Aynoroz; Balkanlar’da Yunanistan’ın Halkidiki yarımadasından Ege Denizi’ne doğru uzanan üç dar ve uzun yarımadadan en doğusunda konumlanmıştır. Bu bölge, Doğu Ortodoks manastırlarının önemli bir merkezini oluştururken, Yunanistan Cumhuriyeti içerisinde özerk bir yönetim şekline sahiptir.
Aynoroz kadınların, hatta dişi hayvanların bile girişinin yasak olduğu özel bir yerleşim bölgesidir. Bu ilginç yasağın bin yılı aşkın süredir yürürlükte olması, duyan herkesi neredeyse şaşkına çeviriyor. Kadınların adaya girmesinin ötesinde, yarımadanın kıyısına dahi 500 metreden fazla yaklaşmalarına izin verilmiyor.
Resmi adıyla Aynoroz Özerk Keşişsel Devleti; 390 km²’lik bir alanda Yunanistan topraklarında özerk bir devlet yapısına sahip. Burası yüzyıllardır özerkliğini korumuş ve tarihsel olarak Bizans, Osmanlı ve Yunan egemenlikleri altında bağımsızlığını sürdürmüştür. Bölge 20 manastırı temsil eden 20 kişilik bir meclisle yönetilmektedir. Manastırların mimari yapısı oldukça çarpıcıdır ve yüksek surlarla çevrili, merkezde ise bir kule bulunmaktadır. Aynoroz’u benzersiz kılan nokta, bütün bir yarımadanın tek bir devasa manastır olarak kabul edilmesi ve kadınlara girişinin yasaklanmasıdır.
Aynoroz’da Yaşayan Nüfusun Tamamı Erkek
Aynoroz’da yaşayan nüfusun tamamı erkeklerden oluşur. Bölgeye yaklaşık olarak 1045 yılından beri kadın girişi yasaklanmıştır ve bu geleneğe sadık kalınmıştır. Bölgeye ulaşım sadece deniz yoluyla sağlanabilir. Ancak her erkeğin bu yarımadaya girişine izin verilmez. Günde sadece 100 erkek, önceden randevu alarak ve gerekli izinleri alarak bölgeye girebilir. Bu özel izinler arasında Selanik’ten randevu, konsolosluk tavsiye kâğıdı ve Yunanistan Dışişleri bürolarından izin kâğıdı bulunur.
Aynoroz’un özerk statüsü, Avrupa Birliği içinde tartışmalara neden olmuştur. Avrupa Parlamentosu’nda bölgenin kadınlar için kapalı olmasının temel insan hakları ve cinsiyet eşitliği ilkelerine aykırı olduğunu belirten raporlar kabul edilmiştir.
Aynoroz’un mitolojideki yeri de dikkat çekicidir. Athos dağı, mitolojik öykülere göre Trakyalı bir devin Poseidon’a karşı isyanı sonucu oluşmuştur. Aynı şekilde Meryem Ana’nın da bölgeye ilişkin özel bir hikâyesi bulunmaktadır ve bu, yarımadanın kutsallığını destekleyen bir unsurdur. Bölgenin özel tarihi ve sanatsal zenginlikleri, bu yerin özel statüsünü daha da vurgulamaktadır.
Tarihsel bir anekdot olarak, Yunan kadınlarının yasağı delerek bu bölgeye girenlerden biri olduğu ve 1930’larda Miss Europe seçilen Aliki Diplarakou’nun erkek kılığında bu yarımadaya gizlice girdiği belirtilmelidir. Bu olay büyük yankı uyandırmış ve uluslararası medyada geniş yankı bulmuştur.
Kadınların girişinin yasak olmasının temelinde Hristiyan din adamlarının ettiği bekâret yemini yatıyor. Athos Dağı hakkında “Cennette Yenilenme” adlı kitabın yazarı Dr. Graham Speake’e göre, 10. yüzyılda bir fermanda, dişi hayvanların yarımadanın sınırlarının dışına çıkarılması gerektiği açıklanmış, ancak kadınlar hakkında hiçbir ifade yer almamıştır. Çünkü herkes zaten kadınların erkek manastırlarına girişine izin verilmediğini bilmekteydi. Bu uygulama, Hristiyan din adamlarının verdiği bekâret yemini ihlal edilmemesini en basit yoldan güvence altına almaktadır.
Aynoroz Yarımadasının Özellikleri
Aynoroz yarımadasının toprağı kalkerli olup, oldukça engebeli bir araziye sahiptir. Yarımadanın en yüksek zirvesi, 2.033 metre yüksekliğiyle Athos Dağı’dır. Bu özel bölgede yaşayan nüfusun büyük bir bölümü rahiplerden oluşur ve toplamda yaklaşık 2.250 kişiden oluşur. Athos Dağı eteklerinde, Konstantinopolis Ekümenik Patriği’nin doğrudan yetkisi altında 20 manastır bulunmaktadır. Bölge halkının temel geçim kaynakları arasında zeytin, üzümcülük ve hayvancılık gibi Akdeniz ürünleri yer alır.
Athos Dağı, Yunanca’da genellikle “Agion Oros” (Kutsal Dağ) olarak anılır ve diğer Doğu Ortodoks geleneği dillerinde de “Kutsal Dağ” anlamına gelen isimler kullanılır. Bu isimler arasında Bulgarca, Sırpça, Rusça ve Gürcüce gibi dillerde kullanılan ifadeler yer alır. Klasik çağda, yarımadaya Athos adı verilirken, yarımadanın eski adı Acté veya Akté olarak bilinmekteydi.
Athos Dağı, yaklaşık 1.800 yıllık Hristiyan varlığı ve en az MS 800 ve Bizans dönemine uzanan manastır geleneği ile zengin bir tarihe sahiptir. Günümüzde Yunanistan ve Doğu Ortodoks ülkelerinden gelen 2.000’den fazla keşiş, dünyadan izole edilmiş bir yaşam sürmektedir. Athonite manastırları, nadir kitaplar, eski belgeler ve tarihi sanat eserleri gibi zengin içeriğe sahip önemli koleksiyonlara ev sahipliği yapmaktadır. Athos Dağı, 1988’den beri UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde yer almaktadır.
Athos Dağı, yasal olarak Yunanistan’ın bir parçası olmasına rağmen özel bir yargı yetkisine sahiptir. Bu özel statü, Manastır Devleti ve Athonite kurumlarını Yunanistan’ın Avrupa Topluluğuna katılmasına dair özel izinlerle ayırmaktadır. Aynoroz’un tarihi, Bizans, Osmanlı ve Yunan egemenlikleri boyunca bağımsızlığını koruma başarısını yansıtır.
Aynoroz, yerel dilde “Aynaroz” olarak da anılmaktadır. Aynoroz’un 20 manastırı da ortak bir plana göre inşa edilmiştir. Geniş avlulu kaleler şeklinde tasarlanmış olan bu manastırların tümü kuleli surlarla çevrilidir. Kiliseler, dini temaları işleyen Bizans duvar resimleriyle süslenmiş olup, 10. yüzyıldan itibaren inşa edilmiştir.
