Dünyaya insan eliyle açılmış en derin delik olan Kola Çukuru, Rusya’nın Norveç sınırına yakın Kola Yarımadası’nda yapılan bir sondaj kuyusudur. 1970’lerde volkanik kayaçların derinliklerine inmeyi amaçlayan bir bilimsel çalışmadır. Çalışma, 1989 yılına kadar devam etmiş ve Kola Çukuru, dünyaya açılmış en derin delik olarak Guinness Rekorlar Kitabı’na girmiştir. Bu delikten çıkarılan kayaçlar, Dünya’nın içyapısı hakkında önemli bilgiler sağlamıştır. Kuyuda yapılan çalışmaların fon yetersizliği sebebiyle sona erdirildiği söylenmesine rağmen hakkında çok sayıda efsane dolaşmaktadır. Bilimsel olarak doğruluğu kanıtlanamamış olmasına rağmen, kuyunun dibinde inanılmaz şeylerle karşılaşıldığı ve bu sebeple çalışmalara son verildiği iddialar arasındadır.
Kola sondaj deliği, 12.262 metre (40.230 fit) derinliğe ulaşmıştır. Kuyu, bilim adamlarının Dünya’nın yapısını anlamaya yönelik çalışmalarına yardımcı olmuştur. Kola Çukuru ayrıca, volkanik aktivite ve jeolojik olaylar hakkında bilgi toplamaya yardımcı olmuştur. Proje, fon yetersizliğinden dolayı 2005 senesinde durdurulmuş, kazı alanı ise 2008’den beri terk edilmiş haldedir. Kola derin sondajının en derine inme rekoru yaklaşık yirmi yıl boyunca kırılamamıştır. Fakat bu dönemden sonra Katar’daki Al Shaheen petrol sahasında açılan 12.289 metrelik sondaj ve Rusya’daki Sakhalin adası yakınlarındaki 12.345 metrelik sondajlar, derine inme rekorlarını kırmıştır.
Kola Çukurunda Yapılan Bilimsel Araştırmalar
Proje kapsamında ilk planlanan derinlik 15 bin metredir. Çukur 1979 tarihine kadar en derin sondaj kuyusu olma unvanına sahip olmuştur. 1983 yılından sonra 12 bin metre derinliği geçse de çalışmalara bir süre ara verilmiştir. Daha sonra 1984 tarihinde, 12.066 metrede delme ekipmanı kırılmıştır. Bu derinlikte 100 derece sıcaklık beklenirken, 180 derece değerlerle karşılaşılmıştır. Çalışmanın zorlaşması sebebiyle 1992 yılında proje durdurulmuştur.
Kola sondajı Baltık kıtasal kabuğunun yaklaşık üçte biri oranında ilerlemiş, en derin kısımlardaki 2,5 milyar yaşındaki Arkeyan Devir kaya tabakalarına ulaşmıştır. Açılan sondaj kuyusuyla; yer kabuğunun yapısı, sismik hareketler ve termal dağılımın gözlemlenmiştir. Araştırmalar kimyasal bileşim, geçiş bölgelerinin özellikleri ve fiziksel yapısı gibi çeşitli alanlarda bilime katkı sağlamıştır.
Yapılan önemli keşiflerden biri, sismik hızların değişiminin granitten bazalta doğru olmadığının ortaya çıkartılmasıdır. Yüzeyden 5 ile 10 kilometre aşağıda bulunan kayaların tamamen şekilsizleşmiş ve suya dolmuş halde olması şaşkınlık yaratmıştır. Yüzey suyundan farklı olan bu suların, yüzeye çıkışı bir tabaka tarafından engellenmiş olduğu düşünülmektedir. Bilim insanları tarafından sondaj sırasında bulunan diğer bilimsel olgu ise, derinliklerdeki olağanüstü yüksek seviyedeki hidrojen gazının miktarıdır.
Kola Kuyusundan Gelen Sesler
Kola kuyusu hakkında 1980’lerin sonlarında Avrupa’da bir efsane yayılmaya başlamıştır. Efsane Rusya’da geçmesine rağmen, Finlandiya’daki Ammennusatia gazetesinde yayınlanmış daha sonra dünyanın her tarafına yayılmıştır. Kuyuda yapılan çalışmalar sırasında dev bir matkaba benzeyen sondaj makinesi çukurun tabanına yerleştirerek delme işlemi başlatılmıştır. Çıkarılan topraklar incelemeye alınırken, sondajın gidebileceği en ileri noktaya kadar gitmesi istenilir.
Uzun çalışmalardan sonra 12 bin metreye ulaşılan kuyuda, dev matkabın ucu inanılmaz bir hızla dönmeye başlar. Bilim insanlarını ve teknisyenleri oldukça şaşırtan bu durum yeraltında bir mağara olduğunu düşündürür. Matkap nasıl bir boşluğa ulaşmışsa kırılacak delinecek herhangi bir şey bulunmamaktadır. Böylece yerinden dikkatlice çıkarılan matkap üzerinde bazı incelemeler yapılır. Bu sırada açılan kuyudan sıcak hava ve uğultular gelmeye başlar. Ekip kuyuda neler olduğunu anlamak için öncelikle derinlerdeki ısıyı ölçer. Hassas ölçü aletleriyle ölçülebilen ısının beklenen ısından çok daha yüksek olduğu görülür. Cihazın bozuk olduğu düşünülerek başka cihazlar indirilir fakat yine aynı sonuçlar ortaya çıkar.
Çalışmalarda yer alan ve yer kabuğu konusunda yetkili isim olan Dr. Dimitri Azzakov, konuyla ilgili şöyle demiştir: “Bir anda matkap deli gibi dönmeye başladı, bu bir mağaraya ve boşluğa geldiğimizin göstergesiydi. Termometreler 1200 derece gibi inanılmaz bir sıcaklığı gösteriyordu. Bu beklediğimizden de fazlaydı. Sanki dünyanın merkezinde cehennem ateşi vardı.’’ Azzakov sondaj çalışmalarının durdurulmasını ve kendisine ısıya dayanıklı elektrik kabloları verilmesini ister. Kabloların ucuna uzay araçlarında kullanılan ısı kalkanlı hassas mikrofonlar yerleştirilerek kuyudan aşağı sarkıtılır. Birkaç saat içerisinde Mikrofondan alınan sesler de parazitler oluşmaya başlar.
Azzakov mikrofona bağlı hoparlörü açar ve bu sayede erimiş kayaların oluşturduğu basıncı ve gerginliği duymayı bekler. Ama kendisiyle beraber beş kişilik ekibinin duyduğu tek şey yüzlerce insanın çığlıklarına benzer seslerdir. Tek bir kişiye ait olmayan çığlıklar milyonlarca insan çığlığı şeklindedir. Bu sebeple bilim insanları projeye devam etmekten korkmuştur. Kuyudan gelen seslerin cehenneme açılan bir kuyu olduğu efsanesini ortaya çıkarmıştır. İddialara göre kuyuda olanların bilinmemesi için çoğu veri ve belge imha edilmiştir.
