Maymun çiçeği virüsü Afrika’da hızla yayılınca, Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) acil durum ilan etti. Uluslararası ajanslar tarafından son dakika gelişmesi olarak duyurulan bu durum, pek çok kişinin “Maymun çiçeği virüsü nedir, nasıl bulaşır, belirtileri nelerdir?” gibi soruları arama motorlarında araştırmasına neden oldu.
DSÖ, Afrika’daki bu virüs salgını için küresel çapta bir acil durum ilan etti. DSÖ Direktörü Tedros Adhanom Ghebreyesus, bu durumu “uluslararası öneme sahip halk sağlığı acil durumu” olarak nitelendirerek en yüksek alarm seviyesini duyurdu.
Afrika Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezi, salgını “çok yüksek riskli bir olay” olarak değerlendirdi. Bilim insanları, bu durumu HIV’in ilk günlerine benzetiyor.
Bu yıl başından itibaren Afrika’da 13 ülkede 17 binden fazla vaka ve 500’ün üzerinde ölüm bildirildi. En fazla vaka, Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nde görülüyor. Bu ay doğrulanan vakaların yüzde 96’sı bu ülkede tespit edildi ve toplam vaka sayısı 14 bini aştı.
Maymun Çiçeği Virüsü Nedir?
Maymun çiçeği virüsü, genellikle Orta ve Batı Afrika’da görülen, Ortopoksvirüs ailesine ait bir zoonotik hastalıktır. İnsanlara, enfekte bir kişinin ya da hayvanın cilt lezyonları veya vücut sıvılarıyla doğrudan temas yoluyla bulaşır. Bu virüs, ateş, baş ağrısı, lenf bezlerinde şişme, kas ağrısı ve yorgunluk gibi belirtilere yol açar. Ayrıca, döküntüler genellikle yüz, eller, ayaklar ve ağızda başlar ve zamanla sıvı dolu lezyonlara dönüşür.
Mpox virüsü, çiçek hastalığına neden olan variola virüsünün bir üyesi olmasına rağmen, etkileri daha hafif olup nadiren ölümcül olabilir. “Maymun çiçeği hastalığı” olarak adlandırılmasına rağmen, hastalığın kesin kaynağı bilinmemektedir. Ancak, Afrika’daki kemirgenler ve bazı primat türlerinin (maymunlar gibi) virüsü taşıdığı ve insanlara bulaştırabileceği bilinmektedir.
İlk insan vakası 1970 yılında rapor edilmiştir. Ancak dünya, bu virüsü 2022’de yaşanan salgınla birlikte daha fazla tanımıştır. Genellikle 2-4 hafta süren belirtilerle kendini sınırlayan bir hastalık olan maymun çiçeği virüsü, ateş, kaşıntılı döküntüler, şişmiş lenf düğümleri ve halsizlik gibi belirtiler gösterir. Hastalığın şiddetine göre ağır vakalar da gelişebilir.
Maymun Çiçeği Virüsünün Patojeni
Maymun çiçeği virüsü, Poksviridae ailesinden Orthopoksvirus türüne ait, çift sarmallı ve zarflı bir DNA virüsüdür. İki farklı genetik bölüme sahip olan bu virüs, Orta Afrika (Kongo Havzası) kökenli olup, daha bulaşıcı ve etkili olduğu bilinmektedir.
Maymun Çiçeği Virüsü Nasıl Bulaşır?
Maymun çiçeği virüsü, enfekte bir kişi ile öpüşme, cinsel ilişki gibi doğrudan ten teması, uzun süreli yakın mesafe konuşma, damlacık yoluyla yayılma ve virüs bulaşmış eşyaların (giysi, çarşaf, havlu gibi) kullanılması yoluyla bulaşabilir.
