Kudüs, tarih boyunca birçok peygamberin yaşadığı ve ibadet ettiği kutsal bir şehir olmuştur. Kudüs’ün tarihi, insanlık tarihi kadar eski ve bu kutsal şehir, insanlık tarihindeki üç kadim şehirden biri olarak kabul edilir. Kudüs’ü ve Mescid-i Aksâ’yı anlamak için, bu mekânların banisi olan Hz. Davud ve Hz. Süleyman Peygamberleri tanımak gereklidir.
Kudüs, peygamberlerin doğduğu, savaştığı ve gömüldüğü kutsal bir şehirdir. Altı bin yıllık tarihinde tevhid inancının ve barışın izleri bulunur. Hz. Davud ve Hz. Süleyman Peygamberlerin yönetimi altında Kudüs, adaletin merkezi haline gelmiştir.
Adaletin simgesi olan Hz. Davud ve Hz. Süleyman Peygamberler, halk arasında çözülemeyen sorunlara adil bir şekilde karar verirler. Kudüs, bu adaletin gerçekleştiği mekândır ve Mescid-i Aksâ, peygamberlerin kutsal mirasının bir parçasıdır.
Kudüs, farklı dinlerin, ırkların, mezheplerin bir arada yaşadığı bir şehir olmuştur. Müslümanlar, Yahudiler, Hristiyanlar ve diğer topluluklar bu kutsal şehirde bir arada barış içinde yaşamışlardır. Kudüs, barış ve güvenliğin sembolüdür.
Hz. Davud Peygamber
Hz. Davud; Hz. İbrahim ve Hz. Yakub’un soyundan gelir. Kısa boylu ve bedenen zayıf olmasına rağmen, kudretli bir peygamberdir. Çobanlık yapması, yöneticilik ve hükümdarlık metaforunu taşır. Adaletle hükmetmek, çoban/yönetici için en büyük sorumluluktur.
Hz. Davud, önce hükümdarlıkla taçlandırıldı ve ardından peygamberlik müjdesi aldı. Bunun yanı sıra kendisine büyük bir bilgelik ve hikmet verildi. Aynı zamanda Allah, kendisine demiri “hamur gibi yumuşatacak” bir yetenek verdi ve erimiş bakır madenini ona akıttı. Hz. Davud’a savaş zırhları yapma sanatı da öğretildi ve zırh gömlek ustalarının ilki oldu.
Hz. Davud, kendi el emeğiyle çalışmayı tercih eden bir hükümdardı ve başkasının malına dayanmazdı. Zamanını üç ana faaliyete ayırırdı: adaletle hükmetmek, Rabb’ine ibadet etmek ve ailesiyle ilgilenmek. Aynı zamanda dünya ile ilişkisi onu ahireti unutmamaya yönlendirdi ve ibadet, onun için öncelikli bir meseleydi.
Hz. Davud’un mütevazı kişiliği ve içtenliği, onu insanların arasında samimi bir şekilde yaşamaya sevk etti. Ayrıca duygusal bir kişiliği vardı ve sık sık ağlardı. İsrailoğulları’nın sorunlarına duyarlıydı ve onların sorunlarına çözüm bulmaya çalıştı. Örneğin, taun hastalığı İsrailoğulları’nı etkilediğinde, Hz. Davud’un yönlendirmesiyle bu musibetin son bulması için Beytülmakdis’te dua ve kıyam ettiler.
Zalim Calut’un Sonu: Adaletin Zaferi
Calut, İsrailoğullarının belası olan Amelika kabilesinin zalim lideridir. Hz. Davud, Calut’u sapan taşıyla öldürerek adaleti sağladı. Adaleti gerçekleştiren Hz. Davud, Hakk’ın hâkimiyetini ilan eder ve hükümdar olur.
Hz. Davud’un savaşı, adalet ve zulmün, iyi ve kötünün mücadelesi olarak anlatılır. Zafer, Hakk’ın ordusu ve hakikatin tarafındadır. Hakk, bâtılı yenerek iyiliği ve hayrı galip kılar. Hz. Davud, adaletin hükmedeceği günlerin lideri olur.
Mescid-i Aksâ’nın İnşası
Kudüs’ü manevi bir şehir yapan Mescid-i Aksâ‘nın inşası, Hz. Davud’un görevi olarak başlamıştır. Bu mescit, arsa sahiplerini ikna ederek inşa edilmiş, Hz. Davud Peygamber ise şehrin çevresine uzun beyaz taşlardan bir surla çevrilmiştir.
Hz. Davud’un ölümüyle bitirilemeyen bu kutsal mescit, oğlu Hz. Süleyman’a vasiyet edilmiştir. Hz. Süleyman Peygamber için bu, önemli bir görevdi ve Sidretü’l-Münteha’ya yolculuğun da bir parçasıydı.
