Aşure Günü; İslam takviminin ilk ayı olan Muharrem’in onuncu günüdür. Bu özel gün, İslam inancında bir dizi önemli olaya sahne olduğuna inanılır ve büyük bir önem taşır. Bu gün, peygamberimiz Hz. Muhammed’in (sav) torunu Hz. Hüseyin’in Yezid’in ordusu tarafından şehit edildiği gün olarak bilinir. Muharrem ayı boyunca oruç ibadeti de gerçekleştirilir. Aynı zamanda Aşurenin ortaya çıkış hikâyesi, Hz. Nuh tufanı ve onun gemisine dayanır.
Aşure Günü pişirilen Aşure; tahıllar, meyveler, kuru meyveler ve kuruyemişlerden oluşturulan geleneksel bir tatlıdır. Türkiye ve Balkanlar’daki Müslüman topluluklar, Aşure Günü’nün geldiği Muharrem ayında bu özel tatlıyı yapma geleneğini sürdürürler. Efsaneye göre, Nuh Tufanı‘nın ardından geminin karaya oturduğu gün, elde kalan son malzemelerle bu lezzetli tatlı hazırlanmıştır. Aşure, anlamı ve önemi dolayısıyla geniş miktarlarda yapılarak, din, inanç veya kültürel farklılıklara bakılmaksızın başkalarıyla paylaşılır.
Aşure, içeriğindeki besleyici ve kalori açısından zengin öğelerden dolayı geleneksel olarak soğuk aylarda yapılıp tüketilir. Ayrıca, Ermeni toplulukları da aşureyi Noel pudingi olarak Yeni Yıl kutlamalarında hazırlayarak benzer bir gelenek oluşturmuşlardır.
Aşurenin Ortaya Çıkış Hikâyesi
Aşurenin varoluş hikâyesi, Hz. Nuh tufanı ve onun gemisine dayanır. Hz. Nuh, peygamberlerden biri olarak Hz. İdris peygamberden sonra gönderilmiştir. Aşurenin hikâyesi şu şekildedir; Hz. Nuh’un üç oğlu, Sam, Ham ve Yasef, babalarına iman ederler. Ancak diğer oğullarından Kenan ve kavimlerinden pek çok kişi, ona inanmayı reddeder ve asi olur. Hz. Nuh, Allah’ın emirlerini kavmine binlerce yıl boyunca tebliğ eder, ancak inanmayanlar ona zulmeder ve alay eder.
Sonunda, Hz. Nuh kavmini Allah’a şikâyet eder. Allah da Hz. Nuh’a büyük bir gemi yapmasını emreder ve ona yardımcı olması için Cebrail’i gönderir. Hz. Nuh itaat ederek büyük bir gemi inşa eder ve iman eden müminleri ile birlikte hayvanları da gemiye alır. Allah, büyük bir tufanı koparır ve gökten yağan yağmurlar ile yerden fışkıran sular tüm yeryüzünü kaplar. Hz. Nuh ve yanındakiler gemiye binerek kurtulurken, diğerleri suda boğulur.
Gemi aylarca suda kalır ve yiyecekler tükenmeye başlar. Kalan son yiyecekleri bir kazanda bir araya getirerek çorba yaparlar. İşte bu çorbaya günümüzde “aşure” denir. Aşure, zamanla bir gelenek haline gelir ve Osmanlı döneminde Muharrem ayında büyük önem taşır. Muharrem ayının 10. gününde başlayan oruçlarla birlikte kazanlarca aşure pişirilir ve etrafındakilere ikram edilir. “Aşure sebilcileri” ise fakirlere ve ihtiyaç sahiplerine aşure dağıtırlar.
Muharrem ayı dinimiz açısından önemli bir aydır, pek çok hadisenin yıldönümüne denk gelir. Allah, bu ayda yeryüzünü ve gökyüzünü yaratmış ve peygamberlere özel ihsanlar sunmuştur. Aşure günü, Muharrem ayının en kıymetli günüdür ve Allah’ın duaları bu günde kabul ettiğine inanılır. Bu nedenle Aşure günü, büyük bir öneme sahip ve kıymetli kabul edilir.
Muharrem Ayı’nın 10. Günü Gerçekleşen Olaylar
Muharrem Ayı’nın 10. günü önemli olaylara sahne olmuştur. Bu gün, tarih boyunca hem acı dolu hem de sevindirici olaylara tanıklık etmiştir.
Üzücü bir olay olarak; Peygamber Efendimiz Hz. Muhammed’in (sav) torunu Hz. Hüseyin ve beraberindeki 72 kişi, Hicri 61’de Muharrem ayının onuncu gününde (10 Ekim 680) Kerbela’da Yezid’in ordusunca katledilmiştir. Bu olay, Alevi toplumunda büyük bir yas ve matem günü olarak anılır.
Ancak Aşure günü, aynı zamanda Allah’ın peygamberlere değişik ikram ve ihsanlarda bulunduğu anlamına gelir. Hz. Musa’ya (sav) bu günde bir mucize olan denizi yararak Firavun ve ordusunu sulara gömmesi bahşedilmiştir. Hz. Nuh (sav) gemisi Cudi Dağı’nın üzerine bu günde demirlemiştir. Hz. Yunus (sav), balığın karnından kurtulmuş ve Hz. Âdem’in (sav) tövbesi kabul edilmiştir.
