Laos’un Phonsavan şehri yakınlarında, gizemli bir atmosfer içinde bulunan “Kavanozlar Ovası”, yıllardır arkeologları ve meraklıları kendine çekmeye devam ediyor. Kayadan oyulmuş, çeşitli malzemelerden yapılmış olan bu antik kavanozlar, MÖ 1240 ile 660 yılları arasında inşa edildiği belirlenen bir tarihle birlikte, uzun süredir tartışma konusu olan amacıyla ilgili yeni bilgiler sunuyor.
Cenaze alanlarına yakınlıkları, bu gizemli eserlerin ritüel amaçlarla mı yoksa sadece mezar yerlerini işaretlemek için mi kullanıldığı sorularını akıllara getirirken, aynı zamanda daha pragmatik bir teori de öne çıkıyor: Muson yağmur suyunu toplama. Ancak, bu antik kavanozlarla ilgili bilinmezlikler, 1960’larda ABD Hava Kuvvetleri tarafından gerçekleştirilen yoğun bombardımanın izleriyle birlikte, yeni bir ışık altında inceleniyor. Optik Uyarılmış Lüminesans (OSL) teknolojisinin kullanılmasıyla yapılan araştırmalar, bu antik eserlerin tarihine dair önemli keşiflere kapı aralıyor.
Kavanozlar Ovası Hakkında Bilgi
Laos resmi adı ile Laos Demokratik Halk Cumhuriyeti, denize kıyısı olmayan bir Güneydoğu Asya ülkesidir. Laos’un “Kavanozlar Ovası”, Phonsavan şehri yakınlarında bulunan ve yapım tekniği hakkında hala bilinmeyen yüzlerce taş eserle dolu bir bölgedir. Akademisyenlerin binlerce yıl öncesine tarihledikleri bu ilginç eserler, genel hatlarıyla kavanozları andırdıkları için bulundukları bölgeye “Kavanozlar Ovası” (Plain of Jairs) adı veriliyor.
Yükseklikleri 1 ila 1,5 metre arasında değişen yüzlerce ‘kavanozun yapımında temel malzeme olarak kil ve taş kullanılmış. Bu antik eserler, sadece tarihleriyle değil, aynı zamanda benzersiz tasarımları ve kullanılan malzemenin çeşitliliği ile de dikkat çekiyor. Yapılan yeni araştırmalara göre, bu esrarengiz kavanozlar MÖ 1240 ile 660 yılları arasında inşa edilmiştir. Uzun yıllar süren spekülasyonların ardından, bir araştırma ekibi bu antik gizemin tarihini belirlemeyi başardı.
Laos’un çeşitli bölgelerine yayılmış olan taş kavanoz alanları, Güneydoğu Asya genelinde en benzersiz ve önemli arkeolojik keşiflerden biri olarak kabul edilmektedir. Toplamda 90’dan fazla alanda tespit edilen bu kavanozlar, her bir sahada 20 tona kadar varan ağırlıklara sahip olan, toplamda 400’e kadar kavanozu içermektedir.
2019 yılında UNESCO, bu kavanoz alanlarını içeren 11 bölgeyi Dünya Mirası Alanı olarak ilan etti, bu da bölgenin kültürel ve tarihi önemini vurguladı. Laos’un mistik ve bilinmeyen geçmişi, Kavanozlar Ovası’ndaki bu eserler aracılığıyla gün yüzüne çıkıyor ve meraklıları bölgeye çekmeye devam ediyor.
Antik Kavanozlar İle İlgili Araştırma ve Teoriler
Kayadan oyulmuş ve genellikle süslemesiz olan, çoğunlukla kumtaşından yapılmış ancak şekil ve boyut açısından farklılık gösteren silindirik kavanozlar, breş, çakıl taşı, granit ve kireçtaşı gibi diğer malzemelerle üretilmiştir. Bu gizemli kavanozların asıl amacı uzun süredir tartışma konusu olmuştur. Cenaze alanlarına yakınlıkları göz önüne alındığında, ritüel amaçlı kullanılmış olabilecekleri veya sadece ölülerin gömüldüğü yerleri işaretlemiş olabilecekleri düşünülmektedir. Ayrıca, yakılmış kalıntıları içeriyor olmaları da dikkat çekicidir.
Daha pragmatik bir amaç da öne sürülmüştür: Muson yağmur suyunu toplamak. Kavanozlar Ovası, bu kavanoz bölgelerine özellikle odaklanan Birleşik Devletler Hava Kuvvetleri tarafından 1960’larda ağır bir şekilde bombalanmıştır. Bu bölgelere atılan bomba sayısı, II. Dünya Savaşı‘nın tamamından daha fazladır, toplamda 262 milyon misket bombası.
Araştırmacılar, Optik Uyarılmış Lüminesans (OSL) adı verilen bir fosil tarihleme teknolojisini kullanarak 120 farklı konumda bulunan kavanozların altındaki tortuları incelediler ve bu eserlerin MÖ 1240 ile 660 yılları arasında inşa edildiğini tespit ettiler.
Melbourne Üniversitesi’nden Dr. Louise Shewan, “İskelet materyali ve diğer mezar ortamlarından elde edilen odun kömürü için elde edilen bu yeni veriler ve radyokarbon tarihleriyle, bu sitelerin ilk kavanoz yerleştirme döneminden tarihi zamanlara kadar ritüel önemini sürdürdüklerini artık biliyoruz.” şeklinde açıklamada bulundu. Araştırmanın arkasındaki ekip, Laos kavanozlarından daha fazla örnek incelemeyi planlamaktadır.