Mescid-i Aksâ’nın yerinin tespiti ve inşası Hz. Davud ile başlar. Hz. Davud, inşasına başladığı ancak bitiremediği mabedi oğlu Hz. Süleyman’a vasiyet eder. Hz. Süleyman, babasının vasiyetine uyarak Kudüs’te Beytulmakdis’i inşa eder. Mescid-i Aksâ’yı inşa etmek için altından altın, gümüş, yakut ve denizlerden inciler kullanılır. İnşaatında cinler de çalışır ve Hz. Süleyman Peygamber yedi yılda tamamlar.
Mukaddes Mescid-i Aksâ alanı, Mescid-i Aksâ ve Kubbetüssahra dâhil 160’tan fazla yapının bulunduğu 144 dönümlük bir alandır. Bu alanda Hz. Âdem, Hz. İshak, Hz. Yakup, Hz. Yusuf, Hz. Musa, Hz. İbrahim (Halilürrahman), ve Hz. Sâre’nin türbeleri de yer almaktadır.
Hz. İbrahim, ateşten kurtulup geldiği güvenli ve bereketli bölge Kudüs’tür. Daha sonra Filistin’e hicret eder ve el-Halil bölgesinde yaşamını sürdürür.
Hz. Süleyman Peygamber mabedin inşasını tamamladığında dua eder ve bu dua, Mescid-i Aksâ’ya giren herkese dua edilen dileklerin kabul edilmesi şeklinde yorumlanır. Aynı zamanda mabedin açılış kurbanları kesilir.
Mescid-i Aksâ’nın inşaatı tamamlandığında Hz. Süleyman büyük bir törenle açılışını yapar. 22,000 öküz ve 120,000 koyun kesilerek bayram yapılır ve açılış kutlamaları gerçekleştirilir. Bu, İsrailoğulları’nın bilginlerine Mescid’in Allah için yapıldığını bildirir.
Hz. Süleyman Peygamber
Hz. Süleyman Peygamber, babası Hz. Davud gibi lütuflara sahip olmuş, kuşların dilini bile öğrenmişti. İnsan, cin ve kuşlardan oluşan orduları idare ediyordu. Hz. Süleyman, dağlarla birlikte tesbih etme yetkisi verilen nadir insanlardan biriydi ve hak ile adaletin hükümdarıydı. Hz. Davud ibadet ve kullukta öne çıkarken, Hz. Süleyman Peygamber adaletin gerçekleşmesinde öncüydü.
Ulu Peygamberlerin Şehri: Kudüs
Kudüs, büyük peygamberlerin soyundan gelen Hz. Meryem’in doğum yeridir. Hz. Zekeriya ve Hz. Meryem, bu şehrin unutulmaz hatıralarını taşırlar. Aynı şekilde, Hz. İsa’nın hayatına ve Hristiyanlık inancının oluşumuna büyük etkileri olan olaylar Kudüs’te gerçekleşmiştir.
Hz. Meryem, Mescid-i Aksâ’nın doğu tarafındaki hücresinde i’tikaf yapmış ve Rahman’dan gelen ikramlarla beslenmiştir. Melekler tarafından getirilen cennet meyveleri, Meryem’in yiyecekleriydi. Hz. İsa, Beytüllahim şehrinde Hz. Meryem’den babasız olarak doğmuştur. Bu şehirde yaşadığı çilelerle hatırlanır.
Peygamberimiz Hz. Muhammed (sas), miraç denilen olağanüstü yolculuğunu Kudüs’ten gerçekleştirmiştir. Atalarının bu şehirdeki izleri de sürülmüştür.
Hz. İbrahim’in eşi Hz. Sâre, Kudüs yakınlarındaki Sebu’da yaşamış ve Hz. İshak’ı burada dünyaya getirmiştir. Hz. İshak, Hz. Yakup, Hz. Yusuf peygamberlerin ve Hz. Sâre’nin kabirleri de Kudüs’tedir. Aynı şekilde, Hz. Lut’un gençlik dönemi de bu şehirde geçmiştir. Hz. Musa ve Hz. Harun, İsrailoğulları’nı Mısır’dan çıkararak Yüce Allah’ın gösterdiği yöne, yani Kudüs’e doğru yönlendirmişlerdir.
Nabukadnezar Tarafından Yıkılan Mazlum Şehir Kudüs
Kudüs; tarihi boyunca Babil kralı Nabukadnezar tarafından yıkılmış, yağmalanmış ve talan edilmiştir. İsyanlar, işgaller, ihtilaller ve kanlı savaşlarla karşı karşıya kalmış, halkı sürgüne gönderilmiştir. Hz. Zekeriya ve Hz. Yahya’nın öldürülmesi de bu şehrin hafızasında derin izler bırakmıştır.
