Çömlekçilik; toprağın ya da kilin birçok aşamadan geçirildikten sonra şekillendirilmesi ve kullanılmak üzere çeşitli eşyaların üretilmesidir. İnsanlık tarihi kadar eski sanatlardan biri olan çömlekçiliğin, ilk olarak ne zaman keşfedildiği ve yapılmaya başladığı tam olarak bilinmemektedir. Toprağın ateşte pişirilerek sertlik kazandığının tesadüfen öğrenilmesi sonucunda geliştiği düşünülmektedir.
Çömlekçilik sanatının göçebe kavimlerin yerleşik düzene geçmesi ile beraber gelişmeye başladığı yapılan kazılarda ortaya çıkmıştır. Anadolu’da yapılan ilk çömleklerin Neolitik döneme yani Milattan Önce 7000’li yıllara dayandığı bilinmektedir.
İlk Çömlekler Nasıl Yapılmıştır?
İlk yapılan çömlekler sargı dolama usulü ile şekillendirilmiş ve genellikle açık ateşte pişirilmiştir. Açık pişirme adı verilen bu uygulama, yaygın olarak kullanılmış ilkel bir fırınlama yöntemidir. Bu teknikte pişirilen çömlekler, güneşte kurutulmuş daha sonra aralarına saman ve kuru dallar konularak dizilmiştir.
Günümüzde de uygulanan ve çömlek çarkı denilen bir plaka üzerinde şekillendirme işlemi ise, MÖ 3000 yılında bulunmuştur. Yine aynı dönemlerde şekillendirilen çömleklerin pişirilmesi amacı ile ilkel fırınlar yapılmıştır. Killi toprağın karıştırılarak çamur haline getirilmesinden sonra çömlek çarkı denen düzenek üzerinde elle şekillendirilmiştir. Bir sanatkârın el emeği sonucunda ortaya çıkarılan ürünler kap, kacak, tencere, testi, vazo, küp gibi eşyalara dönüşmüştür. Çok sayıda çeşidi bulunan toprak ürünler ihtiyaca göre şekillendirilmiştir.
Çömlek çarkı üzerinde yapılan çömlekçiliği dair bulgulara, günümüzden yaklaşık 5000 yıl önce Kayseri dolaylarında Alişar’da, Boğazköy’de ve Truva’da rastlanmıştır. Çömlekçilik ile ilgili yapılan kapların Osmanlı döneminde su küpleri, kavanozlar, su testileri gibi kaba eşyalardan oluştuğu bilinmektedir. Bu ürünler sırlı ve sırsız olarak yapılmış ve yine pişirme tekniği kullanılmıştır.
İlk çömlekçi tezgâhı kilden ya da tahtadan yapılmış plakalar şeklindedir. Bu plakalar sabit bir yere oturtulmuş ve çömlek yapan kişi plakanın etrafında dönmüştür. Bu tip tezgâhlara günümüzde hala rastlamak mümkündür. MÖ 3500 yıllarında Mezopotamya uygarlığında tekerleğin icat edildiği dönemlerde, çömlek çarkının da geliştirildiği bilinmektedir. Çömlek çarkının gelişmesi toplumsal gelişmeyi simgeleyen bir olgu olarak ortaya çıkmaktadır.
Günümüzde Çömlekçilik
Günümüzde Anadolu’da bulunan birçok yerleşim yerinde çömlek yapımı hala devam etmektedir. Yapımda modern tekniklerin yanında eski dönemlerde uygulanan teknikler de yürütülmektedir. Plastiğin hayatımıza girmesi ile birlikte alternatif ürünlerin çıkmasına rağmen, çömlek ürünlerin yapımının sürüyor olması kültürel anlamda önemli değerlerimizdendir. Aynı zamanda topraktan yapılan bu ürünler plastik ürünlere göre çok daha sağlıklıdır. Bu ürünlerin öneminin kavranmaya başlaması ile beraber yapımı, kullanımı her geçen gün artmakta ve çömlekçiliğe bir dönüş başlamaktadır.
Herhangi bir koku yapmayan toprak ürünler, yiyecekleri saklama da doğal koşullar sunduğu için çok daha uzun ömürlü bir saklama imkânı vermektedir. Toprak ürünlerinin daha sağlıklı olması ve içerisindeki yiyeceği lezzet katması sebebiyle günlük hayatta kullanım alanı artmıştır. Günümüz teknolojisi ile birleşen toprak ürünler, çeşit bakımından oldukça zengindir. Her türlü mutfak eşyası ve süs eşyası, rengârenk boyama teknikleri ile birleşerek neredeyse modern eşyaların önüne geçmeye başlamıştır.
Çömlekçiliğin el sanatı ürünlerden oluşuyor olması ise ayrıca kıymet verilen bir durumdur. Çömlekçiliğin beşiği olarak bilinen Anadolu’da yapılan özgün tasarımlar, birçok ülkeye de ihraç edilmektedir. Aynı zamanda bu el sanatı ürünler, endüstri ülkelerinde de büyük önem görmekte ve fuarlarda sergilenmektedir.
Günümüzde saksı gibi dekoratif olarak ya da mutfak malzemeleri şeklinde kullanılan birbirinden şık tasarımların ve el yapımı çömleklerin yer aldığı Kod Galeri sitesini ya da sosyal medya hesaplarını ziyaret ederek, ürün çeşitlerini görebilir aynı zamanda dünyanın her yerinden sipariş edebilirsiniz.
