Srebrenitsa Katliamı veya Srebrenitsa Soykırımı; 1991-1995 yılları arasında meydana gelen Yugoslavya İç Savaşı (Hırvatistan Savaşı ve Bosna Savaşı) sırasında gerçekleşen bir olaydır. Sırp Cumhuriyeti Ordusu’nun Srebrenitsa’ya yönelik Krivaya ’95 Harekâtı sırasında, Temmuz 1995’te Bosna-Hersek’in Srebrenitsa kentindeki Bosnalı sivil halka karşı yapılan saldırı sonucunda en az 8,372 kişi hayatını kaybetmiştir.
Bu saldırıda, Srebrenitsa’da General Ratko Mladiç komutasındaki ağır silahlarla donatılmış Bosna Sırp ordusu tarafından öldürülen kişiler arasında kadınlar ve küçük çocuklar da yer almaktadır. Bu gerçek, belgelerle kanıtlanmıştır. Sırp Cumhuriyeti Ordusu dışında, “Akrepler” olarak bilinen Sırbistan özel güvenlik güçleri de katliama katılmıştır. Birleşmiş Milletler Srebrenitsa’yı güvenli bölge ilan etmiş olmasına rağmen, katliamı önlemek için görevlendirilen 400 silahlı Hollanda barış gücü askeri başarısız olmuştur.
Srebrenitsa katliamı, II. Dünya Savaşı’ndan bu yana Avrupa’da meydana gelmiş en büyük toplu insan kıyımı olması ve aynı zamanda Avrupa’daki ilk resmi olarak belgelenmiş soykırım olması nedeniyle de büyük önem taşımaktadır.
Srebrenitsa Katliamı Öncesi Yaşananlar
Yugoslavya’nın dağılmasıyla birlikte, 1992 yılında Sırpların Bosna’da başlattığı soykırım sonrasında, Birleşmiş Milletler zorunlu olarak müdahale etmiş ve Srebrenitsa da dâhil olmak üzere 6 bölgeyi güvenli bölge ilan etmiştir.
Srebrenitsa, savaş öncesi dönemde 24 bin civarında bir nüfusa sahipti, ancak diğer bölgelerden gelen mülteci akınıyla birlikte nüfusu yaklaşık 60 bin kişiye ulaşmıştı. Ne yazık ki, Srebrenitsa “açlık” ve “hastalık” gibi zorluklarla mücadele eden bir “toplama kampı” haline gelmişti. Müslüman nüfusun elindeki silahlar, BM Barış Gücü tarafından koruma amacıyla toplanmıştı.
Ratko Mladiç liderliğindeki Sırp güçleri, Srebrenitsa’ya yönelik saldırılarını yoğunlaştırdığında, Müslümanların silahlarını geri almak için yaptıkları başvuru, sorumlu Hollandalı komutan Thom Karremans tarafından reddedildi. BM, sadece kent üzerinde iki adet F16 uçağıyla uçuş yaparak müdahale etti.
Bir gece yarısı, Bosna’daki BM Barış Gücü komutanından aldıkları emir gereği, Hollandalı askerler Srebrenitsa’yı boşalttılar. Şehrin güvenliğinden sorumlu olan Hollandalı komutan Thom Karremans, kendisine sığınan 25 bin mülteciyi ve şehri Sırplara teslim etti. Daha sonra ortaya çıkan bir video kaydında, Sırp general, kenti boşaltan Hollandalı komutana bir hediye verirken görüntülendi. Bir hafta süren katliam, II. Dünya Savaşı’ndan sonra işlenen en büyük insanlık suçlarından biri olarak tarihe geçti.
Katliamdan 15 yıl sonra, 27 Haziran 2017 tarihinde Hollanda Mahkemesi, Srebrenitsa Katliamıyla ilgili Hollandalı askerlerin yasa dışı hareket ettiğine ve Hollanda’nın kısmen hatalı olduğuna hükmetti. Mahkeme, Srebrenitsa’daki ölümlerin %30’undan Hollanda hükümetinin sorumlu olduğunu açıkladı. Lahey Adalet Divanı, bir hafta süren katliamı “soykırım” olarak kabul etti, ancak Sırbistan’ı sorumlu tutmadı.
