Pirin Antik Kenti olarak da bilinen Perre Antik Kenti; Adıyaman il merkezine 5 kilometre mesafede yer almaktadır. Kent Helenistik dönem krallıklarından biri olan Komagene krallığının 5 büyük şehrinden biridir. Antik dönemde bulunmuş olduğu konum sebebiyle, hem dini açıdan, hem de jeopolitik açıdan oldukça önemli kentlerden biri olmuştur. O dönemde endüstriyel üretim yapıldığı düşünülen kentte, üretim yerleri ve kayaya oyulmuş mezarlar oldukça dikkat çeken yapılar arasındadır.
Perre Antik Kenti Melitene (Malatya) ve başkent olarak kullanılan Samosata (Samsat) yol güzergâhı üzerinde yer almaktadır. Kent hakkında ilk bilgiler Bizans dönemi kayıtlarında yer almaktadır. Kent MS. 325 yılında Niceaia’da (İznik) toplanan Birinci İznik İncil Konsili toplantısına, şehir adına temsilci gönderdiği antik belgelerde geçmektedir. O sebeple kentin dini bir merkez olduğu düşünülmektedir. Antik Roma kaynaklarında şehrin suyunun güzelliğinden bahsedilmektedir. Bu sebeple kervanlar, ordular ve yolcular tarafından dinlenme yeri olarak kullanılmıştır. 2022 yılında yapılan kazı çalışmalarında kentte önemli eserler ortaya çıkarılmıştır.
Perre Antik Kentinin Önemli Yapıları
Perre Antik Kenti, antik dönem yerleşimlerinden farklı olarak bir tepe üzerinde kayalara şekil verilerek kurulmuştur. Kente herhangi bir kesme blok taşının gelmediği, sadece kayaların üzerinde dönemin mimarları ya da halkı tarafından işlenerek şekil verildiği görülmektedir. Geniş bir alanı kaplayan şehirde bulunan kaya oyma mezarları, surları, sarnıcı, o dönemden kalan ve hala kullanılan Roma çeşmesi kentin önemli yapıları arasındadır. Aynı zamanda Roma dönemine ait halı dokuma atölyesi, su kanalları ve çeşitli mimari yapılar bulunmaktadır. Şehirde yapılan kazı çalışmalarında 500 metrekarelik alanda tarihi 1500 yıllık olan ve o dönemde ekmek yapımı amacıyla kullanılan ekmek fırını keşfedilmiştir.
Kentte 2021 yılında yapılan kazı çalışmalarında Romalı askerlere verilen bronz bir askeri diploma ortaya çıkarılmıştır. 2022 yılında yapılan kazı çalışmalarında Roma ordusunun başarılı olan askerlerine verilen 1800 yıllık bronz madalya bulunmuştur. Bronz madalya üzerine Medusa başı kabartma olarak işlenmiştir. Medusa başının bir tür koruyucu simge olarak işlev gördüğü düşünülmektedir. Bronz madalyanın geçit törenlerinde askerlerin göğüs zırhlısına taktığı, bazen de birliklerin sancaklarına taktığı bilinmektedir. Bulunan diploma ve madalya, Roma İmparatorluğu döneminde Romalı askerlerin kente yerleştirildiğinin önemli göstergelerinden biridir.
Perre Antik Kenti Oda Mezarları
Perre Antik Kentinde, Roma dönemine tarihlenen kayaya oyulmuş çok sayıda mezar yer almaktadır. Aile mezarı olarak tasarlanan bu mezarlarda oda sayısı 1 ile 3 arasında değişmektedir. Oda içerisindeki mezar yerleri çoğunlukla kemerli nişler şeklindedir. Mezar yerlerinin bazıları dikdörtgen bazılarında ise üçgen şeklindedir. Gömü için kullanılan mezarlar kayaya bağlı olarak oyulan lahit şeklinde teknelerden oluşmaktadır. Oda mezarların giriş bölümü üçgen alınlıklı, dikdörtgen veya kemerli olmaktadır. Mezarlar içerisinde oturan kadın veya ayakta duran erkek tasvirlerinden oluşan kabartmalar bulunmaktadır.
Perre Antik Kentinin Şarap Üretim Birimleri
Perre Antik Kenti’nin bulunduğu alanda bağcılığın önemli bir faaliyet olduğu bilinmektedir. Kırsal yerleşim alanlarında bağcılık yapıldığına dair çok sayıda yerleşim yeri tespit edilmiştir. Nekropol’ün bulunduğu alanda endüstriyel üretiminin yapıldığını gösteren çok sayıda yapı bulunmaktadır. Tamamı açık alanda kayaya oyulmuş olan ezme teknesi, toplama havuzu ve ağırlık taşı gibi yapılar yer almaktadır. Bazı bölümlerde ise sadece ezme teknesi olduğu düşünülen toplama havuzları bulunmaktadır.
Perre Antik Kentinde bulunan ve endüstriyel üretim alanı olarak kullanıldığı düşünülen yapının Anadolu’da benzer bir örneği bulunmamaktadır. MS. 4. ve 7. yüzyılları arasında kullanıldığı düşünülen bu yapılar, seki şeklinde bir platform ve dikdörtgen havuzlardan oluşmaktadır. Birden fazla ünitenin bir arada bulunduğu bu havuzlarda, birinden diğerine geçiş sağlayan dikdörtgen pencereler bulunmaktadır. Havuzların şarap üretimi ve tekstil, deri üretiminde boya yapmak amacıyla kullanıldığı tahmin edilmektedir. Üretim modeli olarak basit pres, baskı kollu pres ve baskı kollu ağırlıklı pres olarak 3 farklı uygulama belirlenmiştir.
Perre Antik Kentinde Bulunan Sarnıç
Antik kentte, endüstriyel üretim alanında ve mezar ritüellerinde ihtiyaç duyulan suyu temin etmek amacıyla kullanıldığı düşünülen, su sarnıçları bulunmaktadır. Sarnıcın doğusunda eğimli olarak derinleşen 44 basamaklı bir tünel bulunmaktadır. Bu tünel sarnıcın baca şeklindeki ana gövdesine, kemerli bir kapı ile bağlanmaktadır. Sarnıcın ana gövdesi 1,5 metrekare ölçülerinde kare forma sahiptir.