Ayrıca, enfekte olmuş hayvanın derisiyle yüzme, ısırılma, vücut sıvıları veya hayvan atıkları ile doğrudan temas, çizilme ve hayvan etinin yenmesi gibi yollarla da bulaşabilir. Mpox virüsü, özellikle sincap, sıçan ve fare gibi küçük yabani hayvanlarda daha yaygındır.
Maymun çiçeği virüsünün bulaşma yolları şunlardır:
Yüz yüze konuşma sırasında solunum damlacıkları ile bulaşma
Ten teması (dokunma, öpüşme, cinsel ilişki)
Uzun süreli yakın temas ve solunum damlacıkları
Kontamine olmuş eşyalarla (yatak örtüleri gibi) temas
Gebelik ve doğum sırasında anneden bebeğe bulaşma
Enfekte hayvanın salyası, çırmalaması, ısırması veya etinin yenmesi ile bulaşma
Maymun Çiçeği Virüsü Belirtileri Nelerdir?
Maymun çiçeği virüsünün belirtileri arasında ateş, boğaz ağrısı, lenf düğümlerinde şişme, baş ağrısı, kas ağrıları ve döküntüler bulunur. Döküntüler genellikle kaşıntılıdır ve yüz bölgesinde başlar, ardından avuç içleri, ayak tabanları ve diğer vücut bölgelerine yayılır.
Maymun çiçeği virüsünün neden olduğu belirtiler şunlardır:
Yüzde, ağız içinde, el, ayak, göğüs, genital bölge veya anüste sivilce veya kabarcık şeklinde döküntüler
Ateş
Lenf düğümlerinde şişlik
Halsizlik
Kas ve sırt ağrıları
Baş ağrısı
Solunum problemleri (öksürük, burun tıkanıklığı)
Üşüme ve titreme
Döküntüler genellikle düz, kırmızı şişlikler olarak başlar ve zamanla irin dolu kabarcıklara dönüşür. Kabarcıklar daha sonra kabuklanır ve düşer. Bu süreç genellikle iki ila dört hafta sürer ve hasta, döküntüler kabuklanıp düşene kadar virüsü bulaştırma potansiyeline sahiptir.
Maymun Çiçeği Virüsünün Semptomları Ne Kadar Sürede Ortaya Çıkar?
Virüsün semptomları genellikle enfekte olduktan sonraki 3 hafta içinde belirginleşir. Genellikle grip benzeri belirtiler başladıktan 1-4 gün içinde döküntüler ortaya çıkar. Ayrıca, semptom göstermeden 4 gün önce bile virüsün bulaşabileceği gözlemlenmiştir.
Maymun Çiçeği Virüsü Nasıl Teşhis Edilir?
Maymun çiçeği virüsünü teşhis etmek için genellikle ciltteki lezyonlardan alınan örneklerle yapılan PCR (polimeraz zincir reaksiyonu) testi kullanılır. Eğer cilt lezyonları mevcut değilse, anal veya rektal sürüntü örneği de alınabilir. Ayrıca, bağışıklık sisteminin antikor üretip üretmediğini belirlemek için kan testi de yapılabilir.
Maymun Çiçeği Virüsünden Nasıl Korunulur?
Maymun çiçeği virüsünden korunmanın en etkili yolu, virüsün yayılmasını önlemek için dikkatli olmaktır. Aşağıdaki önlemler alınabilir:
Aşı olun: Çiçek hastalığı için geliştirilen aşılar, maymun çiçeği virüsüne karşı da koruma sağlar.
Virüs belirtileri gösteren kişilerden uzak durun ve cilt teması yapmaktan kaçının.
Hasta kişilerin yatak örtüleri, havluları veya giysilerine dokunmaktan kaçının.
Hastayla temas ettikten sonra ellerinizi sık sık sabun ve suyla yıkayın veya alkol bazlı el dezenfektanı kullanın.
Virüsü taşıyabilecek hayvanlardan uzak durun.
Maymun Çiçeği Virüsünün Tedavisi Nasıl Yapılır?
