Eski ismi Levissi olan Kayaköy; Türkiye’de Muğla ilinin Fethiye ilçesinde yer almaktadır. Denize yakın bir konumda muhteşem bir yamaca kurulan bu köy, eski bir Rum yerleşkesidir. Yıllar önce terk edilen köy ‘’Hayalet Köy’’ olarak da bilinmektedir. Köyü terk etmek zorunda kalan binlerce insanın hüzünlü hikâyesi ve geride kalan yıkılmış evleri, son derece dikkat çekmektedir. Köyün inşası sırasında kullanılan taş malzemelerden yapılmış evler hayranlık uyandırmaktadır. Binlerce yapının bulunduğu tarihi köy, yerli ve yabancı turistler tarafından yoğun ilgi görmektedir.
Kayaköy Muğla’ya 147, Fethiye’ye ise 7 kilometre mesafede bulunmaktadır. Çamların arasında yamaca doğru dizilen evler, biri diğerinin önünü kapatmayacak şekilde tasarlanmıştır. Rumlar; verimli arazileri ekim, dikim yapmak için kullandıklarından, daha kayalık ve taşlık olan bu yamacı yerleşim alanı olarak kullanmışlardır. Terk edilmeden önce köyde, 1922 yılına kadar 25 bin kişinin yaşadığı tahmin edilmektedir.
Kayaköy’ün Binlerce Yıllık Tarihi
Likya Uygarlığı kentlerinden biri olan Kayaköy’ün tarihi, MÖ. 3 binli yıllara dayanmaktadır. O dönemde ismi Karmylassos olan köyden günümüze sadece kaya mezarları ve lahitler ulaşmıştır. Köyde ortaya çıkarılan en eski buluntular MÖ. 4. yüzyıla aittir. 13. yüzyıldan itibaren ise Hristiyan topluluğun yaşadığı bilinmektedir.
Osmanlı döneminde bölgeye Rumların yerleşmesi ile beraber, köyün ismi Levissi olmuştur. Rumlar tarafından küçük bir köy olarak kurulan Levissi Köyü, yıllar içerisinde dışarıdan göç almış ve gelişmiştir. 1400’lü yıllarda bölgeye Türkler yerleşmiş ve uzun yıllar boyunca Türk, Rum beraber yaşam sürmüştür. Oğuzların Kayı boyuna mensup Türkmenlerin bu bölgeye yerleştiği, Osmanlı tahrir defterlerinde yer almaktadır. Bölgede Türkmenlerin yaşadığı köyün ismi ‘’Kayı Köyü’’ olarak geçmektedir.
Kayaköy’ün Terkedilme Sebebi
1880’li yıllarda Anadolu’nun batı kıyılarında ayaklanmalar ortaya çıkmış, Türk ve Rum ilişkileri bozulmaya başlamıştır. Anadolu’da yaşanan Kurtuluş Savaşı’ndan sonra Yunanistan ve Türkiye arasında nüfus mübadelesi anlaşması imzalanmıştır. Bu anlaşma gereğince, Anadolu’da bulunan Rumlar ve Yunanistan’da bulunan Türkler yer değiştirmiştir.
Köyü terk etmek zorunda kalan Rumlar, tekrar döneceklerini düşündüğü için birçok eşyalarını Türk komşularına emanet etmiştir. Fakat giden kişilerin bir daha dönmesi mümkün olmamıştır. Rumlardan boşaltılan köylere Yunanistan’dan gelen Türk göçmenler yerleştirilmiştir. Fakat gelen kişiler köydeki yaşama uyum sağlayamamış, yakınlarda bulunan daha uygun alanlara yerleşmeyi tercih etmiştir.
Aynı zamanda köyün terk edilme sebepleri arasında, 1957 yılında yaşanan Fethiye depremi de bulunmaktadır. Deprem sonrasında evlerin çoğu harabeye dönmüş ve yaşanmayacak hale gelmiştir. Yaşanan olaylardan sonra köy tamamen terk edilmiş ve hayalet köy olarak varlığını sürdürmüştür.
Kayaköy’de Bulunan Önemli Yapılar
Zamanında huzur ve refahın hâkim olduğu Kayaköy’den geriye onlarca yapı kalmıştır. Günümüzde harabe halinde olan bu yapılar ve evler koruma altına alınmıştır. Köyde bulunan önemli yapılar arasında 2 kilise, 14 şapel ve 3500 adet ev bulunmaktadır. Yukarı kilise olarak bilinen Taksiyarhis Kilisesi, köyün en tepesinde bulunmaktadır. Yukarı kiliseye göre daha sağlam olan aşağı kilise Panaghia Pirgiotissa kilisesidir. Aşağı kilisenin 1960’lı yıllara kadar cami olarak kullanıldığı bilinmektedir. Kilise içerisinde Hz. İsa ve havarilerini resmeden freskler yer almaktadır.
Nüfus mübadelesinden önce köyde, kız ve erkekler için ayrı ilkokullar yapılmıştır. Buğday öğütmek için yel değirmenleri kurulmuş, eczaneler, çeşmeler, matbaa ve çok sayıda dükkân yapılmıştır. Köyün su ihtiyacını karşılamak amacıyla su sarnıçları yapılmıştır. Hatta ilk yerel gazete olan ‘Karya’ burada basılmıştır. Rumca eğitim veren okullardan mezun olanlar eğitimine devam etmek için İstanbul, Atina ve Rodos şehirlerine gönderilmiştir. 2011 yılında köyde bulunan 736 tane yapı, kilise ve şapeller anıtsal yapı olarak, Muğla Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu tarafından tescil ettirilmiştir.
