Tacikistan’da başörtüsü kullanımı tamamen yasaklandı. Tacikistan Parlamentosu’nun aldığı kararla birlikte başörtüsü takan, satan, ithal eden veya reklamını yapan kişilere ciddi cezalar verilecek. Ayrıca Ramazan ve Kurban Bayramı tatilleri de resmi olarak kaldırıldı.
Ülke genelinde uzun süredir devam eden kamu dairelerindeki başörtüsü yasağına ilaveten, parlamento tarafından kabul edilen yeni yasa tasarısı ile başörtüsü ve çocukların bayram tatillerinde kutlama yapması da yasaklandı. Kabul edilen tasarı, Tacikistan’ın sınır komşusu olan Taliban yönetimindeki Afganistan ile olan ilişkilerini de göz önünde bulundurarak alındı.
Yasa ihlali durumunda vatandaşlara ağır para cezaları uygulanacak. İhlal edenler için cezai yaptırımlar; sivil kişiler için 7 bin 920 Tacikistan Somoni (yaklaşık 25 bin TL), hükümet yetkilileri için 54 bin Somoni’ye, dini otoriteler için ise 57 bin 600 Somoni’ye kadar çıkabilecek.
Meclis-i Milli’nin 19 Haziran’da onayladığı yasa tasarısı, ülke genelinde başörtüsü yasağının resmiyet kazanmasını sağlamış oldu. Bu değişikliklerle birlikte, Tacikistan’da dini kıyafetlerin kullanımıyla ilgili kurallar daha da sıkılaştırılmış oldu.
Resmi Kısıtlama, Uzun Yıllardır Süren Gayri Resmi Yasağın Ardından Geldi
Tacikistan’ın başörtüsüne yönelik resmi kısıtlaması, uzun yıllar süren gayri resmi yasağın ardından geldi. Ülkede ‘gür sakal’ gibi diğer dini semboller de gayri resmi olarak yasaklanmış durumda. Eğitim Bakanlığı 2007 yılında öğrenciler için hem İslami kıyafetleri hem de Batı tarzı mini etekleri yasaklamış ve daha sonra bu yasağı tüm kamu kurumlarını kapsayacak şekilde genişletmişti.
Son yıllarda Tacik hükümeti, 2018 yılında yayımlanan “Tacikistan’da Önerilen Kıyafetler Rehberi” adlı kitapçıkla, Tacik ulusal kıyafetlerinin giyilmesini teşvik etmek amacıyla bir kampanya başlattı. Başörtüsü ve çarşaf gibi giysiler, Orta Doğu’dan Tacikistan’a gelen ve hükümet yetkilileri tarafından İslami aşırılık yanlılarıyla ilişkilendirilen unsurlar olarak görülüyor. Bu tasarı, Tacikistan’ın Müslüman vatandaşları arasında tartışmalara neden olmuştur.
Başörtüsü, Ülke Kültürüne Ait Olmayan Yabancı Giysi Olarak Tanımlanıyor
Tacikistan’da parlamentonun onayladığı yeni yasa gereği başörtüsü artık “ülke kültürüne ait olmayan yabancı giysi” olarak tanımlanıyor. Cumhurbaşkanı İmamali Rahman tarafından imzalanan 35 yasa tasarısı, başörtüsü takılması, ithal edilmesi, satılması ve reklamının yasaklanmasını içeriyor.
Bu kararla birlikte, Rahman’ın imzasıyla başörtüsü, türban ve İslami sembollerin bulunduğu diğer kıyafetlerin kullanımı da “ülke kültürüne yabancı” olduğu gerekçesiyle yasaklanmış oldu.
Tacikistan’da başörtüsüne getirilen yasak, hükümetin 1997’den beri sürdürdüğü siyasi tutumun bir yansıması olarak değerlendiriliyor.
Tacikistan’da başörtüsü yasağı da dâhil olmak üzere 35 yasa tasarısı, Perşembe günü Cumhurbaşkanı İmamali Rahman tarafından onaylandı.
Bu kararla, İslami semboller içeren giysilerin kullanımı ve çocukların bayramlarda kapı kapı dolaşıp harçlık topladığı, Tacikistan’da “iydgardak” olarak bilinen yüzyıllardır süregelen gelenek de yasaklanmış oldu.
Hükümet, yapılan bu değişikliklerle “milli kültürel değerlerin korunmasını,” “batıl inanç ve aşırıcılığın önlenmesini” ve “bayramlar ile merasimlerde israfın engellenmesini” amaçlıyor.
Tacikistan’da Aşırılık Yanlısı Eğilimler Ülkenin Önemli Tabuları Arasında Yer Alıyor
Tacikistan’da aşırılık yanlısı eğilimler, ülkenin önemli tabuları arasında yer alıyor. Bugün, ülkede yasaklı listesinde 18 terör örgütü ve siyasi hareket bulunuyor. IŞİD ve El Kaide gibi örgütlerin yanı sıra, 2015’te kapatılan Tacikistan İslami Diriliş Partisi (TİDP) ve Grup-24, aşırılık ve terörün ana kaynakları olarak görülüyor.