Kudüs, peygamberlerin yükseliş mekânıdır ve Mescid-i Aksâ’nın şerefiyle yücelir. Peygamberimizle birlikte tüm inananlar, Mekke’de iken iki-üç yıl, Medine döneminde on yedi ay boyunca kulluk bilincinin rikkatiyle ilk kıble olarak Kudüs’e yöneldiler.
Doğuş Kilisesi, Hz. İsa’nın doğduğu yere inşa edilmiştir ve günümüzde farklı Hristiyan mezhepleri tarafından paylaşılmaktadır. Bu kutsal şehir, birçok dinin ve kültürün kesişim noktasıdır.
Kudüs’teki Yahudiler, Hz. İsa’nın mesajının halkı isyana teşvik ettiği gerekçesiyle onun tutuklanması ve yargılanması için baskı yapmıştır. Hz. İsa, çarmıha gerilmek üzere Golgota Tepesi’ne gider. Ayrıca bu yol ‘’Elemli Yol’’ veya ‘’Gül Yolu’’ olarak adlandırılır.
Kudüs’te bulunan ve Yahudilerce kutsal kabul edilen Süleyman Mabedi’nin batı duvarı olarak kabul edilen Ağlama Duvarı, tarihi öneme sahiptir. Bu duvarın ayakta kalması, büyük bir öneme sahiptir.
Camiler, Kiliseler ve Havraların Şehri
Kudüs, Bizans İmparatorluğu’nun Hıristiyanlığı kabul etmesi ve İmparator Konstantinos’un Anastasis Kilisesi’ni inşa etmesiyle yeni bir döneme girmiştir. Aynı şekilde, Rus Çarı II. Aleksander tarafından yaptırılan Azize Mecdelli Meryem Kilisesi de bu şehirde yer alır.
Ancak istilalar, yıkımlar ve pagan mabetlerin inşası, Kudüs’ün kaderidir. Bu kader, yükselişleri ve düşüşleri içerir.
Kudüs’ün Fethi ve Hz. Ömer
Müslümanlar için bu tarihi şehir, Hz. Ömer döneminde fethedilir. Patrik Sophronios, şehrin anahtarlarını Hz. Ömer’e teslim eder. Bu fetih, Kudüs’ün yeni bir döneme girdiğinin habercisidir.
Kudüs’ün fethi sırasında Hz. Ömer, kölesiyle sırayla bindiği bir deveye binmez ve devenin üzerindeki köle ile yürüyerek şehre girer. Bu manzara, Kudüs’ün eski hâkimiyeti altından kurtulup yeni bir çağın başlangıcını simgeler.
Hz. Ömer’in Emannamesi
Hz. Ömer, Kudüs’ün yeni statüsünü ilan eden bir emanname yayınlar. Bu emanname, kiliselerin ve ibadethanelerin korunmasını ve din özgürlüğünü sağlar. Kudüs’ün fethiyle Bilal Habeşi Peygamberden sonra ilk defa ezan okunur ve Hz. Ömer, şehri vakıf ilan eder, toprak alınıp satılamaz, hibe edilemez.
Peygamberlerin Kokusunun Geldiği Mescid
İmam Şafii, Mescid-i Aksâ’da itikâfa girmiş ve bu mekândan aldığı manevi zevki hiçbir başka yerde bulamadığını ifade etmiştir. İmam Şafii, Mescid-i Nebevi’nin sadece Hz. Peygamber’in kokusunu taşıdığını, ancak Mescid-i Aksâ’dan Hz. Musa, Hz. Yakup, Hz. Davud, Hz. Süleyman, Hz. İsa ve tabii ki Hz. Muhammed’in kokusunun geldiğini belirtmiştir. Kudüs’te, Selman-ı Farisi ve Rabiatü’l-Adeviyye’in makamlarına da saygı gösterilmiştir.
Kudüs’teki Âlimler ve İlim Meclisleri
Kudüs, birçok âlim ve düşünürün yetiştiği bir merkez olmuştur. Abdurrahman Evzâi, Süfyânı Sevrî, Leys b. Sa’d, Muhammed b. İdris eş-Şâfiî gibi ilim erbabı bu şehirde eğitim vermiş ve düşünce üretmiştir. Ayrıca Gazâlî, Ebu Bekir İbn Arabî ve İbn-i Kayserâni gibi düşünürler de Kudüs’ün ders halkalarının ileri gelenlerindendir.
