Kahramanmaraş’ın Pazarcık ilçesi 04.17’de ve Elbistan ilçesi 13.24’te sırasıyla 7.7 ve 7.6 büyüklüğünde iki deprem meydana geldi. Yerin 7 kilometre derinliğinde meydana gelen deprem birçok kentte de hissedildi. 10 ilde büyük bir yıkıma sebep olan bölgede arama kurtarma çalışmaları devam ediyor. Uzmanlar, son 100 yılın en büyük depremi olarak kabul edilen Kahramanmaraş depremini değerlendiriyorlar.
İkinci Büyük Deprem Sıra Dışı Bir Olay
Jeofizik Uzmanı Prof. Dr. Martin Mai, Kahramanmaraş merkezli olan 7.7 ve 7.6 büyüklüklü depremleri değerlendirdi. Prof. Dr. Mai, Maraş’taki ikinci büyük depremin sıra dışı bir olay olduğunu vurgulayarak, “Çok kötü bir tesadüf” diye belirtti ve Marmara Fayı hakkında önemli uyarılar yaptı. Beklenen İstanbul depremini de ele alan Prof. Dr. Mai, “Bu eninde sonunda yaşanacak. Plakalar santim santim hareket edecek ve yeterince baskı oluştuğunda bu deprem gerçekleşecek. Tam zamanını tahmin etmek mümkün değil.” dedi.
Prof. Dr. Mai’nin mesajları şunlar; Şu anda etkilenen bölge artçılarla mücadele etmeyi sürdürecek. Türkiye ne yazık ki çok fazla deprem riskiyle karşı karşıya bir bölgededir. Bizi en çok endişelendiren bir diğer bölge de Marmara Denizi’ndeki bölgedir. Türkiye’nin deprem riskiyle karşı karşıya bulunduğunu ve hazırlıklı olması gerektiğini belirtti. Prof. Dr. Mai, Türkiye’deki depremlerin son 100 yılın en büyüklerinden biri olduğuna işaret etti. Aynı zamanda dünyadaki yıkıcı depremleri de hatırlatarak, her 10 yılda bir böyle bir felaketin görüldüğünü söyledi. Japonya’daki 2011 depremini hatırlatan Prof. Dr. Mai, böyle bir olayın her 10 yılda bir görülebildiğini vurguladı.
Japonya ve Türkiye’deki Depremlerin Karşılaştırılması Doğru Değildir
Prof. Dr. Mai; Japonya’daki depremler genelde okyanusun dibinde meydana gelirken, Türkiye’deki depremler ise Anadolu platolarının kırılması sonucu ortaya çıkan deniz dışı depremlerdir. Bu iki farklı coğrafi bölgenin deprem mekanizması ve yapısı farklıdır ve bu da depremlerin etkilerini ve yıkım potansiyelini etkiler. Bu nedenle, Japonya ve Türkiye arasındaki depremlerin karşılaştırılmasının doğru olmayacağını dile getirdi. Ayrıca, Japonya’da inşaat sektöründeki yasalar, Türkiye’deki inşaat yasalarından daha güncel ve hassastır, bu da deprem sırasında binaların daha güvenli olmasını sağlar.
Her an her yerde deprem yaşanabilir, fakat İstanbul depremi eninde sonunda gerçekleşecektir. Yer kabuğunun tabakaları yavaş yavaş hareket edecek ve gerekli baskı oluştuğunda deprem meydana gelecektir. Tam olarak ne zaman bir deprem olacağını bilmek mümkün değildir. İstanbul’daki binaların depreme dayanıklılığı kontrol edilmeli ve gerektiğinde güncelleme yapılmalıdır. Deprem simülasyonları da halkın ve yapıların depreme nasıl hazır olacakları hakkında bilgi sahibi olmasına yardımcı olabilir. Ayrıca, deprem anında neler yapılması gerektiği hakkında eğitim ve bilgilendirmeler yapılmalıdır. Her yıl 1 Eylül’de Japonya’da toplu tatbikat yapılıyor. Yıllık tatbikatlar çok iyi bir yöntem halkı eğitmek için.
Anadolu Plakası, En Az Üç Metre Hareket Etti
İtalyan Ulusal Jeofizik ve Volkanoloji Enstitüsü’nün (INGV) Başkanı Carlo Doglioni, İtalyan gazetesi Corriere della Sera’ya deprem hakkında konuştu. Bilim insanı, Anadolu plakasının, Arap plakasına göre en az üç metre kuzeydoğu-güneybatı yönünde hareket ettiğini belirtti. Bu hareketin sadece 30-40 saniyede gerçekleştiğine dikkat çeken İtalyan bilim insanı, bu bölgede tarih boyunca sismik hareketliliğin çok yüksek olduğunu vurguladı ve “Türkiye hareket etti” dedi.
