Adana’da bulunan Misis Antik Kenti (Mopsuestia), antik Roma dönemi şehirlerinden biridir. 7 bin yıllık tarihe sahip olan kent, tarihi İpek Yolu üzerinde ve Ceyhan Nehri kenarındadır. Adana’ya 27 km uzaklıkta ve bölgede Adana’dan sonra gelen ikinci bir geçit durumundadır. Antik kentte Lokman Hekim’in ölümsüzlük ilacını kaybettiği rivayet edilen bir köprü ve antik kalıntıların sergilendiği mozaik müzesi bulunmaktadır. “ölümsüzlük şehri” olarak anılan kent, aynı zamanda Yedi uyurlardan Karataş Dedenin Mezarının da bulunduğu yer olarak rivayet edilmektedir. Kent yakınlarında; Şahmaran efsanesinin geçtiği yerlerden biri olarak kabul edilen Şahmaran Kalesi bulunmaktadır.
Tarihi Neolitik Çağ’a kadar uzanan Misis Antik Kenti, Truva kahramanı Mopsos tarafından kurulmuş olarak bilinir. Kent Hitit, Makedonya, Slevkoslar, Asurlar, Roma, Bizans, Memlükler, Selçuklu ve Osmanlı Devleti gibi birçok medeniyetin izlerini taşımaktadır. Burada mozaik tabanlı bir bazilika, akropoldeki surlar, hamam, su kemerleri, taş köprü ve Lokman Hekim’in ölümsüzlük ilacını kaybettiği rivayet edilen köprü bulunmaktadır. Misis Antik Kenti, günümüze kadar gelen kalıntıları ve tarihi değerleri nedeniyle keşfetmeye değer bir yerdir.
Misis Antik Kentinin Tarihi
Çukurova Havzası’nın tarihi kentlerinden biri olan Misis Antik Kenti, 7000 yıllık yerleşim izleri taşımaktadır. Bölge arkeolojisi açısından önemli bir konumda olan antik kentin tarihi, Neolitik Çağ’la tarihlenen höyük ile başladığı sanılmaktadır. Antik kentin kurucusu hakkında farklı görüşler bulunsa da, Truva kahramanlarından biri olan Mopsus’un kurmuş olabileceği söylenmektedir. Misis; tarih boyunca birçok kültür tarafından yönetilmiş, önemli bir merkez olmuş ve birçok iz bırakmıştır.
Antik yerleşim, MS 8. yüzyılda Abbasiler dönemiyle birlikte yeniden inşa edilmiştir. 965 yılında Bizans’a geçmiş ve sonra 1082’de Anadolu Selçukluları tarafından ele geçirilmiştir. Daha sonra, Antakya Prensliği, Bizans ve Kilikya Ermeni Krallığı tarafından yönetilmiştir. 12. yüzyılın sonunda Kilikya Ermeni Krallığı’na bağlanmıştır. 14. yüzyılın başlarında Memlükler tarafından ele geçirilmiş ve bugün bölgede yaşayan Yörük aşiretlerinin yerleştiği kent halini almıştır. 1516 yılından sonra Osmanlı Devleti’nin hâkimiyeti altına girmiş ve uzun süre Ramazanoğlu Beyliği tarafından yönetilmiştir.
1602 yılına kadar Ramazanoğulları tarafından yönetilen Misis antik kentinde günümüzde ayakta kalan eserler arasında, 4. yüzyıldan kalma bir bazilika mozaik tabanı, 9 gözlü bir taş köprü, akropoldeki surlar, su kemerleri ve hamam kalıntıları bulunmaktadır. Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinden kalan Havraniye Kervansarayı ve tek kubbeli bir mescit de kentte görülebilir. Günümüzde Misis’in adı Yakapınar’dır.
Antik Kentte Yapılan Kazı Çalışmaları
Misis Antik Kenti bölgesindeki ilk yüzeysel araştırma ve kazılar höyükte başlamıştır. 1956-1958 yılları arasında Alman arkeolog Prof. Dr. Theodor Helmuth Bosser tarafından yürütülen kazı çalışmaları sonucunda İslam dönemine ait bir kubbeli sarnıç ve Bizans çanak çömleklerinde figürlü tasvirler bulunmuştur. 1958 yılında yapılan kazı işlemlerinde Osmanlı, Bizans, Arap ve Roma dönemlerine ait kültür katları, şehir duvarları, kule ve kapıları bulunmuştur.