Özel olarak maymun çiçeği virüsü için bir tedavi mevcut değildir, ancak çiçek hastalığına benzerliği nedeniyle çiçek hastalığına karşı kullanılan antiviral ilaçlar tedavi sürecinde kullanılabilir. Tedavinin amacı, ağrı ve lezyonlar gibi belirtileri kontrol altında tutmak ve rahatlama sağlamaktır. Hastalık belirtileri gösteriyorsanız, erken teşhis ve tedavi için bir sağlık kuruluşuna başvurmanız önemlidir.
Maymun Çiçeği ve Su Çiçeği Arasındaki Farklar
Maymun çiçeği ve suçiçeği hastalıkları benzer belirtiler gösterebilir, ancak bazı temel farklar şunlardır:
Maymun çiçeği bir ortopoks virüsü iken, suçiçeği bir uçuk virüsüdür.
Suçiçeği çok daha bulaşıcıdır ve daha hızlı yayılır.
Suçiçeği genellikle 2 hafta içinde iyileşirken, maymun çiçeği iyileşme süreci 2-4 hafta sürebilir.
Maymun Çiçeği Hakkında Sık Sorulan Sorular
Maymun çiçeği virüsü öldürür mü?
Ölüm nadirdir, ancak bazı vakalar ölümle sonuçlanabilir. Semptomlar görüldüğünde erken tedavi, iyileşme şansını artırır.
Maymun çiçeği virüsü ne kadar sürede iyileşir?
İyileşme süreci genellikle iki ila dört hafta sürer. Döküntüler kuruyup düştüğünde hastalık genellikle geçer.
İnsandan insana bulaşma riskini azaltmak için neler yapılmalı?
DSÖ, hastalık belirtileri gösteren kişilerle yakın temastan kaçınılmasını ve bu kişilerin izole edilmesini önerir.
Hayvandan insana bulaşma riski nasıl azaltılır?
Hasta hayvanlarla ve dokularıyla temas edilmemesi, gerekiyorsa koruyucu kıyafetler giymek önemlidir.
Maymun çiçeği virüsü yeni bir hastalık mı?
Virüs, 1958’de maymunlarda görülen ve 1970 yılında insanlarda ortaya çıkan eski bir hastalıktır.
Maymun çiçeği virüsü neden önemli hale geldi?
75 ülkede artan vaka sayısı ve Afrika dışındaki vakalardaki hızlı artış, virüsü önemli hale getirmiştir. Türkiye’de ise şimdiye kadar sadece bir vaka bildirilmiştir.
Virüs en çok insanlara maymunlardan mı bulaşıyor?
İsmindeki “maymun” kelimesi yanıltıcı olabilir. Virüs daha çok fare, sıçan gibi kemirgenlerden bulaşır.
Cinsel temas ne kadar etkili?
Maymun çiçeği virüsü, yakın temas yoluyla bulaşır ve cinsel ilişki de bu riskler arasındadır. Ancak, hastalık sadece cinsel yolla bulaşan bir hastalık değildir.
Maymun çiçeği virüsü en çok nasıl bulaşır?
Kalabalık kapalı alanlar, toplu havuzlar, hamam ve jakuziler gibi yerlerde bulaşma riski vardır. Hastalık şüphesi taşıyan kişiler bu yerlerden uzak durmalıdır.
Maymun çiçeği virüsünün adı neden değişti, yeni adı ne oldu?
Adının “ayrımcı ve damgalayıcı” bulunması nedeniyle DSÖ, Kasım 2022’de “mpox” olarak değiştirmiştir.
Maymun çiçeği virüsü Türkiye’de var mı?
2022’de Türkiye’de bir vaka bildirilmiştir, ancak şu anda başka bir vaka bulunmamaktadır. Sağlık Bakanı Kemal Memişoğlu, Türkiye’de alarm durumunun söz konusu olmadığını belirtmiştir.
WhatsApp grubumuza katılmak için TIKLAYINIZ!