Depremin Gelmekte Olduğunu Söyledik
Profesör Naci Görür, Bilim Akademisi üyesi ve yer bilimcisi olarak, 2020 yılındaki Elazığ depremi ve 2022 yılındaki Zonguldak depremi sonrasında Kahramanmaraş bölgesindeki olası depremlere dikkat çektik. Pazarcık depremi sonrasında, Görür sosyal medya hesabından “Bu depremin gelmekte olduğunu yerbilimciler olarak söyleye söyleye, yaza yaza dilimizde tüy bitti. Hiç kimse ne diyorsunuz diye tepki bile vermedi’’ paylaşımında bulundu.
Görür 3 Şubat 2023’te Osmaniye’de meydana gelen 4.2’lik depremin ardından sosyal medyadan, “Deprem Doğu Anadolu Fay Zonu’nda. Bu zonun Çelikhan-Erkenek-Maraş kesiminden endişe ediyoruz. Bu kesimi NE ucundan 2020 Elazığ depremi yükledi. Bu deprem de küçük de olsa SW ucundan zorladı. Bu uçta son deprem 1998 Adana Depremi” mesajını paylaşmıştı.
İki Büyük Deprem Çok Yaygın Bir Durum Değildir
Doç. Dr. Bülent Özmen, Gazi Üniversitesi Afet Yönetimi Uzmanı: “Doğu Anadolu fay hattı üzerinde ara sıra iki büyük depremin gerçekleşmesi, çok yaygın bir durum değildir. Bu depremin gerçekleşmesi, oldukça nadir rastlanan bir “deprem fırtınası” durumunu yaşadık. Türkiye’de 550 aktif fay hattı bulunuyor ve hangisinin ne zaman kırılacağı bilinmiyor. Bu deprem, Pötürge segmentinin sağ ve solundaki fayları etkiledi. Hatay ve Elazığ yönündeki fayları tetikledi, ancak başka fayları tetiklemez. Yani İstanbul ve çevresindeki Kuzey Anadolu fay hattı, bu depremin o fayları tetiklemesi için bir risk oluşturmaz.”
Bölge Ülkenin En Tehlikeli Fayı
Gazi Üniversitesi Deprem Araştırma Merkezi’nin kurucu başkanı Prof. Dr. Süleyman Pampal, Pazarcık depremi olan 1999 yılındaki Gölcük depreminden daha büyük olduğunu belirtmiştir. Pampal, depremin yaklaşık 1 buçuk dakika sürdüğünü ve daha yıkıcı ve uzun süreli olduğunu ifade etmiştir. Pazarcık bölgesi, 526 yılında meydana gelen ve yaklaşık 200 ile 300 bin insanın hayatını kaybettiğine dair bilgiler bulunan ve tarihçi tarafından “kozmik felaket” olarak adlandırılan bir depremin yayaşandığı yerdir. Pampal, bu bölgenin ülkenin en tehlikeli fayı olduğunu ve Kuzey’den başlayan ve güneye doğru ilerleyen bir kırılma geçirdiğini belirtmiştir.
Deprem ivme değerleri, depremin gücünü ve yıkıcı etkisini ölçen bir göstergedir. İvme değerleri, yerçekimi ivmesine göre ölçülür ve genellikle bir deprem sırasında yerin yatış ve kabarmasını yansıtır. 2G ivme değeri, depremin yerçekimi ivmesinin 2 katına denk geldiği anlamına gelir ve bu, depremin anormal büyük olduğunu gösterir. Yönetmelikteki beklenen ivme değerleri bu depremin çok aştığını gösterir ve yıkıcı etkisi nadir olarak çok fazladır.
Bu Büyüklükte Bir Deprem Bekleniyordu
İzmir Dokuz Eylül Üniversitesi’nde öğretim üyesi Prof. Dr. Hasan Sözbilir şu bilgileri verdi; İlk deprem 1939 yılında 7.9 büyüklüğünde Erzincan’da meydana geldi ve 52 saniyede 33 bin insan hayatını kaybetti. Deprem, Doğu Anadolu Fayı’nın güney kolları üzerinde, Malatya ile Hatay arasındaki fay parçalarının kırılması sonucu meydana geldi. Doğu Anadolu Fayı, Türkiye’nin ikinci büyük fayıdır ve bugünkü depremin olduğu bölgede, stres biriktiren fay parçaları yaklaşık 500 yıldır kırıldı. Fayların deprem üretme aralığı da 400-500 yıl olduğundan, bilimsel anlamda bu büyüklükte bir deprem bekleniyordu.