Srebrenitsa Katliamında Yaşananlar
1992 Bosna Savaşı’nın ardından, Sırbistan Bosna-Hersek’in stratejik bir bölgesi haline geldi. Özellikle ülkenin doğu tarafı, Avrupa Birliği tarafından Yasak Bölge ilan edildi ve bu bölgenin içinde Srebrenitsa şehri de yer aldı. Bu durum, Bosna-Hersek Silahlı Kuvvetleri için bir fırsat oluşturdu. Aynı zamanda, ülkenin en büyük maden ocakları da Bosna-Hersek’in tek ekonomik kaynağıydı ve Sırplar bu durumu bir araç olarak kullandı. Srebrenitsa, çoğunluğunu Müslüman nüfusun oluşturduğu ve Sırp zulmüne karşı kısıtlı imkânlarla mücadele eden bir yerdi.
Srebrenitsa’nın Tanjarz Kırsalı’nda, Mladiç’in emriyle hareket eden askeri bir grup, tam 10.000 kişiyi esir aldı ve bu esirleri öldürmeye başladı. Sırp vahşeti Avrupa’da büyük bir tepkiyle karşılandı ve tam 5 gün süren katliamda 8.300 kişi hayatını kaybetti. Geriye kalan 2.700 kişi ise serbest bırakıldı. Öldürülen bu 8.300 kişinin cesetleri parçalandı ve iskeletleri çıkarıldıktan sonra krematoryumda yakıldı ve ardından Lahey Mezarlığı‘na defnedildi.
Katliamdan yaklaşık 13 yıl sonra, Bosnalı Sırp komutan Ratko Mladiç Sermiyan köyünde kaçak olarak yaşarken Radovan Karadzic ile birlikte yakalandı ve tutuklandı. Lahey Uluslararası Ceza Mahkemesi’nde 1 hafta süren bir yargılamanın ardından Mladiç hakkında tutuklama kararı çıkarıldı ve cezası müebbet hapis olarak belirlendi.
Sırp istihbaratının çalışmaları sonucunda yakalanan Mladiç, Lahey’deki uluslararası savaş suçları mahkemesine transfer edildi. BM Güvenlik Konseyi kararıyla kurulan Eski Yugoslavya Uluslararası Ceza Mahkemesi tarafından yapılan açıklamada, Mladiç’in Sırbistan’da yerel yasalar gereği hukuki sürecin tamamlanmasının ardından Lahey’e getirileceği belirtildi ve bu transferin sabırsızlıkla beklenildiği ifade edildi.
Srebrenitsa Katliamının Sorumluları
11 Temmuz 1995 tarihinde Ratko Mladiç, silahsızlanmış Srebrenitsa şehrine zorlanmadan girdi. Ardından Sırp askerleri, Bosna Müslümanları ve Bosna Hırvatları’nı yollarda ve dağlarda öldürdü. Cesetlerin kimliklerinin tespit edilmesini engellemek için Sırp askerleri cesetleri parçalayarak en az 64 toplu mezara gömdüler.
Lahey’deki Eski Yugoslavya Uluslararası Ceza Mahkemesi (ICTY), Bosna Savaşı sırasında 11 ayrı suçtan yargılanan Sırp lider Radovan Karadzic hakkındaki kararını 24 Mart 2016’da açıkladı. Mahkeme, eski Sırp lider Radovan Karadzic’i Srebrenitsa’da 8,000 Müslüman Bosnalının soykırımdan sorumlu olduğunu ve suçlu buldu.
Ancak, Bosna’daki diğer bölgelerde işlenen suçların soykırım olmadığına hükmeden mahkeme, Karadzic’i Bosna’daki belediyelerde insanlığa karşı suç işlemekten sorumlu tuttu. Karadzic, 11 suçlamadan 10’u için suçlu bulundu. Mahkeme ayrıca, Karadzic’in Saraybosna kuşatması sırasında savaş suçları işlediğine hükmetti ve onu 40 yıl hapis cezasına çarptırdı.
