Khara Khoto; İç Moğolistan’ın batı kesiminde, Juyan Gölü Havzası yakınında yer alan antik bir şehirdir. Çin’in kuzeyinde Ejina Banner’deki Heicheng Antik Bölgesi, ülkenin en iyi korunmuş tarihi yerlerinden biridir. İpek Yolu rotası üzerinde bulunan antik şehrin yapım tarihi, Xia Hanedanlığı dönemine yani, 1032 yılına dayanır. Khara Khoto zamanında, ticaret rotasının doğu ve batı dünyasını birbirine bağlayan en büyük kale olmuştur. Fakat yakın bir zamana kadar birçok araştırmacı ve yerli halk, antik kentin hayaletlerinden korktuğu için kalıntılara yaklaşmayı reddetmiştir. Şehir ve hayaletleri hakkında birçok efsane anlatılmaktadır.
Moğol dilinde Khara Khoto kelimesi ‘’kara şehir’’ anlamına gelmektedir. Heicheng ismi ise Çinliler tarafından verilmiş bir isimdir. Tangut imparatorluğu döneminde inşa edilen kent ise o dönemde Yijinai ismiyle bilinmiştir. 20. yüzyılın başlarında şehrin kalıntıları keşfedilmiş, yapılan kazılarda Tangut dilinde binlerce el yazması ve tarihi buluntular ortaya çıkarılmıştır. O döneme ait en iyi korunmuş kalıntılar olan Heicheng, son dönemde çok sayıda turisti kendisine çekiyor. Günümüzde Heicheng Harabeleri, bölgenin tarihi kalıntılarının değerli bir örneğidir.
Heicheng harabelerinde yapılan arkeolojik kazılarda, şehir merkezinde bir dizi eser ortaya çıkarıldı. Bunlar arasında tarihçiler tarafından ilk kâğıt para birimi olarak kabul edilen Jiaozi, 2 binden fazla Tangut el yazması ve ahşap oymalar yer almaktadır. Rus kâşif Pyotr Kuzmich Kozlov tarafından gerçekleştirilen büyük kazılarda bölgeden, 3.500 nesneden oluşan bir koleksiyon ortaya çıkarıldı. Bu nesneler arasında, ipek, inşaat malzemeleri, günlük eşyalar, üretim aletleri, dini sanat eserleri, batik kumaşlar üzerine yapılan Çin ve Tibet Budist tabloları yer almaktadır. Bu eserlerin bazıları St. Petersburg’daki Hermitage Müzesi’nde sergilenirken, diğerleri Moskova’daki Doğu Araştırmaları Enstitüsü’nde korunmaktadır.
Khara Khoto Antik Kentinin Tarihi
Khara Khoto şehri, 1032 yılında Batı Xia hanedanlığı döneminde inşa edilmiştir. Batı Xia hanedanlığının yönetimi altında gelişerek, 11. yüzyılda Tangut İmparatorluğu’nun önemli bir ticaret merkezi olmuştur. Heicheng, 1226 yılında Cengiz Han tarafından ele geçirilmiş ve daha sonra şehir Moğol egemenliği altında üç kat daha büyümüştür. Yuan Hanedanlığı döneminde (1271-1368), İtalyan kâşif Marco Polo tarafından ziyaret edildiği düşünülmektedir. Yuan Hanedanlığı sona erdikten kısa bir süre sonra, şehir Ming Hanedanlığına teslim edilmiş ve ardından terk edilmiştir.
