Molek Tanrısı ve insan kurban etme, tarihsel ve dini bağlamda oldukça önemli bir konudur. Molek Tanrısı; İsrail Krallığı döneminde Ammonlular, Kenanlılar ve Fenikeliler tarafından tapılan bir tanrıydı. O dönemde yaşanan korkunç bir uygulama ise, bu tanrıya çocukların canlı canlı ateşe atılarak kurban edilmesi olayıdır. Bu uygulama, özellikle Hinnom Vadisi’nde gerçekleştirilmiştir. İnsan kurban etme, Yahudilikte kesin bir şekilde yasaklanmıştır. Bu tür uygulamaların Kutsal Kitap’ta nasıl ele alındığı, ilgili teolojik ve tarihsel bağlamla birlikte incelenmelidir.
Bazı modern bilim insanları, Molek’in aslında Baal’in bir unvanı olduğunu ileri sürmüşlerdir. Hristiyan kaynaklarına göre Molek, ateş tanrısı olarak kabul edilmiştir. Molek, Tanah’ın Levililer Kitabı’nda birkaç kez bahsedilir. Bu tanrı, “Ge ben Hinnom” Vadisi’nde canlı çocukların yakılarak kurban edildiği bir tanrı olarak tanımlanır (Yeremya 32:35). İbrani tanrısı YHVH, Molek ile ilişkilendirilen uygulamaları, özellikle çocuk kurban etme pratiğini, şiddetle reddeder ve bu tür uygulamaları yapanları mahkûm eder.
Molek’in adı, “m-l-k” kökü ile türetilen kelimeler arasında “melek,” “mâlik,” “mülk,” “mâlik’ül mülk,” “memlük” gibi kelimeleri içerir. Bu kelimeler, İsrail’in komşuları olan Ammonlular’ın Molek tanrısıyla muhtemelen aynı etimolojik kökene sahiptirler. Ayrıca, İslam inancında cehennemin bekçisi Mâlik’in adı da “m-l-k” kökünden türetilmiştir. Bu bağlamda, Molek’e çocukların kurban olarak sunulduğu Hinnom Vadisi, cehennem olarak düşünülüp Molek de Mâlik’e dönüştürülmüş olabilir.
Cehennem bekçisine şöyle feryat ederler: “Mâlik! Ne olur, artık dayanamıyoruz! Rabbin canımızı alsın, bu işi sona erdirsin!” Mâlik ise şu yanıtı verir: “Ölüp kurtulmak mümkün değil, burada sonsuza kadar kalacaksınız!” (Zuhruf 77)
Çocukların Kurban Edildiği Yer: Hinnom Vadisi
Hinnom Vadisi, İbrani Kutsal Kitabı’nda ilk olarak Yehuda ve Benyamin kabileleri arasındaki sınırın bir parçası olarak bahsedilen eski bir coğrafi alanı temsil eder. Hinnom Vadisi, İbranice’de “Alev Gölü” olarak da bilinen ve Kudüs’e yakın bir coğrafi bölgedir. Bu vadinin konumu Kudüs’ün güney ve güneybatısında yer almaktadır.
Tarihsel olarak, Hinnom Vadisi çeşitli anlamlar taşımıştır. Eski İsrail Krallığı döneminde, insanlar bu vadide Molek adlı puta çocuklarını kurban olarak sunarlardı. Bu uygulamada kız ve erkek çocukları canlı canlı ateşe atarak kurban ederlerdi. Günah işlediği düşünülen kişiler, Hinnom Vadisi’nde ateşte canlı canlı yakılma cezası alırlardı. Molek adlı puta adanmış ritüellerde günahkârlara çeşitli işkenceler yapılırdı.
Hinnom Vadisi, 1900’lerin başında, eski İsrail Krallığı döneminde yaşayan bazı insanların Molek, Malik, Moloş veya Moloz olarak bilinen bir puta çocuklarını kurban olarak sundukları korkunç bir mekân olarak anılır. İsrail Krallığı’nın bu döneminde, bazı insanlar bu vadide Molek adlı puta kurban edilmek üzere kendi çocuklarını veya diğer insanları canlı canlı ateşe atarlardı. Sonuç olarak, vadide uzun süre yanmakta olan ve yaklaşılması neredeyse imkânsız hale gelen bir ateş bulunurdu.
Kral Yoşiya gibi İsrail krallarından biri, diğerlerinin aksine bu tür uygulamalara son verme amacıyla hareket etti. Hinnom Vadisi’ndeki sahte tapınma ritüellerini ve çocuk kurbanlarını engellemeye çalıştı. Daha sonra bu vadide şehrin çöplüğü olarak kullanılmaya başlandı ve zamanla ağır suç işlemiş kişilerin cesetleri, hayvan leşleri ve çeşitli çöplerin atıldığı bir yer haline geldi.
