Suriye’de bulunan Palmira (Palmyra) Antik Kenti, antik zamanların en önemli dini ve ticari merkezi olarak kabul edilmektedir. Bir vaha üzerinde kurulan görkemli şehir, Humus eyaletinin Palmira Şehri’nde yer almaktadır. Çölün ticaret kervanlarının geçiş noktasında yer alan şehir, ‘’Çölün Gelini’’ ya da ‘’Çöl Köprüsü’’ ismi ile anılmıştır.
Suriye‘nin en önemli kültürel mirasları arasında yer alan antik kent, UNESCO tarafından 1980 yılında Dünya Miras Listesi’ne eklenmiştir. İnsanlığın önemli miraslarından olan kent, 2015 Mayıs ayında IŞİD tarafından ele geçirilmiş ve kalıntılarına büyük oranda zarar verilmiştir.
Palmira Antik Kenti‘nin ismi, Babil tabletlerindeki kayıtlarda Tedmur, Tedmür, Tadmur veya Tudmur olarak geçmektedir. Tarihi İpek Yolu üzerine kurulan şehir, tüccarların önemli uğrak yerlerinden biri olmuştur. Kent; toprağının zenginliği, suyunun bolluğu ve güzelliği ile ün salmıştır. IŞİD tarafından tahrip edilen kentin, bazı önemli anıt eserleri ayakta kalırken bazıları tamamen yıkılmıştır. 2016 yılının Mart ayında Suriye ordusu kenti geri almış ve yeniden restore etmiştir.
Palmira Antik Kenti’nin Kuruluşu
Palmira Antik Kenti hakkında bilgiler, Fransız Arkeologlar tarafından 1933 yılında çıkarılan tabletlerden anlaşılmaktadır. Buna göre şehrin tarihi, MÖ 19. yüzyıla kadar gitmektedir. Roma ve Yunan kayıtlarında, şehir hakkındaki bilgilere 1. yüzyıldan itibaren rastlanılmaktadır. 1. yüzyıldan itibaren Roma İmparatorluğu kontrolünde bulunan şehrin coğrafi konumu, ticari ve dini bir merkez haline gelmesini sağlamıştır. Kervanların geçiş güzergâhı üzerinde bulunan şehir, Pers İmparatorluğu ve Akdeniz kıyısındaki Romalıların, Fenikelilerin limanları arasında yer almaktadır.
Palmiralıların kültürü; Aramilerin bölgeye yerleşmesiyle Yunan-Roma ve İran (Partlar) izlerini birlikte barındırmaya başlamıştır. Bu ortak kültürlerin izleri antik kentte bulunan tapınaklarda ve mimari yapılarda görülmektedir. İbranice yazılan Yahudilerin kutsal kitabı Tanah’da, Tadmur, Hz. Davud’un oğlu Hz. Süleyman tarafından kurulan bir çöl şehri olarak geçmektedir.
Tadmur kelimesi; Süryanice – Aramice’de ‘’Mucize’’ anlamına karşılık gelmektedir. Roma vatandaşı ve Yahudi tarihçi Flavius Josephus ise; eserinde Tadmor’un Süleyman tarafından kurulduğunu yazmıştır. Antik Kente, Palmira (Palmyra, Palmiye Şehri) ismi Romalılar tarafından verilmiştir.
Palmira Antik Kenti’nin Tarihi
MÖ 323 yılında Yunan kökenli Selevkos İmparatorluğu, Palmira kentini bağımsız olarak bırakmış ve kendi vergisini toplama yetkisi vermiştir. Roma İmparatorluğu’nun, çevrede bulunan bütün ticaret yollarını kontrol altına almak istemesi, kentin bağımsızlığını tehlikeye atmıştır.
Kent MÖ 14 ve MÖ 37 yıllarında Tiberius tarafından Roma’nın Suriye eyaletinin bir parçası haline getirilmiştir. Sonrasında da şehir İran, Çin, Hindistan ve Roma İmparatorluğu arasında ticari önemini korumuştur. MS 129 yılında Roma İmparatoru Hadrianus, Palmira’yı serbest şehir ilan ederek, ismini Palmira Hadriana olarak değiştirmiştir.
