da bu yasak kapsamında değerlendirilmiştir.
Taliban tarafından getirilen yeni kurallar, toplumsal davranışları ve kişisel bakımı kapsamlı bir şekilde düzenliyor. Berberlerin sakal tıraşı veya sakal düzeltmesi yapması yasaklanmış durumda. Ayrıca, erkeklerin evlerinin dışında göbekten diz altına kadar vücutlarını örtmeleri gerekecek; bu bölgeler “avret” olarak kabul ediliyor.
Erkeklerin saçlarına şeriat yasalarına aykırı bir biçimde şekil vermesi de yasaklanıyor. Taliban, berberlerin sakal tıraşı veya sakal düzeltmesi yapmalarını da yasakladı. Yeni kurallar, erkeklerin sakallarını yumruk uzunluğunda uzatmalarını zorunlu kılıyor ve kravat takmak da yasaklanıyor.
Kadınlara yönelik kısıtlamaların yanı sıra, erkeklerin evlerinden dışarı çıkarken belirli kıyafet kurallarına uymaları gerektiği belirtiliyor. Ayrıca, kadınların tek başlarına taksiye binmesi ve erkeklerle yan yana araçta oturması da yasaklanmış durumda.
Sanatsal ifadeye dair yeni yasaklar da getirildi; bir kuş, hayvan veya aile üyesinin resmini çizmek yasaklanıyor ve canlıları tanımlayan heykellerin alım satımı da yasaklandı.
Bu kurallara uymayanlar, para cezası veya cezaevinde üç gün hapis cezası gibi yaptırımlarla karşılaşabilecek. Taliban lideri Hibetullah Ahundzade tarafından onaylanan bu yasa henüz yürürlüğe girmedi.
Taliban Yönetimi Nedir? Tarihi, İktidar Dönemi ve Uluslararası Tepkiler
Taliban, Afganistan’da radikal bir İslamcı hareket olarak ortaya çıkan ve ülkeyi katı bir Şeriat hukuku altında yönetmeyi amaçlayan bir gruptur. Taliban, Afganistan’da 1990’ların başında Sovyet işgalinin sona ermesinden sonra ortaya çıkan radikal bir İslamcı hareket olarak bilinir.
Hareket, 1996 yılında Afganistan’ın büyük bir kısmını kontrol altına alarak ülkede İslami bir emirlik kurmuş ve 2001 yılına kadar bu yönetimi sürdürmüştür. Taliban’ın yönetim anlayışı, katı bir Şeriat yorumuna dayanmaktadır ve kadınların haklarını ciddi şekilde kısıtlayan, eğitim ve iş yaşamına katılımlarını engelleyen bir dizi kuralı içerir.
İlk İktidar Dönemi (1996-2001)
Taliban, 1996 yılında Afganistan’ın başkenti Kabil‘i ele geçirerek ülkenin büyük bölümünde hakimiyet kurdu. Bu dönemde, kadınların toplum içindeki yerini ciddi şekilde sınırlayan yasalar uygulandı; kız çocuklarının okula gitmesi yasaklandı, kadınların çalışması kısıtlandı ve kamusal alanda burka giyme zorunluluğu getirildi. Taliban, 2001 yılına kadar Afganistan’da hüküm sürdü, ancak ABD’nin 11 Eylül saldırılarından sonra başlattığı askeri operasyonlar sonucunda devrildi.
İkinci İktidar Dönemi (2021-Günümüz)
Taliban, 2021 yılında ABD’nin Afganistan’dan çekilmesiyle yeniden güç kazandı ve kısa sürede Kabil’i ele geçirerek tekrar yönetimi devraldı. Bu ikinci iktidar dönemi, uluslararası toplumun dikkatini çeken bir dizi insan hakları ihlali ile karakterize edildi. Taliban, kadınların eğitim ve çalışma haklarını yeniden kısıtladı, medya üzerinde sıkı bir denetim kurdu ve halkın yaşamını kontrol altında tutan sert ahlak yasaları uygulamaya başladı.
Taliban’ın yönetim tarzı, katı bir Şeriat anlayışına dayanmakta ve “iyiliği emretme ve kötülüğü yasaklama” ilkesini merkeze almaktadır. Bu anlayış, bireylerin günlük yaşamlarından kamusal alanlara kadar geniş bir yelpazede sıkı kurallarla denetlenmesini içerir. Kadınlar için getirilen kurallar, özellikle toplumsal cinsiyet eşitliği ve insan hakları konusunda küresel çapta ciddi eleştirilere neden olmaktadır.
Uluslararası Tepki ve İnsani Durum
Taliban’ın yeniden iktidara gelmesi, Afganistan’da büyük bir insani krize yol açtı. Kadınların ve kız çocuklarının eğitim ve çalışma haklarının kısıtlanması, sağlık hizmetlerine erişim eksikliği ve genel olarak ülkedeki baskıcı ortam, uluslararası toplum tarafından yoğun eleştirilere maruz kaldı.
Birleşmiş Milletler ve diğer uluslararası örgütler, Taliban yönetimi altında Afgan halkının karşı karşıya olduğu zorluklar konusunda endişelerini dile getirmektedir. Ancak Taliban, dış baskılara karşı taviz vermemekte ve kendi yönetim anlayışını sürdürmektedir.
Taliban’ın Yönetim Yapısı
Taliban’ın yönetim yapısı, dini liderlere dayalıdır. Taliban lideri Hibetullah Ahundzade, hareketin en yüksek otoritesi olarak kabul edilmektedir. Hükümetin diğer üst düzey pozisyonları, genellikle eski savaşçılar ve din adamları tarafından doldurulmaktadır. Taliban, merkezi hükümetin yanı sıra yerel yönetimler üzerinde de sıkı bir denetim kurarak ülke genelinde kendi kurallarını uygulamaktadır.
Sonuç olarak, Taliban yönetimi, Afganistan’da insan hakları ve özgürlükler üzerinde ciddi kısıtlamalar getiren bir rejim olarak varlığını sürdürmektedir. Uluslararası topluma karşı izlediği politika, genellikle izole bir duruşa sahiptir ve bu durum, Afgan halkının yaşam koşullarını daha da zorlaştırmaktadır.
WhatsApp grubumuza katılmak için TIKLAYINIZ!