Ayrıca, Hz. Yusuf (sav) kardeşlerinin atmış olduğu kuyudan Muharrem Ayı’nın 10. günü çıkarılmış, Hz. İsa (sav) bu günde dünyaya gelmiş ve semaya yükseltilmiştir. Hz. Davud’un (sav) tövbesi de bu özel günde kabul edilmiştir. Hz. İbrahim’in (sav) oğlu Hz. İsmail o gün doğmuş ve Hz. Yakub’un (sav) gözleri, oğlu Hz. Yusuf’un hasretinden dolayı kapandığı gün açılmaya başlamıştır. Hz. Eyyûb (sav) de hastalığından bu özel günde şifaya kavuşmuştur.
Bu nedenle Muharrem Ayı’nın 10. günü hem acı dolu bir hatıra olan Hz. Hüseyin ve beraberindekilerin şehit edildiği Kerbela olayının anıldığı bir yas günüdür, hem de peygamberlere ve kutsal kişilere Allah’ın lütuflarının bahşedildiği kutlu bir gündür. İslam toplulukları bu günü dualarla, ibadetlerle ve yardımlaşma ile anarlar.
Aşurenin Malzemeleri
Aşure, bölgeler arasında farklılık gösterebilen bir tatlıdır ve belirli bir tarifi yoktur. Geleneksel olarak en az 7 maddeden oluşması gerektiği söylenir, ancak bazıları adından dolayı 10 maddeli olması gerektiğini de belirtir. Alevi geleneğinde ise hep 12 madde kullanılarak aşure yapılır.
Aşurenin içeriğinde buğday, arpa, pirinç, fasulye, nohut, pekmez, hurma pekmezi, nar pekmezi, pancar suyu, hurma, kayısı, incir, kuru üzüm ve kuş üzümü gibi çeşitli kuru meyveler bulunur. Ayrıca badem, fıstık, fındık, ceviz, çam fıstığı ve susam gibi kuruyemişler de eklenir. Tatlıya derinlik ve aroma katmak için portakal, limon ve limon kabuğu da kullanılabilir. Anason, çörek otu tohumu, erik mahlebi, nar taneleri, kakule, tarçın, karanfil, hindistan cevizi ve yenibahar gibi baharatlar da garnitür olarak kullanılabilir.
Aşure, içeriğinde hiçbir hayvansal ürün bulunmadığından dolayı vegan bir tatlıdır ve Türk mutfağının en bilinen ve popüler vegan tatlılarından biridir. Böylece aşure, çeşitlilik açısından zengin, sağlıklı ve besleyici bir tatlı seçeneği sunar. Genellikle özel günlerde ve etkinliklerde çevreyle paylaşılır. Farklı bölgeler ve topluluklar tarafından farklı malzemelerle hazırlanması, zengin kültürel çeşitliliğimizi yansıtan güzel bir örnektir.
Topluluklarda Aşure Geleneği
Türk ve Bosnalı mutasavvıflar arasında, özellikle Bektaşi topluluğunda, aşure, sağlık, şifa, güvenlik, başarı ve manevi beslenme için özel dualar eşliğinde hazırlanır. Aşure, fakirlere, komşulara, arkadaşlara ve akrabalara dağıtılarak sevgi ve dayanışmanın bir ifadesi olarak paylaşılır.
Ünlü gezgin Evliya Çelebi, Seyahatname kitabında “Aşure, Muharrem’in onuncu günü yapılması gereken bir aştır.” ifadesiyle bu geleneğin önemine vurgu yapar.
Alevi kültüründe, Kerbela Savaşı’nda Hüseyin’in şehit düştüğü gün olan Aşure gününde aşure pişirilmesi özel bir anlam taşır. Alevi toplulukları, aşurelerini Muharrem ayında 12 gün boyunca et tüketmeden oruç tutarak şiddetin her türlüsünü (hayvanlar için kesim dâhil) protesto ederler ve bu süreçte yapılan aşurelerini komşu ve dostlarıyla paylaşırlar.
Ermeni ve Rum kültüründe de aşure geleneği mevcuttur. Ermeniler, 6 Ocak’ta “anuş-abur” adlı bir aşure benzeri tatlı yaparlar ve buğday, kuru üzüm ve bal karışımını bir tabakta mum eşliğinde kilise kapısında dağıtarak sevdiklerinin mezarlarına koyarlar. Ermenistan’da aşure, nar taneleri ve gül suyu ile tatlandırılarak hazırlanabilir ve Noel’de komşularla paylaşılır. Rumlar da benzer şekilde Noel Pudingi olarak bilinen ve genellikle kuru meyveler, fındık ve nar taneleriyle süslenen bir tatlı yaparlar ve Yeni Yıl masalarının önemli bir parçası olarak dağıtırlar.
WhatsApp grubumuza katılmak için TIKLAYINIZ!