1959 yılında Misis Höyüğü’nün batısındaki kilisede, 4. yüzyıla ait mozaikler bulunmuştur. Kilisenin Roma dönemine ait olduğu ve hatta Roma tapınağının da bulunduğu düşünülmektedir. Höyüğün merkezinde ve batı yamacındaki kazılar sonucunda, Bizans ve daha sonraki dönemlere ait duvarlar ve yaklaşık 6 metre yüksekliğinde tuğladan kubbeye ait su sarnıcı bulunmuştur. Ayrıca, kilise içerisinde Arapça mezar taşları ve Bizans dönemine ait pişirilmiş çanak, çömlek parçaları da bulunmuştur. Misis antik şehri 2012 yılından beri kazılarla incelenmektedir ve bulunan eserler Adana Arkeoloji Müzesi’nde sergilenmektedir.
Ölümsüzlük Köprüsü ve Şahmaran Kalesi
Lokman Hekim köprüsü olarak da bilinen Ceyhan Nehri üzerindeki antik köprü, Misis Antik Kenti’nin önemli tarihi yapılarından biridir. 1700 yıllık tarihe sahip köprü, Roma İmparatoru Jüstinyen döneminde inşa edilmiştir. Hâlâ trafiğe açık durumda olan köprü, 1998 yılındaki depremde hasar görmüştür. Bu deprem sırasında köprünün hemen yanında bulunan kervansaray ve cami tamamen yıkılmıştır. Köprü restore edilerek turizme açılmıştır.
Lokman Hekim Efsanesi; bir doktor olan Lokman Hekim’in bitkilerle haşır neşir olduğu ve onların lisanını öğrendiği bir efsanedir. Çiçekler ona ölümsüzlüğün çaresini anlatmış ve Lokman Hekim bunları yazmıştır. Ancak, bir gün Cebrail Melek kâğıtları isteyince Lokman Hekim vermemiş ve Cebrail Melek bir rüzgâr çıkararak kâğıtları Ceyhan Nehri’ne düşürmüştür. Bu olaydan sonra Ceyhan Nehri bereketli bir nehir haline gelmiş ve Lokman Hekim, kâğıtların kaybedilmesi sonrasında çiçeklerin suskunluğunu görünce dünyada ölümsüzlük diye bir kavramın olmadığını anlamıştır.
Bir başka efsanede de; Lokman Hekim’in ölümsüzlük iksirini yarı yılan, yarı kadın olan Şahmeran’dan öğrendiği anlatılmaktadır. Şahmeran kalesi ya da Yılankale, Ceyhan’a 13 km mesafede yer alan antik bir kaledir. Kilikya Ermeni Krallığı döneminde Kral I. Levon tarafından yaptırılmıştır. Kale çok sarp bir tepe üzerinde Ceyhan Ovasına tamamen hâkim şekilde konumlanmıştır. Yöre halkı tarafından Şahmeran Kalesi olarak adlandırılmaktadır.
Yılankale; 12. yüzyıl Orta Çağ döneminde, Haçlı Seferleri sırasında Ceyhan Nehri kıyısındaki hâkim bir tepede inşa edilmiştir. Kale, ovayı ve tarihi İpek Yolunu kontrol etmeyi sağlamıştır. İç içe 3 kaleden oluşan kalenin meydanına ulaşmak için üç kapıdan geçilmesi gerekir. Bu kapılar arasında kullanılan portatif merdivenler sayesinde kaleyi fethetmek zordur. Ramazanoğlu Beyliği döneminde 1357 yılından başlayarak terk edilen kale, Kovara adıyla anılırken, Türk gezgin Evliya Çelebi 17. yüzyılda Şahmaran Efsanesi’nden dolayı Şahmaran Kalesi olarak adlandırmıştır. Sonraki yıllarda Yılankale adını alan kale, Anavarza, Tumlu ve Kozan Kalelerinin görüş alanı içindedir. Şahmeran efsanesi ile ilgili makale için TIKLAYINIZ.
