Bilim insanları, Avrupa’da yaptıkları araştırmalar sırasında bataklıklarda çok sayıda ceset bulmuşlardır. Binlerce yıllık bu cesetler, bataklık ortamının şartları nedeniyle büyük ölçüde korunmuştur. Bu sebeple geçmişi daha iyi anlamak için önemli bilgiler taşımaktadır. Cesetlerin ölüm şekilleri ve bulunuş tarihleri incelemelere konu olmuştur. Avrupa’nın en gizemli olaylarından biri kabul edilen bataklık cesetlerini ilginç yapan pek çok unsur bulunmaktadır. Özellikle cesetlerin günümüze kadar bozulmadan nasıl ulaşabildikleri ve ölüm nedenleri merak konusudur.
Bilim insanları, cesetlerin büyük oranda korunmuş olmasını değerlendirerek iskelet sistemini, deri yapısını ve saç kalıntılarını incelediler. Bu incelemeler sonucunda binlerce yıl önce hayatını kaybetmiş kişilerin ölüm şekilleri ile ilgili çarpıcı sonuçlara ulaştılar. Arkeologlar, bazı bataklık cesetlerinin yaşadıkları dönemde gerçekleşen dini törenlerde kurban edilmiş olabileceği düşüncesindeler. Ancak bu cesetlerin neden öldürüldüğü konusunda net bir bilgiye henüz ulaşılamamıştır. Ölümlerinin nedenini ve arka planını öğrenmek, insanlık tarihine dair bilinmeyenleri aydınlatacağı düşünülmektedir.
İnsan cesetlerinin yanı sıra bataklıklarda 2015 yılında, MS. 250 yıllarına ait 13 kurbanlık köpek cesedi de bulunmuştur. Bu bulgu, kurbanların insanlarla sınırlı olmadığını göstermektedir. Bulunan köpeğin birinin boynunda bir çelenk bulunmaktadır. Bu durum köpeklere özen gösterildiğinin işareti olarak kabul ediliyor. Wageningen Üniversitesi’nde öğretim görevlisi Dr. Roy van Beek, iyi korunmuş bedenlerin geçmiş hakkında çok önemli bilgiler içerdiğine dikkat çekmektedir. Özellikle binlerce insanın son durağı olan bataklıkların, yüzyıllar sonra yapılan çalışmalarla bulunabildiğine vurgu yapmaktadır. Çoğu iyi korunmuş olan bu bedenlerin sadece küçük bir bölümünün hikâyesini anlattığını ifade eder.
Arkeologlar, bataklıklar içinde bulunan cesetlerin binlerce yıllık bir geçmişe sahip olduğunu belirtiyorlar. Bu tür fenomenlerin ilk örneklerinin MÖ. 5 bin yılında İskandinav Yarımadası’nda ortaya çıktığını söyleyen uzmanlar, cesetlerin zaman içinde diğer Kuzey Avrupa ülkelerine de yayıldığını vurguluyorlar. Dr. Roy van Beek de bulguların birçok olaya dair izler taşıdığını ifade ediyor ve bataklık cesetlerinin geçmişi hakkında daha fazla bilgi edinmek için önemli olduğunu belirtiyor. Bilim insanları, iklim değişikliğinin bataklıklar üzerinde de etkili olduğunu vurguluyor. Kuruyan bataklıklarda oksijenin etkisiyle henüz bulunmamış bataklık cesetlerinin yok olma tehlikesi ile karşı karşıya olduğunu belirtiyorlar. Bu nedenle arkeologlar, iklim değişikliğinin geçmişi anlamak için önemli olan buluntuları yok etmesinden endişe duyuyorlar.
Bataklık Cesetlerinin Ölüm Nedenleri
Kuzey Avrupa’daki bataklık ve fundalıklarda bulunan cesetler, özellikle Demir Çağı dönemine ait olarak kabul edilir. Demir Çağı’nda yazı olmadığı için, o dönemle ilgili nedenlere ilişkin olarak sadece tahminler yürütülmektedir. Fakat cesetler üzerinde yapılan araştırmalar ölüm nedenleri hakkında ipuçları vermektedir. Bulunan cesetlerin bazılarının boğazları kesilmiş ve bataklık bölgelerine gömülmüştür. Bu sebeple arkeologlar ve tarihçiler, antik dönemlerde insan kurban etmenin yaygın olması sebebiyle, bu cesetlerin kurban olarak boğazlarının kesildiği ve tanrılara sunulmuş olabileceği düşüncesindedir. Aynı zamanda mahkûm, göçmen ya da yolcu olabilecekleri gibi fikirler yer almaktadır. Cesetlerin bedenlerdeki yara izleri ve özellikle kafatasına alınan sert darbelerin bıçaklama veya boğma gibi eylemlerin varlığına işaret etmektedir. Ayrıca bazı ölümlerin kaza sonucu veya intihar olduğu düşünülmektedir.
