Mostar Köprüsü, Bosna-Hersek’in Mostar şehrinde Neretva Nehri’nin üzerinde yer almaktadır. Ülkedeki en önemli Osmanlı eserlerinden biri olan tarihi köprü, Bosna-Hersek’in simgesel yapılarındandır. Bu köprü, Mostar şehri içindeki Boşnak ve Hırvat kesimlerini birbirine bağlar ve hoşgörü ve barışın sembolü olarak görülür. Köprünün güzel manzarası ve tarihi, onu turizm açısından önemli bir merkez haline getirmiştir. Mostar Köprüsü, savaş sırasında Hırvat birlikleri tarafından yıkılmış ancak savaş sonrasında yeniden inşa edilmiştir. Bugün de köprü, asırlardır üstlendiği “medeniyetleri birleştirme” misyonuna devam etmektedir.
Orijinal Mostar Köprüsü, 1566 yılında Mimar Sinan’ın öğrencisi Mimar Hayreddin tarafından inşa edilmiştir. Köprü 427 yıl kullanılmış ve 9 Kasım 1993’te Boşnak-Hırvat Savaşı sırasında yıkılmıştır. Köprüyü yeniden inşa etmek için bir proje hazırlanmış ve 23 Temmuz 2004’te hizmete girmiştir. 2005 yılında UNESCO tarafından Dünya Mirası olarak ilan edilmiştir. Mostar, Hersek bölgesinin ana kentidir ve köprü adı, şehre verilmiştir. Mostar şehri, hâlâ çokuluslu bir yönetim tarafından yönetilmektedir ve savaş dönemindeki bölünmeler hâlâ devam etmektedir. Hırvatlar nehrin batısında, Müslümanlar ise doğusunda yaşamaktadır. Sırplar ise savaş sırasında şehirden ayrılmış ve geri dönmemişlerdir.
Mostar Köprüsünün Özellikleri
Mostar Köprüsü, Neretva Nehri üzerinde 30 metre uzunluğunda, 4 metre genişliğinde ve 24 metre yüksekte bulunur. Köprü, 1566 yılında Mimar Hayreddin tarafından 456 kalıp taş kullanılarak inşa edildi ve inşaatındaki teknolojisi o dönem için oldukça gelişmiştir. Hilal şeklinde tasarlanan köprü, Allah’ın isimlerini çağrıştırmak için 99 basamak yapılmıştır. Mostar Köprüsü ve Malabadi Köprüsü mühendislik ve mimarlık açısından benzerdir. Köprü, ticareti canlandırarak Mostar şehrine zenginlik kattı ve böylece, Hersek bölgesinin önemli bir şehri haline geldi. Köprü, cesur sporcuların atlama platformu olarak kullanıldı. Geleneğe göre, erkekler nişanlılarına cesaretlerini ispatlamak için köprüden atlarlardı.
Boşnakça “Stari Most” olarak adlandırılan Mostar Köprüsü, İslam mimarisindeki en önemli yapılardan biri olarak kabul edilir. Yüz yıllardır Hırvat ve Müslüman halkını nehir kıyılarındaki iki yakası arasında bağlayan köprü, Balkanlar’ın en önemli sembollerinden biridir. Mostar Köprüsü, yabancı yazarlarca uzun süre Türk eseri olarak kabul edilmemiştir. Ancak Mimar Hayreddin tarafından XVI. yüzyıl Osmanlı Klasik döneminde yapılmış ve Osmanlı Mimarlığı eseri olarak kabul edilir. 1566 yılında inşa edilen Mostar Köprüsü, yüksek beğeni toplamış ve bölge de aynı adı almıştır. Osmanlı İmparatorluğu’nun Hersek Bölgesi’ndeki başkenti Mostar olarak kabul edilmiştir. Köprü ustaca inşa edilerek, Mimar Sinan eğitiminden geçmiş bir elin eseri olarak kabul edildi.
Mostar Köprüsünün Yıkılması ve Yeniden İnşası
Mostar Köprüsü, 1566 yılında Osmanlı dönemi sultanı Kanuni Sultan Süleyman tarafından yaptırılmıştır. Bosna-Hersek iç savaşı sırasında, 1992’de Bosnalı Sırplar tarafından ilk kez saldırıya uğradı. 9 Kasım 1993’te Hırvat tankları tarafından daha büyük bir zarar veren saldırılar başladı ve Kasım ayının sonunda köprü tamamen yıkıldı. Yüzyıllardır Bosna’da hoşgörü ve kültürel çeşitliliğin sembolü olan Mostar Köprüsü, 427 yıl boyunca ayakta kaldı ve şehirdeki Müslüman ve Hırvat bölgelerini birbirine bağlıyordu. Köprünün yıkımı, Mostar’ın çok uluslu mirasının reddedilmesi anlamına geliyordu. Savaş sonrasında İngiliz güçleri yıkılan köprün yerine geçici bir demir köprü yaptı. Diğer köprülerin tahribatı nedeniyle nehrin iki yakasını tek yapı olarak birleştiren bu köprü kaldı.
Mostar Köprüsü’nün eski hâline uygun yeniden inşa çalışmaları 1997 yılında UNESCO ve Dünya Bankası desteğiyle başlamıştır. Yapı Merkezi ve ER-BU şirketleri güçlendirme, temel, beden duvarı ve zemin işlerini üstlenmiştir. Macar ordusundan dalgıçlar orijinal taşları bulmuş ve vinçlerle çıkarmıştır. İçinde bozulmuş olan taşlar kullanılamadığından, aynı ocaktan çıkarılan taşlar köprünün yapımında kullanılmıştır. Şirket, orijinal modeli sadık kalmış ve temelleri de sağlamlaştırmıştır. Kemer çalışması Haziran 2002’de başlamış ve Ağustos 2003’te kilit taşı yerine konmuştur. Mostar Köprüsü, 23 Temmuz 2004 tarihinde Galle prensi Charles tarafından açıldı ve törene çok sayıda devlet temsilcisi katıldı. Mostar Köprüsü, 2005 yılında eski Mostar şehriyle birlikte Dünya Miras Listesi’ne eklenmiştir. Bugün hala Mostar halkı tarafından, 9 Kasım’da yıkılışının anısına özel bir tören düzenlenmektedir.