Son olarak, IŞİD’in Horasan kolunun üstlendiği Rusya’nın başkenti Crocus City Hall saldırısında, Rus kolluk kuvvetlerinin yakaladığı dört kişinin Tacik pasaportu taşıdığı ortaya çıktı. 144 kişinin öldüğü ve 551 kişinin yaralandığı 22 Mart saldırısı, Tacikistan hükümetinin aşırılık karşıtı politikalarının meşruiyetini destekleyen argümanlardan biri oldu.
Perşembe günü imzalanan karar, Cumhurbaşkanı Rahman’ın 30 yıllık iktidarında benimsediği neo-komünist politikaların son örneği oldu. 30 yıl önce, Tacikistan’da İslami kurallara dayalı bir devlet kurulma ihtimaline tepki olarak başlayan ve Rusya’nın desteğiyle büyüyen, 100.000’den fazla kişinin hayatını kaybettiği iç savaşta, şimdiki Cumhurbaşkanı Rahman Tacikistan İslami Diriliş Partisi’nin (TİDP) paramiliter güçleriyle çatışma halindeydi.
1997 yılında Birleşmiş Milletler’in öncülüğünde sağlanan anlaşma ile Tacikistan İslami Diriliş Partisi’ne (TİDP), muhalif pozisyonundan dolayı çeşitli imtiyazlar tanındı ve ülkenin iç savaş döneminde yaşanan büyük göç dalgası barışçıl yollarla çözüldü.
Bu mutabakata göre, şeriat yanlısı TİDP temsilcileri hükümetin yüzde 30’una ortak olacak ve Orta Asya’da Sovyet sonrası İslami değerler üzerine kurulan ilk parti olarak kabul edilecekti.
Tacikistan uzmanı Fransız akademisyen Dr. Helene Thibault, 1997 yılında TİDP’nin önemli görevlerde bulunduğunu belirtti; bunlar arasında Başbakan Yardımcılığı, Devlet Gümrük Komisyonu Başkanlığı, Devlet Gümrük Muhafaza Komisyonu Başkan Yardımcılığı, Devlet Petrol ve Gaz Şirketi Başkanlığı gibi kritik pozisyonlar yer alıyordu. Ancak 2003’e gelindiğinde, bu görevlerde bulunan 53 bürokrattan sadece 12’si görevine devam ediyordu.
1990’larda kurulan TİDP, Tacikistan’a şeriat getirme amacı güden ve Orta Asya’da İslamcı bir parti olarak ortaya çıkan ilk siyasi oluşumdur. 2000’lerin başlarından itibaren ise Cumhurbaşkanı Rahman’ın gücü artarken, TİDP’nin etkisi azaldı ve parti, siyasi atmosferdeki değişimler sonucunda daha ılımlı bir pozisyona evrildi.
Özellikle kurucu başkan Said Abdullah Nuri’nin 2006’da vefat etmesinin ardından, TİDP yetkilileri, Cumhurbaşkanı Rahman’ın 2009’da kamu ve eğitim kurumlarındaki başörtüsü yasağını eleştirirken, bu yasağı İslami değerlere aykırı olduğunu savundu.
2015 yılında, hükümete karşı bir darbe girişimi sırasında TİDP ile ilişkilendirilen kişilerin rol aldığı iddialar gündeme geldi ve bu süreçte parti faaliyetleri yasaklandı.
Bugün Tacikistan, nüfusunun %98’inin Müslüman olarak tanımlandığı ve ABD Uluslararası Dini Özgürlükler Komisyonu (USCIRF) tarafından “özel önem arz eden ülkeler” listesine dahil edildiği bir ülke konumundadır.
Tacikistan Diyanet İşleri Komitesi’nin 2017 yılı açıklamasına göre, son bir yıl içinde 1.938 cami kapatılmış ve bu mekânların çay ocağı, tıp merkezi gibi yerlere dönüştürüldüğü belirtilmiştir. Tacikistan’da 2011 yılında yürürlüğe giren “Ebeveyn Sorumluluk Kanunu” ile yurt dışında dini eğitim alan çocukların velileri cezalandırılırken, 18 yaş altı gençlerin izinsiz ibadethaneye girişi yasaklandı. Tacikistan’da sakal konusunda herhangi bir yasal kısıtlama bulunmazken, polisin binlerce erkeği zorla tıraş ettiği bilinmektedir.
2016 yılında kabul edilen Anayasa, Tacikistan’ı “demokratik, egemen, hukukun üstünlüğüne dayalı ve laik” bir devlet olarak tanımlar. Cumhurbaşkanı Rahman, başörtüsü yasağı gibi değişikliklerin halka “Allah’ı kalbinizle sevin. Kendi kültürünüzü unutmayın” tavsiyesinde bulundu.
Tacikistan’daki bu süreçler, başörtüsü yasağının aniden getirilmediğini, ülkenin siyasi ve dini geçmişinden kaynaklanan uzun süreçlerin bir sonucu olduğunu göstermektedir.
WhatsApp grubumuza katılmak için TIKLAYINIZ!