Doğu Anadolu’dan Güneye Doğru Sismik Bir Göç Var
Karadeniz Teknik Üniversitesi (KTÜ) öğretim üyesi Prof. Dr. Osman Bektaş; bu depremlerin yüzeyde yıkıcı etki yapmasına neden olduğunu ve aynı zamanda yer altındaki enerji dağılımını tetikleme potansiyeline sahip olduğunu belirtmektedir. Bu tetikleme, bazı faylarda depremi erteleyebilir veya öne alabilir. 1960’lı yıllardan bu yana Doğu Anadolu’dan güneye doğru bir sismik göç vardır ve ülkedeki depremselliği kontrol eden 3 ana fay bulunmaktadır: Kuzey Anadolu, Doğu Anadolu ve Güneydoğu Anadolu Fayı. Bu faylar üzerinde 1960’lı yıllarda Varto’da başlayan depremsellik, Kuzey Anadolu Fayı’ndan başlamak üzere Doğu Anadolu Fayı’na, oradan Bindirme Fayı’na ve tekrar Doğu Anadolu Fayı’na geçmektedir.
Yaklaşık 150 Kilometre Uzunluğunda Bir Kırık Oluştu
Kocaeli Üniversitesi Jeofizik Mühendisliği Bölüm Başkanı Prof. Dr. Fadime Sertçelik açıkladı; “Depremler, büyük bir alanda belirgin bir etki bıraktı. Ana şokla birlikte, Doğu Anadolu Fayı üzerinde yaklaşık 150 kilometre uzunluğunda bir kırık oluştu ve yaklaşık 300 kilometre boyunca artçı sarsıntılar devam ediyor. İlk ana kırığın meydana geldiği yerin dışında, muhtemelen bölgedeki diğer faylar da harekete geçti. Depremin gerçekleştiği yer oldukça ilginç, çünkü yolların birleştiği bir noktada bulunuyor. Bu depremin meydana geldiği yer, Maraş’ta ayrılan iki kolun kesiştiği ve bölgede bulunan Ölüdeniz Fayı.
Artçı Depremler En Az 2 Yıl Sürebilir
Kocaeli Üniversitesi Jeofizik Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Şeref Barış; Hiçbir yerbilimci, bu kadar büyük bir depremin olabileceğini beklemiyordu. 7.7 moment büyüklüğüne sahip bir deprem, genellikle iki fayın kırılması sonucu oluşur. Prof. Dr. Barış, 7’den büyük bir depremin artçı depremlerinin en az 2 yıl süreceğine de dikkat çekmektedir. Şu anda ilk anlarda 3 tane 6’dan büyük artçı depremin olması, önemli bir avantajdır. Prof. Dr. Barış, bugüne kadar şaşırtan diğer olaylardan bir tanesinin de Türkiye’de son 123 yılda oluşmuş bütün büyük depremlerin en büyük artçısının 6.3 olduğu fakat bu depremin en büyük artçısının 6.6 olduğu olduğudur.
Bölgedeki Hareketlenme ve Etkileşim Devam Edecek
Altınbaş Üniversitesi’nden Deprem Mühendisliği Uzmanı Prof. Dr. Zeki Hasgür’un açıkladığına göre, 2020 yılında Elazığ’da meydana gelen deprem, Doğu Anadolu Fayı olarak adlandırılan sol, yanal atımlı fay sisteminde meydana geldi. Bu fay, İskenderun Körfezi’nden güneye doğru uzanır ve güneyde Lut Gölü’ne kadar uzanır. Bunun üzerinde de önemli depremler bekliyorduk. Her ne kadar Elazığ, Kuzey Anadolu Fayı’nın kavşak bölgelerine yakın olsa da güneyde, Hatay ve İskenderun bölgesinde de deprem olacağını 2 sene önce İzmir Depremi sonrasında değerlendirmemde belirtmiştim. Bu bölgede geçmişte de küçük depremler oldu ama İskenderun ve Hatay’a bağlı büyük bir deprem gerçekleşmemişti. Dolayısıyla bu bölgedeki hareketlenme ve etkileşim devam edecek.
