İstanbul’un Prens Adaları arasında en büyüğü olan Büyükada’nın zirvesinde, yıllardır sessizliğiyle ürperti saçan görkemli bir yapı yükseliyor: Büyükada Rum Yetimhanesi. Bir dönem yüzlerce çocuğun yuvası olan bu devasa ahşap bina, bugün terk edilmiş hâliyle hem tarihî ihtişamını hem de gizemli atmosferini korumaya devam ediyor.
Yalnızca mimari büyüklüğüyle değil, aynı zamanda anlatılan paranormal olaylar, ürkütücü efsaneler ve halk arasında dilden dile dolaşan rivayetlerle de dikkat çeken yapı, zamanla bir “hayalet saray”a dönüşmüş durumda.
Dünyanın En Büyük Ahşap Yapılarından Biri
Büyükada Rum Yetimhanesi hakkında farklı kaynaklarda çeşitli bilgiler bulunsa da, genel kanı yapının Avrupa’nın en büyük, dünyanın ise ikinci en büyük ahşap binası olduğudur. Aynı zamanda dünyanın ilk çok katlı ahşap yapısı olarak da tarihe geçmiştir.
Tamamen ahşap malzemelerden inşa edilen bina, Alexandre Vallaury’nin 1898’deki tasarımıyla hayata geçirilmiştir. Beş katlı ana bölüm ve altı katlı yan kanatlarıyla devasa bir yapı olan yetimhane, sadeliğinin içinde gizlenen ihtişamıyla hâlâ hayranlık uyandırır.
Otel Hayalinden Yetimhaneye
Başlangıçta Prinkipo Palace Otel adıyla bir turizm kompleksi olarak inşa edilen bina, aynı zamanda casino olarak da işletilmek istenmiştir. Ancak bu girişim dönemin Padişahı II. Abdülhamid tarafından, “adalarda ahlakı bozacağı” gerekçesiyle reddedilmiştir. Böylece otel hayali başlamadan bitmiş, bina ise el değiştirmek zorunda kalmıştır.
Kısa süre sonra zengin bir Rum ailesi olan Zarifi’ler tarafından satın alınan yapı, Sultan Abdülmecid’in yayımladığı ferman doğrultusunda kimsesiz Rum çocuklarının barınması için Rum Patrikhanesi’ne devredilmiştir. Andreas Sygngros Vakfı’nın mali desteğiyle hazırlanan bina, 1903 yılında görkemli bir törenle yetimhane olarak açılmıştır.
Açılışından itibaren 106 odası, geniş kütüphanesi, mutfağı, ilkokulu ve meslek okullarıyla bir eğitim yuvasına dönüşen yetimhane, sadece barınma değil, çocuklara bir gelecek kazandırma amacı taşımıştır. Rum ve Türk öğretmenlerin görev yaptığı okulda öğrenciler ilkokulu bitirdikten sonra sanat okulunda bir meslek öğrenerek hayata hazırlanırdı.
Savaş ve Göç Dönemleri
I. Dünya Savaşı yıllarında yetimhane bambaşka bir kaderle yüzleşti. Önce çocuklar başka kurumlara nakledildi, ardından bina askeri amaçlarla kullanılmaya başlandı. Kuleli Askeri Okulu öğrencileri, işgal döneminde ise Rum göçmenler ve daha sonra Bolşevik Devrimi’nden kaçan Rus mülteciler burada barındı.
Ne yazık ki mülteciler soğuktan korunmak için binanın ahşap bölümlerini söküp yakmaya başlayınca yapı büyük zarar gördü. Bu durum, görkemli binanın çürüme sürecini hızlandırdı.
Çöküşün Başlangıcı
1960’lı yıllarda Kıbrıs meselesi sebebiyle yetimhane kapatıldı. 65 yıl boyunca binlerce çocuğa yuva olan bu devasa yapı, 1964’ten itibaren kaderine terk edildi. Onarılmayan bina, yıllar içinde harabe haline gelirken, Avrupa’nın en büyük ahşap yapılarından birinin göz göre göre çöküşü izlenmiş oldu.
2005 yılında Fener Rum Patrikhanesi binayı geri almak için AİHM’ye başvurdu. 2010’da çıkan karar ile Büyükada Rum Yetimhanesi’nin tapusu yeniden Patrikhane’ye geçti. Ancak aradan geçen yıllara rağmen, bina hâlâ restore edilmeyi bekliyor.
Ürkütücü Rivayetler ve Efsaneler
Büyükada Rum Yetimhanesi’nin tarihine gölgeler düşüren hikâyeler de mevcut. Rivayetlere göre binada çıkan bir yangında bazı çocuklar yaşamını yitirmiş, bir çocuğun ise bahçedeki kuyuya düşerek orada can verdiği anlatılır. Ada halkı, geceleri binadan çocuk çığlıkları duyduklarını iddia eder.
Bunların yanı sıra, terk edilmiş binadan geceleri gelen ayak sesleri, garip uğultular ve paranormal olaylara dair söylentiler de günümüze kadar ulaşmıştır. Kimi efsanelerde ise binanın “vampirlerin evi” olduğu bile söylenir.
Bugünkü Hali: Zamana Direnen Bir Harabe
Bugün Büyükada Rum Yetimhanesi, sessizliğiyle ürküten bir hayalet yapı gibi Manastır Tepesi’nde ayakta kalmaya çalışıyor. Çürümeye yüz tutmuş merdivenler, köşede unutulmuş bir piyano, eski öğrenci kayıtları ve sıralara kazınmış isimler, hâlâ bir dönemin izlerini taşır.
Her ne kadar içeri girmek yasak olsa da, bahçesini dolaşmak bile ziyaretçilere derin bir hüzün yaşatır. Bina yıkılmaya yüz tutmuş olsa da hâlâ görkemini korur ve adayı gezenler için mutlaka görülmesi gereken yerlerden biridir.
Yalnızlığa Terk Edilmiş Bir Miras
Büyükada Rum Yetimhanesi, yalnızca mimari açıdan değil, kültürel ve tarihî değeriyle de İstanbul’un en önemli yapılarından biridir. Bir dönem çocuk kahkahalarının yankılandığı bu devasa yapı, şimdi sessizliği ve ürkütücü efsaneleriyle anılıyor.
Dünyanın en büyük ahşap yapılarından birinin kaderine terk edilmiş olması, aslında insanlık için de düşündürücü bir tablo sunuyor. Belki de bu görkemli yapı bize, “en büyük, en ihtişamlı olsanız da yalnızlığa terk edildiğinizde değeriniz kaybolur” gerçeğini hatırlatıyor.
WhatsApp grubumuza katılmak için TIKLAYINIZ!
