Pompeii Antik Kenti, İtalya’nın Campania bölgesinde, Napoli şehri yakınlarında bulunan antik Roma kentidir. Bu kent, MÖ 5 bin yıllarında Vezüv Yanardağının eteğinde, eski bir lav tabakası üzerinde kurulmuştur. 24 Ağustos 79 tarihinde, Vezüv Yanardağı’nın patlaması sonucu volkanik kül ve cüruf altına gömülmüş ve yıkıntı haline gelmiştir. Kent, yaklaşık 1700 yıl boyunca kayıp kalmış ancak 1748 yılında tesadüfen keşfedilmiştir. 6 metre külün altında korunmuş olarak kalan Pompeii, dünyanın en uzun süre kazılan arkeolojik alanlarından biridir. Günümüzde UNESCO Dünya Miras Listesi’nde yer alan kent, İtalya’nın en popüler turistik merkezlerinden biridir.
Vezüv Yanardağında, tarih boyunca elliden fazla patlama yaşanmıştır. En ünlü patlaması, MS 79 yılında gerçekleşmiş ve antik Roma şehri Pompeii’yi kalın bir volkanik kül altına gömmüştür. Patlama sonucu 15 dakika içinde yok olan kent, volkanik kül ve lavların altında kalmıştır. Olayın üzerinden binlerce yıl geçmesine rağmen, yaşanan dehşet hala yansımaktadır. Yapılan son araştırmalar kentin 15 dakika içinde volkanik küllere gömüldüğünü ve hiç kimsenin kaçma fırsatı bulamadığını ortaya koymaktadır. Küller altında kalan kentteki kalıntılar iyi korunmuş durumdadır ve günlük hayatın nasıl olduğunu gösteren detaylar barındırmaktadır. Yaşanan olay, Pompeii’de o gün hayatın ve zamanın durmasına neden olmuştur. Bu patlama, aynı zamanda diğer antik Roma kasabalarını da etkilemiştir.
Araştırmalar, Pompeii sakinlerinin ölüm nedeninin volkanik küller nedeniyle nefessiz kalmaları olduğunu ortaya koymuştur. Kül bulutunun hızlı yayılması nedeniyle, kent sakinleri kaçma fırsatı bulamamış ve boğularak hayatlarını kaybetmişlerdir. Bu felaketin ardından kentte kalan cansız bedenler yüzyıllar boyunca korunmuş ve bugün hala arkeolojik kazılarla ortaya çıkarılmaktadır. Avrupa’da en faal yanardağlarından biri olan Vezüv’e yaklaşık 10 km mesafede yaşayan Pompeii sakinleri, dehşete düşürücü bir patlama tarafından hazırlıksız yakalandıkları tahmin ediliyor. Aynı zamanda, yanardağa o kadar yakın olmalarına rağmen tehlikenin farkında olmadan yaşayan Pompeiilerin herhangi bir önlem almadıkları da düşünülmektedir.
Pompeii Antik Kentinin Tarihi
Pompeii, MÖ 7. veya 6. yüzyılda Osci halkı tarafından kurulmuş ve Antik Yunan, Etrüskler, Samnitler ve Roma yönetimi altında kontrol edilmiş bir şehir olarak tarih sahnesine girmiştir. Patlamadan önce canlı bir merkez olarak öne çıkmıştır. Şehir, ticaret yapmak için önemli bir konuma sahiptir. Çünkü Akdeniz havzasına ve Romalılar tarafından inşa edilen yolların yakınında yer almaktadır. Ayrıca, Vezüv Yanardağından çıkan volkanik kül toprakları verimli hale getirmiştir.
Pompeii antik kenti, Roma yönetimi altında ticaret ve kültür merkezi olarak hızla gelişmiştir. Şehir halkı, amfitiyatrodan su kemerine kadar uzanan önemli inşaat projeleri gerçekleştirmiş ve sanat ve mimari alanında ilerlemeler kaydetmiştir. Felaket meydana geldiğinde, şehir bir forum, yiyecek pazarları, tapınaklar, restoranlar, hamamlar ve 15 bin kişilik bir nüfusa sahiptir. Pompeii’de yapılan evler, dönemsel olarak mimari açıdan farklılıklar gösterir. Ancak genel olarak, Helenistik Yunan etkisiyle geleneksel İtalyan tarzı bir araya gelmiştir. Kentsel evlerin çoğu atriumlu evlerdir ve çoğunun sokak cephesinde dükkânlar bulunur. Yapı malzemeleri moloz ve taş üzerine alçı sıvalı betondur ve iç yüzeyleri genellikle süslenmiştir.
Pompeii, eğlence merkezlerinin, kumarhanelerin, içkinin ve fuhuşun yaygın olduğu bir yer olarak bilinir. Aynı zamanda kölelerin öldürüldüğü ve geceleri dövüşlerin düzenlendiği bir yerdir. Şehirde, vahşet ve insanlık dışı her türlü eylemler yaygındır. Oldukça sapkın davranışlar içinde olan Pompeii halkının lanetlendiğine ve Tanrının gazabına uğradığına inanılmaktadır. Pompeii kentinde yaşanan patlamaya dair eldeki kaynaklar, İtalya’da Hristiyanlığın yayılması ve Papalık makamının burada hayat bulması ile birlikte ibretlik bir hikâye olarak kuşaklar boyunca anlatılmıştır. Kentteki yaşama dair ortaya çıkan bilgiler ise yüzlerce yıl boyunca, ders çıkarılması gereken ibretlik bir olay olarak anlatılmıştır.
