Çin’in kuzeybatısında yer alan Lajia, tarih öncesi döneme ait önemli bir arkeolojik alandır ve “Çin’in Pompeii’si” olarak anılmaktadır. Geçmişi, ani bir felakette kaybolan bir medeniyetin izlerini taşıyan bu bölge, yalnızca arkeologlar için değil, aynı zamanda tarihçilerin de dikkatini çeken bir yer olmuştur.
MÖ 1920 civarında meydana gelen büyük bir doğal afet, Lajia halkını yerle bir ederek, bölgedeki medeniyetin hızlı bir şekilde yok olmasına neden olmuştur. Ancak, bu yıkımın ardında yatan nedenler, hala gizemini korumakta ve birçok farklı teoriyi doğurmaktadır.
Lajia’daki buluntular, yalnızca bu felaketi anlamamıza yardımcı olmakla kalmaz, aynı zamanda dönemin tarım, hayvancılık, ve kültürel pratiği hakkında da derin bilgiler sunmaktadır. Lajia, hem trajik bir felaketi hem de bir zamanlar büyük bir medeniyetin izlerini barındırarak, tarih öncesi dünyanın sırlarını gün yüzüne çıkarmaya devam etmektedir.
Lajia’nın Ani Yıkımı ve Çin’in En Eski Felaketi
Lajia, Çin’in Gansu ve Qinghai eyaletleri arasındaki sınırda yer alan, Sarı Nehir’in yukarı kesimlerinde bulunan önemli bir Bronz Çağı arkeolojik alanıdır. Bu bölge, Qijia kültürünün etkisiyle (MÖ 2300-1500 civarı) şekillenen bir yerleşim yeri olarak tarihe geçmiştir.
Lajia halkı, tarım ekonomisini darı yetiştiriciliği ve koyun çobanlığı üzerine kurmuştu. Ayrıca, ritüel amaçlar için domuz besliyor ve erken dönem porselen çanak çömlekleriyle çeşitli denemeler yapıyordu. 2005 yılında, dünyanın bilinen en eski erişteleri bu alanda keşfedilmiştir.
MÖ 1920 civarında meydana gelen bir doğal afet, Lajia’yı yerle bir ederek burada yaşayanların çoğunun ölümüne yol açtı. Ancak, arkeologlar bu felaketin tam nedenini hala tartışmaktadır. Lajia, Çin’in kuzeybatısında, Geç Neolitik ve Erken Tunç Çağı’na (MÖ 2300-1500) tarihlenen Qijia kültürüyle bağlantılıdır. Kazılar sonucu ortaya çıkan çanak çömlekler, taş eserler, silahlar ve yeşim taşı parçaları, bu bölgenin önemli bir kültür merkezi olduğunu gösteriyor.
Lajia, Qijia kültürünün tipik özelliklerini taşır ve Qijia halkının yaşadığı diğer alanlarla paralellik gösterir. Bu kültür, Orta Asya ve Sibirya’daki buluntularla benzerlikler gösteren bazı metal eserler sayesinde, bölgesel etkileşimlerin varlığına işaret etmektedir. Ayrıca, Lajia’da yer alan hendekler de Qijia yerleşim alanlarının yaygın bir özelliğidir.
İklim Değişikliği ve Qijia Kültürünün Çöküşü
Qijia kültürünün gelişiminde önemli bir rol oynayan iklim, MÖ 1800 ile 1400 yılları arasında önemli değişiklikler geçirmiştir. Guanting Havzası’ndaki sıcak ve nemli iklim, bölgenin tarımını destekleyen koşulları sağlamaktaydı. Ancak, bu dönemde gerçekleşen iklim değişiklikleri, ortalama yıllık yağış ve sıcaklık seviyelerinde büyük düşüşlere neden oldu. Bu iklim değişiklikleri, Qijia kültürünün sonunu hazırlayarak, darı yetiştiriciliğine dayalı ekonominin çökmesine yol açmış olabilir.
Lajia’da Yapılan Önemli Buluntular ve Erken Tarım Kültürü
Lajia, arkeolojik kazılar sonucunda pek çok önemli buluntuya ev sahipliği yapmıştır. Bunlardan en dikkat çekeni, dünyanın bilinen en eski eriştelerinin bulunmasıdır. 2005 yılında, ters çevrilmiş bir kapta bulunan ince sarı şeritler, yaklaşık 4.000 yıl öncesine, MÖ 2000 civarına tarihlenmiştir.
Başlangıçta bu eriştelerin, darı karışımından yapıldığı düşünülse de, daha sonra yapılan deneylerde, darının tek başına erişte üretmeye yetmediği ve bu eriştelerin arpa ya da buğday gibi diğer nişasta kaynaklarını içermesi gerektiği ortaya çıkmıştır. Ayrıca, darı gibi tahıl kalıntıları ve Hordeum (arpa) ile Triticum (buğday) türlerinin sapları da site alanında bulunmuştur. Yerliler bu tahılları işlemek için taş bıçaklar kullanıyorlardı.