Roma İmparatoru Valerianus tarafından; Palmira prensi Septimius Odaenathus, Suriye eyaleti valisi olarak atanır. Valerianus, Sasaniler tarafından esir alınarak 260 yılında öldürülür. İntikam almak amacıyla hazırlık yapan Odaenathus, yeğeni Maconius tarafından öldürülür. Böylece Palmira kentinin yönetimi, karısı Zenobia (Zennube, Zabuniye, Zeynubiye) ve oğlu Vabalathus’ geçmiştir. Roma yönetiminden bağımsız hareket eden Zenobia, Palmira’nın etki alanını güney Suriye’de bulunan Busra kentine ve Mısır’ın batı kesimlerine kadar taşıyarak, kısa süren Palmira İmparatorluğu’nu kurmuştur.
Palmira Antik Kenti üzerine sefere çıkan Roma İmparatorluğu, kraliçe ve oğlunu esir alır. Romalılar tarafından yağmalanan antik kent çöküşe geçmiş ve bir daha eski günlerine geri dönememiştir. Şehir uzun bir süre Romalılar tarafından askeri üs olarak kullanılmıştır. Roma İmparatorluğu’nun yıkılmasından sonra Bizanslıların eline geçen şehir, çok fazla ilgi görmemiş askeri bir üs olarak kullanılmaya devam etmiştir.
Palmira’yı Müslümanlar 634 yılında Halife Ebubekir döneminde, Halid bin Velid komutasında fethetmiştir. Müslümanlar döneminde de askeri üs olarak kullanılmaya devam edilen şehir, 800 yılından itibaren terk edilmeye başlamıştır. 1089 yılındaki büyük deprem ile tamamen boşaltılmıştır. Yavuz Sultan Selim’in 1516 yılında doğuya yönelmesiyle Suriye, Filistin ve Mısır kısa sürede Osmanlı İmparatorluğu’nun birer eyaleti olmuştur. I. Dünya Savaşı’na kadar Osmanlı Devleti’nin elinde bulunan kent, Fransızların Suriye yönetimini ele geçirmesi ile onlara geçmiştir.
Antik Kentin IŞİD Tarafından Tahrip Edilen Yapıları
Palmira Antik Kenti’nde bulunan yapılar; Romalılar ve Yunanlılar hakkında önemli bilgiler içermektedir. Kentte bulunan tarihi yapıların birçoğu Roma dönemine aittir. Döneminin en gösterişli mimari yapılarının bulunduğu kentin, en önemli anıtı Baalshamin Tapınağı’dır. MS 17’de inşa edilen Baalshamin Tapınağı, IŞİD tarafından yıkılmadan önce kentin en iyi korunmuş yapılarından biridir. Fenikelilerin, Fırtına ve Gökyüzü Tanrısına adadıkları tapınak, Hristiyan dininin benimsenmesinden sonra kilise olarak kullanılmıştır.
Palmira Antik Kenti‘nin girişi, zafer kapısı olarak bilinmektedir. Girişte yaklaşık 12,5 kilometre uzunluğunda bir cadde yer alır. Şehrin önemli sembollerinden olan ana cadde üzerinde, 2 bölümü ile bağlantılı olan üç kemerli Zafer takı bulunur. 2015 yılında IŞİD tarafından patlatılan Zafer takının orta tacı yıkılmış, sadece yanında iki sütun kalmıştır. Zafer takı, Roma İmparatoru Septimius Severus’a adına yapılmıştır. UNESCO tarafından en seçkin Palmira eserleri arasında gösterilmiştir.
Palmira’da bulunan Bel Tapınağı, Lübnan’daki Baalbek Tapınağı ile birlikte Palmira’nın ve Ortadoğu’nun en önemli antik tapınaklarından biri olarak kabul edilmektedir. Fakat saldırılar sonucunda tapınak havaya uçmuş, geriye sadece iki kemer kalmıştır. Tapınak, Palmiralıların en üst tanrısı olan Bel, güneş tanrısı Yarhibol ve ay tanrısı Aglibol’a adanmıştır. Kentte, 13. yüzyıla tarihlenen ve yine zarar gören bir kale bulunmaktadır. Antik kentte 2. yüzyıla tarihlenen ve büyük ölçüde sağlam kalan muhteşem Roma tiyatrosu, 1 kilometre boyunca uzanan sütunlu cadde gibi önemli yapılar yer almaktadır.
WhatsApp grubumuza katılmak için TIKLAYINIZ!