Yanardağ Patlamasının Etkisi
MS 79 Ağustos sonunda Vezüv Yanardağı patlamadan önce Pompeii bir dizi küçük deprem yaşamıştır. Şehir sakinleri yanardağın neden olduğu küçük sarsıntılara alışmış olduğundan, çoğu deprem faaliyetinden endişe duymamıştır. Ancak birkaç gün boyunca devam eden depremlerin ardından, volkan şiddetli bir şekilde patlamış ve hızlı hareket eden akışlarla tüm şehri kül, lav ve taş parçaları ile kaplamıştır. Romalı yazar Pliny the Younger bu olayı; “Geniş alev tabakaları Vezüv’ün birçok bölümünü aydınlatıyordu, Işığı ve parlaklığı gecenin karanlığından daha canlıydı. Şimdi dünyanın başka bir yerinde gün ışığı vardı ama orada karanlık herhangi bir geceden daha karanlık ve daha kalındı.” şeklinde tarif etmiştir. Büyük kül bulutu her şeyi ve herkesi içine almış, yaklaşık 2 bin kişi ölmüş ve Pompeii’deki hayatı kalıcı bir durma noktasına gelmiştir.
Aynı patlamanın etkisi altında kalan diğer kentler arasında Herculaneum, Oplontis ve Stabiae gibi yer almaktadır. Herculaneum, Pompeii’den daha küçük ve zengin bir şehir olarak bilinmektedir. Batıdan esen rüzgâr nedeniyle patlamanın ilk aşamasından kurtulmuş ve şehirde yaşayan halkın kaçmasına olanak tanımıştır. Ayrıca, Pompeii’den farklı olarak, Herculaneum’un kaplanan kül kömürleşmiştir. Böylece çatılar, yataklar ve kapıların ahşabı korunurken, yiyecek gibi organik malzemelerde korunmuştur.
Pompeii Antik Kentinde Bulunan Kalıntılar
Yüzyıllar boyunca unutulan Pompeii kentinin 16. yüzyılda keşfedilen freskleri, alanın düzenli bir şekilde ortaya çıkarılmasını sağlamıştır. Bu kazılar sırasında arkeologlar, harabelerin olağanüstü korunmuş olduğunu fark etmişlerdir. Binalar, nesneler, ekmek somunlarının hala fırında pişmemiş hali ve duvar resimleri sağlam kalmıştır. Bu freskler arasında bilinen en eski doğa resmi tasvirlerinden bazıları; seküler portreler, dini ikonografiler ve erotik görüntülerdir.
Kazılar sırasında, arkeolog Giuseppe Fiorelli, 1863 yılında külde insan şeklindeki boşlukları keşfetmiştir. Bu boşluklar, bedenlerin etrafını belirlemenin yanı sıra, kalıpların oluşturulması için alçı ve reçine ile doldurulmuştur. Bu kalıplar, bebekler, çocuklar, yetişkinler ve yaban domuzları gibi hayvanların kalıplarını içermektedir. Bu kalıplar, Vezüv Yanardağı’nın patlaması sonucu hayatını kaybedenlerin gerçekçi görüntülerini sunmaktadır. Pompeii’nin kazıları sırasında elde edilen en önemli bulgulardandır. Arkeologlar alçı ve reçine kalıpların iç yüzeylerini incelemek için CAT taramaları kullanmışlardır. Bu taramalar, kalıpların içindeki kalıntıları görüntülemekte ve bilim insanlarına, patlamadan önceki hayatın daha detaylı bir resmini veren daha fazla bilgi sağlamaktadır.
Yapılan çalışmalar, Pompeii’nin tarihi ve kültürü hakkında daha fazla bilgi vermekte ve antik Roma dünyasının nasıl yaşandığını daha iyi anlaşılmasına yardımcı olmaktadır. Pompeii halkının yaşları, cinsiyetleri, ne yedikleri, hangi hastalıkları geçirdikleri ve sosyal sınıfları gibi konular hakkında bilgi vermektedir. Pompeii ayrıca, popüler bir turistik merkezdir ve her yıl 2,5 milyon insan tarafından ziyaret edilmektedir. Bu ziyaretçiler, antik kenti kendi gözleriyle görebilmek ve sürekli yükselen Vezüv Yanardağı’nın gölgesinde durabilmek için buraya geliyorlar. Bu nedenle, Pompeii, arkeolojik açıdan önemli bir merkez olarak kabul edilirken, aynı zamanda popüler bir turistik alan olarak da öne çıkmaktadır.
Konu ile ilgili ‘’Pompeii Felaketi: Binlerce İnsanın Ölümünün Ardındaki Sır Çözüldü!’’ isimli makale için TIKLAYINIZ!
WhatsApp grubumuza katılmak için TIKLAYINIZ!