İnsanlar bu çöplerin birikmesini önlemek amacıyla onları yaktılar ve kükürt atarak ateşin sürdürülmesini sağladılar, bu da günümüzde çöplerin yakıldığı yönteme benziyor. Bu vadi, canlı kurbanların yakıldığı dehşet verici uygulamalardan uzaklaşılarak, sadece topluma değer vermeyen kişilerin cesetlerinin atıldığı bir yer olarak kullanıldı.
Yahudilikte İnsan Kurban Etme
Yahudilik, insan kurban etmeyi kesin bir şekilde yasaklar. Bu yasaklar, İbrani Kutsal Kitabı’nda ve Yahudi geleneklerinde açıkça belirtilmiştir. Yahudiler için insan kurban etme, Tanrı’nın yasalarına ve öğretilerine aykırı bir eylem olarak kabul edilir.
Örneğin, Akedah hikâyesi (İshak’ın kurbanı), insan kurban etmenin kaldırılmasının merkezi bir örneğidir. İslam’da da kabul gören bu hikâye, Hz. İbrahim’in Allah’ın emri üzerine oğlu Hz. İshak’ı kurban etmeye hazırlandığı, ancak sonunda Allah’ın böyle bir eylemi istemediği ve bir koçun kurban edilmesinin kabul edildiği bir öyküdür.
Ayrıca, İbrani Kutsal Kitabı’nda çeşitli pasajlar insan kurban etmeyi açıkça yasaklar ve kınar. Levililer 20:2 ve Tesniye 18:10 özellikle çocukların Molek’e verilmesini yasaklar ve bunu taşlamayla cezalandırılabilir hale getirir. İbrani Kutsal Kitabı, insan kurban etmeyi, barbar gelenekler olarak kınamıştır.
Hâkimler 11. bölümde anlatılan Jephthah’ın hikâyesi ise tartışmalıdır. Jephthah, Tanrı’ya bir adak yapar ve evinden çıkacak herhangi bir şeyi yakmalık bir sunu olarak sunacağına yemin eder. Ancak bu yeminin ne şekilde yerine getirildiği konusunda farklı yorumlar bulunur. Bazı yorumcular, Jephthah’ın kızını kurban etmediğini, ancak onun yaşamının farklı bir şekilde etkilendiğini savunur. Bu konuda farklı teolojik yorumlar bulunsa da, Yahudilikte insan kurban etme kesinlikle yasaklanmıştır.
Ayrıca, Yahudileri ritüel cinayetleri işlemekle suçlayan iddialar da “kan iftirası” olarak adlandırılır. Bu tür suçlamalar, Orta Çağ boyunca yaygındı ve Yahudi topluluklarının zulme uğramasına neden oldu. 20. yüzyılda da benzer iddiaların şeytani ritüel istismar ahlaki panik bağlamında ortaya çıktığı görülmüştür.
Yahudilikte Kan İftirası Nedir?
Kan iftirası, özellikle dini azınlıklara (çoğunlukla Yahudilere) yöneltilen, çocukların kanlarının dini ayinlerde ve bayramlarda kullanıldığı yönündeki iftira ve suçlamaları ifade eder. Kan iftirası, tarihsel olarak özellikle Yahudilere karşı yoğun zulümlere yol açmıştır, genellikle kuyu zehirlemek ve ekmek pisletme iddiaları ile birlikte gündeme gelmiştir.
Bu iftira, Yahudilerin Pesah bayramında matsa ekmeği yapabilmek için insan kanına ihtiyaç duydukları, hatta tercihen Hristiyan çocuklarının kanını kullandıkları iddiasına dayanır. Bilinmeyen çocuk ölümleri, Yahudileri kan iftirası ile suçlama gerekçesi olarak kullanılmıştır. Ayrıca, bu iddialara göre kurban edildiği iddia edilen kişiler, şehitler olarak kabul edilip onların adına kültler oluşturulmuş, hatta bazı durumlarda bu kişiler azizleştirilmiştir.
Kan iftirası, Yahudi folklorüne göre 16. yüzyılda Prag Golem’in yaratılmasının arkasındaki itici güçtür ve Yahudi topluluğunun kendini koruma amacı taşır. Çoğu papa, kan iftiralarını direkt veya dolaylı olarak kınamış ve onaylamamıştır. Ancak, bu iftiralar hala bazı Hristiyan gruplar tarafından kullanılmaktadır ve tarihsel olarak ciddi sonuçlara yol açmıştır.
WhatsApp grubumuza katılmak için TIKLAYINIZ!