Marco Polo’nun ‘Dünyanın Harikaları’ kitabında Khara Khoto ile özdeşleşmiş olan Etzina veya Edzina adlı bir şehre yapılan ziyareti şöyle anlatılır;
“Bu Kampion şehrinden ayrılıp on iki gün boyunca kuzey yönünde seyahat ederek, kumlu çölün başlangıcında ve Tanguth vilayetinde Ezina adlı bir şehre geliyorsunuz. Sakinleri putperesttir. Develeri ve çeşitli türlerde sığırları var. Burada bıyıklı şahinleri ve birçok mükemmel ulu bulursunuz. Toprağın meyveleri ve sığır eti halkın ihtiyaçlarını karşılar ve ticaretle ilgilenmezler. Bu şehirden geçen yolcular, kırk gün boyunca erzak deposunda yatarlar, çünkü kuzeye doğru ilerlemek için ayrıldıklarında, bu zaman alanı, herhangi bir ikamet görünümünün olmadığı bir çölü geçerken kullanılır, ne de herhangi bir sakini vardır. Yazın dağların arasında ve bazı vadilerde birkaç tanesi hariç. “
Marco Polo’nun bahsettiği gibi Khara Khoto, ‘kumlu çöl‘ün, yani Gobi Çölü’nün kenarında yer almaktadır. Şehir İpek Yolu üzerinde olmasına rağmen, sakinleri ticaretle uğraşmıyordu. Bunun yerine, çöle yolculuk yapanlara erzak sağlayarak geçimini sağladılar.
Khara Khoto Şehrinin Hayalet Efsaneleri
1368 yılında, Yuan Hanedanlığı Ming Hanedanı tarafından devrildi ve Moğollar Çin’den sürüldü. Moğolların çoğunun kaçtıkları yer olarak Khara Khoto adı geçmektedir. Ming Hanedanlığı, yeni kazandıkları topraklara yasa ve düzen koyma çabası içinde olduğundan, kaçan Moğolları takip etmedi. Ancak 1372 yılında, Khara Khoto’da bulunan Moğol askerlerinin Çin’e saldıracağı haberi, Çin hükümetini endişelendirdi. Ming Hanedanı, Çin üzerindeki egemenliğini pekiştirmeyi başarmıştı ve bu durum, Moğol tehdidi karşısında daha güçlü bir şekilde hareket edebilecekleri anlamına gelmekteydi. Bu nedenle 1372 yılında, Çin, Khara Khoto’daki Moğolları yenmek için bir ordu gönderdi.
Khara Khoto Şehri’nin düşüşü, 1372 yılındaki seferde kısa bir zaman olsa da, olay hakkında çok sayıda yerel efsane bulunmaktadır. Efsaneye göre, Khara Khoto’nun lideri olan Kara Bator, Çin kuşatması sırasında şehrin surlarının çok güçlü olduğunu düşündüğü için, Çinlilere karşı savaşmayı tercih etti. Ancak Çinliler, şehrin ana su kaynaklarını Ejin Nehri’ne yönlendirerek, şehrin su kuyularını kuruttu. Anlatılanlara göre, şehrin komutanı Khara Bator, susuzluktan ölmekle, savaşta ölmek arasında kaldı. Bu durum onu çok zorladı ve sonunda aklını yitirerek, önce ailesini öldürdü sonra da intihar etti. Bazılarına göre de Khara Bator, surların kuzeybatı köşesinde yaptığı bir gedik sayesinde şehirden kaçabildi. Şehrin duvarlarında hala bir kişinin geçebileceği kadar büyük bir delik bulunmaktadır.
Şehirde kalan diğer Moğol askerleri, Çinlilerin son saldırılarını başlatana kadar beklediler. Çin saldırısı sonucunda büyük bir kıyım yaşandı ve tüm Moğol askerleri öldürüldü. Daha sonra Çinliler bu şehri elde tutmaya çalışmadı ve bir süre sonra su kıtlığı sebebiyle de şehir terk edildi. Şehir terkedildikten sonra Moğol askerlerinin hayaletlerinin şehirde dolaştığı söylentileri yayıldı. Bu söylentiler sebebiyle yakın bir zamana kadar şehre kimse yaklaşmamıştır. Zaman içerisinde harabeye dönen şehir, hakkında anlatılan efsaneler sayesinde 20. yüzyılın başlarında yeniden keşfedildi.