Haçlıların Kudüs İşgali ve 88 Yıl Süren Esaret
Kudüs, İslam topraklarına dâhil olduktan sonra özgürlük ve haklar genişlemiş, ancak I. Haçlı Krallığı’nın 1099’da şehri işgaliyle uzun bir esaret dönemi başlamıştır. 15 Temmuz 1099’da Kudüs, Haçlılar tarafından ele geçirilmiş ve şehir halkı kılıçtan geçirilmiştir. Müslümanlar ve Yahudiler öldürülmüş, bu büyük katliam insanlık tarihinde benzeri görülmemiş bir vahşeti simgeler.
Kudüs, ilk Müslüman fethedildiğinde Halife Ömer tarafından Hristiyanlara can ve mal güvenliği sağlanan bir anlaşmayla ele geçirilmişti, ancak Haçlılar tam tersi bir yaklaşım sergilemişlerdir.Hristiyanlar şehirdeki Arapların hepsini öldürmüşlerdir.
Chartres’li Fulcher tarihi şöyle yazar:
“Bu tapınakta 10.000 kişi öldürüldü. Gerçekten orada olsaydınız ayaklarımızın ayak bileklerine kadar öldürülenlerin kanı ile kaplı olduğunu görürdünüz. Daha başka ne denilebilir? Buradaki hiç kimse hayatta bırakılmadı; ne kadınların, ne de çocukların hayatını bağışladılar.’’
Bu karanlık dönemde, Kudüs’teki önemli eserler yağmalanmış, kutsal mekânlara zarar verilmiş ve şehir bir Hristiyan şehrine dönüşmüştür. Müslümanlar ve Yahudiler uzun süre bu şehirde kalamamıştır.
Kudüs’ün Kurtarıcısı Selahaddin Eyyubi
1187 yılında, “Şark’ın Sultanı” olarak anılan Selahaddin Eyyubi, Kudüs’ü Latin Krallığı’nın elinden geri alarak tarihi bir dönemin sonunu işaret etti.
1517 yılında ise, Yavuz Sultan Selim’in önderliğinde Kudüs, Mekke ve Medine gibi kutsal topraklar Osmanlı İmparatorluğu’nun egemenliğine girdi. Kudüs Sancağı, Suriye eyaletinin bir parçası olarak yönetildi ve özellikle Gazze’ye büyük önem verildi. Şehir, Osmanlı yönetimi altında eyalet valisinin idaresine girdi.
Kanuni Sultan Süleyman’ın eşi Hürrem Sultan, vakıflar aracılığıyla bir külliye inşa etti. Ayrıca Mimar Sinan, Kudüs’e birçok imar çalışması gerçekleştirdi ve şehre Osmanlı’nın izlerini bıraktı.
II. Abdülhamit, Kudüs’ün Yahudi Siyonist işgalinden korunması için çaba sarf etti, ancak sonradan tahttan indirildi ve şehir emperyal güçlerin etki alanına dönüştü.
Kudüs’ün İkinci Esareti
1917 yılında I. Dünya Savaşı’nın sonunda Osmanlı ordusunun mağlup olmasıyla Kudüs, İngilizlerin kontrolüne geçti. 11 Aralık 1917’de İngiliz orduları Kudüs’e girdi. Ancak 1948 yılında İsrail devletinin kurulmasıyla Kudüs, acı ve ıstırabın merkezi haline geldi. Tarihi boyunca defalarca yok edilen, işgal edilen ve saldırılara maruz kalan Kudüs, 44 kez ele geçirilip tekrar kurtarılan bir şehir olarak tarihe geçti. Kıtlıklar ve depremler şehrin tarihine izler bıraktı.
Ancak Kudüs’ün ruhaniyeti Mescid-i Aksâ’da yaşamaya devam ediyor. Bu kutsal mabet, insanlar ve cinler tarafından inşa edilen, Kudüs’ün mührünü taşıyan ve paylaşılamayan bir mekândır. Bu nedenle Kudüs, tarih boyunca çeşitli zorluklara ve mücadelelere rağmen Mescid-i Aksâ’da yaşayan bu ruhaniyetle anılmıştır.
Mescidi Aksa’da Kimin Türbesi Var? Kudüs’te Bulunan Peygamber Kabirleri
Hz. Yusuf (as) Mısır’da vefat etmiş, Hz. Musa (as) onu Kudüs yakınındaki Halilu’r-Rahman kasabasına getirdiği rivayet edilir.
Hz. Musa (as) Kudüs yakınında vefat etmiş ve kabri oradadır.
Hz. Dâvud (as) Kudüs’te defnedilmiştir.
Hz. Süleyman (as) Kudüs’te defnedilmiştir
Hz. Elyâse (as) Kudüs çevresindedir.
Hz. Zekeriye (as) Kudüs’te defnedilmiştir.
Hz. Yahya (as) Kudüs’te defnedilmiştir.