Lajia halkının tarım ve hayvancılıkla uğraştığı, evcil koyun, domuz ve sığır beslediği bilinmektedir. Koyunlar, et ve yün için beslenirken, domuzlar genellikle ritüel amaçlarla kullanılmıştır. Domuzların kemikleri, kehanet ritüellerinde kullanılan kemiklere dönüştürülmüş ve sıklıkla mezarlara bırakılmıştır. Ayrıca, bölgedeki vahşi geyik kalıntıları da, bu hayvanların Lajia halkı tarafından avlandığını ya da ticaret yoluyla bölgeye getirilmiş olabileceğini göstermektedir.
Lajia Kalıntıları Müzesi’nde sergilenen buluntular, trajik bir yıkım anını adeta canlandırır nitelikte. Diz çökmüş bir annenin, küçük çocuğuna sarılarak yukarı doğru baktığı hüzünlü sahne dikkat çekicidir. Arkeologlar, bu küçük çocuğun bir erkek olduğunu düşünmektedir. Aynı alanda, birbirine sıkıca sarılmış halde bulunan başka bir çift iskelet de yer alır ve çevrede birçok başka iskeletin bir arada toplanmış şekilde keşfedilmiştir. Olağanüstü şekilde korunmuş olan bu arkeolojik alan, korkunç bir felaket anında ailelerine ulaşmaya çalışan insanların dramatik anlarını gözler önüne sermektedir.
Proto-Porselen ve Erken Çömlekçilik Teknikleri
Lajia’da yapılan çömlekçilik de oldukça ilginçtir. Bölgedeki çömlekler, camsı bir yüzey ve yüksek sıcaklıklarda pişirilmiş proto-porselen parçaları içeriyordu. Bu parçalar, akışkan bakımından zengin killer kullanılarak, yüksek sıcaklıklarda camlaşma özelliklerine sahip bir şekilde üretilmiştir. Ancak, bu çömlek yapım tekniği oldukça güvenilmezdi ve büyük miktarda yakıt gerektiriyordu. Bu nedenle proto-porselenin kullanımının sınırlı kalmış olması muhtemeldir.
Lajia’nın Ani Yıkımının Ardındaki Gizem
Lajia’nın yıkımı, Jishi Geçidi’nde meydana gelen büyük bir doğal afet sonucu olmuştur. Bu felaket, bölgeyi çamura gömmüş ve çok sayıda insanın ölümüne yol açmıştır. Felaketin tam nedeni hala tartışmalıdır. Başlangıçta, arkeologlar eş zamanlı depremler ve Sarı Nehir ile dağ oluklarının taşması sonucu oluşan büyük selleri öne sürmüşlerdir. Ancak, daha yakın tarihli araştırmalar, bu felaketin ani yerel seller ve şiddetli çamur akışlarıyla bağlantılı olduğunu ve insan faaliyetlerinin bu felaketi daha da kötüleştirmiş olabileceğini göstermektedir.
2016’da yapılan tartışmalı bir çalışmada ise, MÖ 1920’de bir depremin, Sarı Nehir’de büyük bir taşkına yol açtığı ve bunun geleneksel Çin tarih yazımındaki efsanevi Büyük Tufan’la ilişkilendirilebileceği iddia edilmiştir. Ancak bu görüş, diğer araştırmacılar tarafından mantıksız bulunmuş ve Lajia felaketinin bu depremin yüz yıl sonra gerçekleştiği belirtilmiştir.
Lajia’da Aile Yapısı ve Antik DNA Analizleri
Lajia’da birçok kişinin aynı anda hayatını kaybetmesi, tarih öncesi haneler arasındaki aile ilişkilerini incelemek için nadir bir fırsat sunmaktadır. Bir evdeki on iki kişiye ait kalıntılardan alınan antik DNA analizi, bu bireylerin birden fazla anne soyuna ait olduklarını göstermiştir. Bu durum, Lajia halkının anaerkil bir sosyal yapıya sahip olmadığına işaret etmektedir. Bu bulgu, bölgedeki toplumsal yapının daha farklı bir biçimde düzenlendiğini ortaya koymaktadır.
Konu ile ilgili ”Pompeii Antik Kenti: Dakikalar İçinde Kaybolan Şehir!” isimli makale için TIKLAYINIZ!
Konu ile ilgili ”Pompeii Felaketi: Binlerce İnsanın Ölümünün Ardındaki Sır Çözüldü!” isimli makale için TIKLAYINIZ!
WhatsApp grubumuza katılmak için TIKLAYINIZ!