Danimarka, İrlanda, Polonya, İngiltere gibi birçok Avrupa ülkesinde de benzer tipte buluntular ortaya çıkarılmıştır. Özellikle Danimarka, dünya üzerinde en fazla bataklık cesedi bulunan ülkelerden biridir. Arkeologlar, Polonya’dan İrlanda’ya kadar uzanan Kuzey Avrupa toprakları boyunca tam 266 bölgede yapılan çalışmalarda binden fazla bataklık cesedi bulunduğunu belirtir. Çoğu bataklık cesetleri; 1800 ile 1960 yılları arasında Danimarka’da bataklık kömürünün çıkarılması sırasında keşfedilmiştir. Bu cesetlerin bozulmadan günümüze ulaşmasının nedeni ise, ‘sphagnum’ adı verilen bir tür kara yosunun varlığıdır. Bu yosunlar tarafından üretilen asitler sayesinde cesetler, binlerce yıldır bozulmadan kalmışlardır.
Bataklık Cesetlerinin En Bilinenleri
Danimarka’daki bataklık cesetlerinden en bilineni, Silkeborg Müzesinde sergilenen Tollund Adamı’dır. 1950 yılında Danimarka’daki Jutland Yarımadası’nda bir torf bataklığında bulunan ceset, Roma öncesi Demir Çağı’na aittir. Doğal şartlar nedeniyle kendiliğinden mumyalanmış olan ceset, özellikle yüz ve başının iyi korunmuş olması nedeniyle, ilk olarak yakın zamanda işlenen bir cinayet kurbanı olarak değerlendirilmiştir. 2400 yıl öncesine ait olan bu ceset, hala boynunda olan ve özenle örülmüş ip ile asılmıştır. Adamın kaşları, burnu ve dudakları hala orijinal haliyle durmaktadır. Yüzünde yarı gülümseme hali var gibi görünmektedir. Tollund Adamı’nın hemen yan odasında ise, ondan 40 metre uzaklıkta bulunan Elling Kadını bulunmaktadır. İkisinin de aynı dönemlerde ve aynı şekilde öldürüldüğü düşünülmektedir. Elling Kadını 90 cm uzunluğunda kızıl saçları düzgün bir iple bağlanmıştır.
Vejle Müzesi baş arkeoloğu Mads Ravn, cesetlerin yanı sıra bataklıklarda bulunan Roma paraları, kılıç ve gamalı haçlarla süslü broşların, Demir Çağı’nda tanrılara hediye olarak sunulduğunu söylüyor. Vejle Müzesinin bir odasında, Harald Bataklığı Kadını’nın ince bedeni camekân arkasında sergilenmektedir. Bu cesedin soluk yüzünde bir şok ifadesi vardır, daha önce gördüğünüz bataklık cesetlerindeki huzurlu ifadeler yoktur. 1835 yılında yapılan kazılarda bulunan ceset, o dönemde 10. yüzyıl Viking kraliçesi Gunhildd’e ait olarak kabul edilmiştir. Ancak radyoaktif karbon yöntemiyle yapılan testler, cesedin 2200 yıl öncesine ait olduğunu ortaya koymuştur. Bu ceset, yanında bir pelerinle çıplak halde bulunmuştur. Cesedin boynundaki izler boğulduğunu göstermektedir. Ayrıca, cesedin içinde darı ve böğürtlen kalıntıları mevcuttur. Kulağından alınan DNA örnekleri ile kadın hakkında daha fazla bilgi edinilmeye çalışılmaktadır.
Danimarka’nın ikinci büyük kenti olan Aarhus’ta, Moesgaard Müzesi’nde sergilenen ve boğazı kesilerek öldürülen Grauballe Adamı müzenin en ilgi gören sergileri arasındadır. Grauballe Adamı, 1952 yılında bulunmuş ve doğal bir yoga pozisyonunda oturmuş gibi görünmektedir. Cesedin yüzü ve derisi hala bozulmamış durumdadır. Müze arkeoloğu Pauline Asingh, Grauballe Adamı gibi birçok bataklık cesedin saçlarının ve derisinin bataklıktaki kimyasal tepkimeler nedeniyle kızıla çalındığını söylemektedir. Bu cesedin yüzündeki huzurlu ifade yanıltıcı olabilir. Asingh, “dizleri üzerine çökertilip arkasındaki bir kişi tarafından boğazı, bir kulağından diğerine kadar kesilmiş. Sonra da dikkatli bir şekilde bataklığa yerleştirilmiş” diyor. Asingh ekliyor “Bu bize çok vahşice gelebilir ama o dönemlerde kurban etme kültürel yaşamda önemli yer tutuyordu.”
En ünlü bataklık cesetlerinden birisi İngiltere’de yer alıyor. “Lindow Man” olarak adlandırılan ceset 1984 yılında Manchester yakınlarındaki Lindow bataklığında yapılan çalışmalar sonucu bulunmuştur. Cesedin yüz hatları, saçı ve sakalı hala belirgin olarak korunmuş durumdadır. Lindow Man adı verilen buluntu, yapılan incelemeler sonucunda 20’li yaşlarda orta boylu, sağlam yapılı ve günümüzden 2 bin yıl önce yaşamış olan sağlıklı bir erkek birey olduğu belirlenmiştir. Ayrıca Lindow Man’ın ölmeden önce bağırsak parazitlerinden muzdarip olduğu ve son yemeğinin mayasız ekmek olduğu tespit edilmiştir. Lindow Man’ın ölümü hakkında birçok teori ortaya atılmıştır. Araştırmacılar, kurbanın bataklığa gömülmeden önce boynundan bıçaklandığı, boğulduğu veya kafasına sert bir darbe alarak öldürüldüğünü düşünüyorlar. Bu teoriler yüz üstü gömülme şekli ile desteklenmektedir.
