1828-1829 Osmanlı-Rus Savaşı sonrasında, Gürcistan’ın Türkiye sınırında yer alan Ahıska, yapılan anlaşma ile Rusya’ya bırakılmıştır. Ahıska bölgesinde yaşayan Türklere birçok zulümler gerçekleştirilmiştir. Rusya döneminde başlayan baskı ve zulümler, SSCB döneminde de devam etmiştir. Özellikle Stalin döneminde baskı ve zulümler hat safhaya ulaşmıştır. Ahıska Türklerinin birçok önde geleni, aydınları çeşitli bahanelerle öldürülmüş, tutuklanmış ya da sürgün edilmiştir.
II. Dünya Savaşı’nın başlamasıyla birlikte, 40 bine yakın Ahıska Türkü askere alınmıştır. Soyadları değiştirilerek askere gönderilen Türkler, Almanlarla savaşmak üzere cepheye gönderilmiştir. Geride kalan yaşlılar ve kadınlar ise demiryolu İnşaatında çalıştırılmıştır. II. Dünya Savaşı’nda, Rus ordusunda savaşan Ahıska Türkleri için, diğer Türk topluluklarında olduğu gibi sürgün kararı alınmıştır.
Ahıska Türklerinin İnsanlık Dışı Yolculuğu
İnsanlık tarihinin en kötü olaylarından biri olan bu sürgün, hafızalarda ve yüreklerde önemli bir yere sahiptir. 1944 yılında bir kış gecesi hayvan vagonlarına konularak yapılan sürgünde binlerce Ahıska Türkü hayatını kaybetmiştir. Yapılan sürgün sırasında kardeş kardeşten ayrılmış, hepsi Orta Asya’nın farklı bölgelerine yollanmıştır. 200’den fazla köy ve kasabadan toplanan insanlar, yanlarında herhangi bir eşya bile almalarına izin verilmeden, bilinmez bir yolculuğa gönderilmiştir. Sürgün edilen Ahıska Türklerinin 86 binden fazla kişiden oluştuğu bilinmektedir.
Üst üste vagonlara doldurulan Ahıska Türklerinin zorlu yolculuğu bir aydan fazla sürmüştür. Yolculuk sırasında açlık, soğuk ve hastalık nedeniyle 17 bin Ahıska Türkü hayatını kaybetmiştir. Hayatta kalmayı başaran birçok Ahıskalı ise Kazakistan, Özbekistan ve Kırgızistan sınırlarına bırakılmıştır. 30 bin Ahıskalı Türk ise bırakıldıkları yerde bulaşıcı hastalıklar, salgın ve açlık sebebiyle yaşamını kaybetmiştir
Sovyet Rusya yönetimi birçok çalışma kampları oluşturmuştur. Bu kamplarda kalanlar kadın, yaşlı, çocuk ayrımı yapmadan ağır işlerde çalıştırılmış ve birçok eziyete maruz kalmışlardır. Ahıska Türkleri ile ilgili alınan kararlar da; şehre yerleşmeleri yasaklanmış, bulundukları yerden ayrılmaları izine bağlı olmuştur. Bulundukları yerden ayrılmamaları için birçok kurallar konmuştur. Bu kuralları ihlal edenler ise yakınlarıyla birlikte Sibirya’ya sürgüne gönderilmiştir.
Ahıskalı Türklere Uygulanan Sürgünün Asıl Amacı
Sovyetler Birliği lideri Stalin yönetimi sürgünün gerekçesi olarak; Ruslarla cephede savaşan Ahıskalı Türklerin, II. Dünya Savaşı sırasında Nazilerle işbirliği yaptıklarını ileri sürmüştür. Sovyet Rusya’nın dağılmasıyla birlikte bu iddianın gerçek olmadığı, asıl amacının başka olduğu ortaya çıkmıştır. Yapılan sürgünün asıl amacı Karadeniz çevresinin Türklerden temizlenmesidir.
Günümüzde Ahıska bölgesinde yaklaşık 20 bin kişi yaşamaktadır. Bu nüfusun çok küçük bir bölümü Türklerden oluşmaktadır. Dünyanın çeşitli bölgelerine gönderilen Ahıskalı Türkler vatanlarına hasret bir şekilde hayatlarını devam ettirmektedir. Yapılan araştırmalar sonucunda 600 bine yakın Ahıskalı Türk olduğu tespit edilmiştir. Ahıskalı Türklerin en çok bulunduğu ülkeler Türkiye, Rusya, Kazakistan, Azerbaycan, Kırgızistan, Ukrayna, ABD, Özbekistan’dır. SSCB’nin dağılmasından sonra Ahıskalıların vatanlarına dönmesi konusu gündeme getirilmiştir. 2007 yılında Gürcistan yönetimi tarafından dönüşü kapsayan bir yasa çıkarılmıştır. Fakat somut adımlar atılmamıştır.
Türkiye’de yaşayan Ahıskalı Aslı İskanderova’nın yaşadıklarını anlattığı hikâyesinden kısa bir alıntı
‘’Sovyetler Ahıskalı Türkleri sürgün ettiğinde 15 yaşındaydım. Üç ülke, dört köy değiştirdim. Ahıskalı Türkler, önce askeri araçlarla Batum’a bağlı Borcum Köyü’ne götürüldü. Günlerce sürecek yolculuğumuzun başlayacağı istasyon bu köydeydi.
Tren soğuk, kirliydi, üstü açıktı. Yüzlerce insan vardı. Açlıktan ölmememiz için istasyonlarda sadece bir kova çorba veriyorlardı. Herkes kapabildiği kâseyle biraz içebiliyordu. Ural Dağları çok soğuktu. Ölenler oldu. Soğuktan yaralananlar oldu. Ölenleri trenin içinden fırlatıyorlardı. Halamın kaynanası, bir komşumuz öldü.”
