İran’ın Basra Körfezi bölgesi, yüzlerine maske takan kadınları ile ünlüdür. Özellikle Basra Körfezi ile Hürmüz Boğazı’nın kesiştiği noktada yer alan Keşm Adası, ‘’maskeli kadınlar adası’’ olarak bilinmektedir. Yüze takılan maskelerin boyutları ve renkleri, bölgelere ve yaş gruplarına göre değişiklik göstermektedir. Kadınların yüzlerce yıldır bir gelenek olarak taktıkları maskelerin kökeni ise, oldukça ilginç bir hikâyeye dayanmaktadır. Keşm Adası coğrafi yapısı, devasa kanyonları ve maskeli kadınları ile son zamanlarda doğa tutkunları ve fotoğrafçılar tarafından yoğun ilgi görmektedir.
Keşm (Qeshm) Adası; 40 kilometre genişliği ve 135 metre uzunluğu ile Basra Körfezi’ndeki en büyük ada konumundadır. 313 kilometre uzunluğunda bir sahil şeridine sahip olan ada da ortalama sıcaklık 50 derecenin üzerine çıkmaktadır. Ada, bulunduğu coğrafi konumu sebebiyle tarih boyunca stratejik açıdan büyük bir öneme sahip olmuştur. Ada üzerinde çoğunlukla Fars ve Arap toplulukları yaşamaktadır. Geçmiş dönemde Portekiz sömürgesi altında olan ada da az sayıda Portekizli halk bulunmaktadır. Adada yaşayan tüm toplulukların kadınları, istisnasız bir şekilde bu maskeleri kullanmaktadır.
Maskelerin İlginç Özellikleri
Baharat yolu üzerinde bulunan bölge Afrika, Arap, Hint ve Fars kültüründen etkilenmiştir. Bu sebeple İran’ın farklı şehirlerinde, birbirinden farklı giyim tarzları bulunmaktadır. İran’ın güneyinde Hormozagan ilinde yaşayan kadınlara ‘’bandari’’ yani ‘’liman halkı’’ denilmektedir. Keşm Adası’nda yaşayan bandari kadınları, siyah peçe yerine renkli parlak ve canlı kıyafetler tercih etmektedir. ‘’Boregheh’’ ismi verilen yüz maskeleri Keşm kadınlarının vazgeçilmez aksesuarları arasında yer almaktadır.
Kadınların taktıkları maskeler oldukça çeşitlilik göstermektedir. Bazı kadınlar yüzü tamamen kapatan maskeler kullanırken, bazıları yüzün büyük bölümünü açıkta bırakmaktadır. Sadece gözleri açıkta bırakan maskelerin yanı sıra burnu ve alnın bir kısmını kapatan maske çeşitleri de bulunmaktadır. Genç yaşta takılmaya başlanılan maskeler, zamanla yaş ilerledikçe yüzde kapladığı boyut büyümektedir. Dolayısıyla bir kadının yaşı ilerlediğinde maske yüzünün tamamını kapatacak boyuta ulaşmaktadır. Maskeler çoğunlukla hayvan derisi ve süslü kumaşlardan yapılmaktadır. Bölgede yaşayan yerli halk maske takan kişiyi, maskenin şeklinden ve renginden tanıyabilmektedir.
Maskelerin Takılma Sebebi
Maske takma geleneğinin kökeni tam olarak bilinmemektedir. Fakat maske takmanın sebebine dair bazı rivayetler bulunmaktadır. Bu rivayetlere göre maske geleneği, Portekizlilerin bölgeyi işgal ettiği zamanlarda başlamıştır. Şehre gelen yabancı köle tüccarları güzel kadınları almaya çalışmıştır. Genellikle güzel olan bölge kadınları ise, tanınmamak ve çirkin görünmek için yüzlerine bu maskeleri takmışlardır.
Diğer bir anlatıya göre; çok kez işgale uğrayan ada da yaşayan kadınlar, erkek gibi görünmek amacı ile bu maskeleri takmışlardır. Bıyığa benzeyen maskeler, kadınların daha sert ve korkutucu görünmesini sağlamaktadır. Siyah yüz maskeli kadınlar, erkek askerler gibi görünerek ordunun daha kalabalık görünmesini sağlamıştır.
Uzun yıllar takılan bu maskeler, bir gelenek haline gelmiş ve inançla ilişkilendirilmiştir. Aynı zamanda maskelerin diğer bir sebebi ise, aşırı sıcak olan bölgede gözleri ve yüzü güneşten korumaktır. Bandari kadınlarının maske takma geleneği zamanla önemini yitirmeye başlamıştır. Yeni nesil kadınlar bu maskeleri kullanmak yerine, normal peçe ya da başörtüsü takmaktadır. Fakat eskiler arasında maske geleneğini devam ettiren ve takan kişiler de bulunmaktadır.
