Asrın felaketi olarak nitelenen depremlerde, Hatay’ın Kırıkhan ilçesindeki Bayezid-i Bistami Türbesi’de büyük zarar gördü. Türbe, Antakya Haçlı Prensliği’nin önemli kalelerinden olan ve depremde zarar gören Darb-ı Sak Kalesi içerisinde bulunmaktadır. Türbe; batıda kayaların tıraşlanması ile oluşturulan, kuzeyde de sur duvarı ile sınırlanmış alanda bulunuyor. Birbirine kapı ile bağlanan, dikdörtgen planlı, beşik tonozlu dört mekândan oluşuyor. Ancak deprem nedeniyle türbenin yolları, giriş kapısı ve kitabesi kaleden düşen taşların altında kaldı. Türbenin içinde yer alan çilehane ve sandukalar zarar görmedi. Darb-ı Sak Kalesi’nin etrafında bulunan tarihi kemerlerin bir kısmının yıkıldığı görüldü.
Bayezid-i Bistami’nin Hayatı
Bayezid-i Bistami, 804 yılında İran’ın Semnan Eyaleti’nde bulunan Bistam şehrinde doğdu. Künyesi Ebu Yezit, ismi Tayfur ve babasının adı İsa’dır. Kabri yine Bistam’da bulunmaktadır. Ayrıca Hatay’ın Kırıkhan ilçesinde de bir türbesi bulunmaktadır. Dedesi, İslamiyet’i sonradan kabul etmiş bir Zerdüşt idi ve Âdem, Tayfur ve Ali isminde üç oğlu vardı. Hepsi, zühd hayatı yaşamayı seçmiş kişiler olarak biliniyorlardı.
Bayezid, Tayfur’un oğlu olarak dünyaya geldi ve çocukluğunun büyük bir kısmını evde ve camide tek başına geçirdi. Yalnız bir yaşamı olmasına rağmen, Sufilik üzerine tartışmak için evine sık sık ziyaretçiler kabul ederdi. Bayezid, Allah ile baş başa kalmak amacıyla tüm dünyevi arzularını terk etmiş ve Melamilik-Kalenderilik geleneğine uygun olarak zühd hayatı sürdürmekteydi.
Bayezid-i Bistami, 9. yüzyılda yaşamış bir sufi olarak bilinir. Sufilikte “Fenâ Fî’Allah” ve “Bekâ Bî’Allah” mertebeleri ile tanınır. “Fenâ Fî’Allah” mertebesi, “Allah’ta yok olma” halidir ve kişinin Allah’a en yakın olduğu ruh hâli olarak kabul edilir. “Bekâ Bî’Allah” ise “Allah’la var olma” veya “Allah’la bir olma” kavramlarını ifade eder ve Bayezid-i Bistami’nin Allah’a olan aşırı sevgisinden dolayı tüm Dünya nimetlerini terk etmesiyle ortaya çıkmıştır. Bayezid-i Bistami, tarihte etkin mistiklerden biri olarak kabul edilir ve Allah aşkından dolayı “Sarhoş Sûfî” lakabı ile anılır.
Bayezid’in İslam dünyasında saygı görmesinde, On İki İmamlara karşı beslediği muhabbetin yanı sıra, tasavvufi öğretilerini öğrencilerine aktarması ve kendine has tarzıyla İslam düşüncesine yeni bir soluk getirmesi de etkili olmuştur. Onun öğrencileri arasında Ebû’l Hassan Harakânî, Hace Abdullah el-Ensari, Ebû’l Kâsım Gûrganî gibi tanınmış sufiler bulunmaktadır. Bayezid’in öğretileri özellikle Nakşibendi tarikatında etkili olmuş ve günümüze kadar ulaşmıştır. Ayrıca, Mevlevi tarikatı kurucusu Celaleddin Rumi’nin de Bayezid’in eserlerinden etkilendiği ve onun düşüncelerinden beslendiği bilinmektedir.
Neslinden Anadolu’ya Göç Eden Horasan Erenleri
Torunlarından İsa ve Musa, İran Horasan’ından Anadolu’ya göç etmiştir. İlk önce Hatay’ın Kırıkhan ilçesinde yaşamışlar, ancak sonradan Anadolu’nun iç kesimlerine gitmek için hareket etmişler ve Kırıkhan’dan ayrılmışlardır. Kırıkhan halkı, kardeşlerin gitmelerini istemedikleri için İsa’yı orada öldürmüştür. Şeyh İsa Türbesi, Kırıkhan’ın Alabeyli Köyü’nün kuzeyinde, ilçe merkezine dört kilometre uzaklıkta bir tepenin üzerindedir. Diğer kardeş olan Şeyh Musa ise Tokat’ın Zile ilçesine gelerek burada irşadına devam etmiş ve burada yatmaktadır. Torunlarının da Zile’de yaşadığı düşünülmektedir. Bayezid-i Bestami ve Mustafa Şevki Paşa’nın türbeleri, Hatay’ın Kırıkhan-Hassa yolunun Alabeyli Köyü’nün kuzey tarafındaki Darb-ı Sak Kalesi içinde yer almaktadır.
Halk arasında Beyazıbesten (Şeyh Ethem Çelebi Camii) olarak bilinen ziyaret yeri, Zile’nin Ali Kadı Mahallesi’nde bulunur ve baş ve göz ağrıları ile çeşitli dilekler için ziyaret edilir. Zile’de bulunan Şeyh Ethem Çelebi Camii’nde ise Peygamberimiz Hz. Muhammed’in mübarek hırka-ı şerifleri bulunmaktadır. Bu hırka-ı şerifler, Veysel Karani’den Bayezid-i Bistami’ye geçmiştir. Cumhuriyet’in ilk yıllarında muhafaza edilemeyeceği gerekçesiyle ve Zile’lilerin de yeterince sahip çıkmamaları sebebiyle önce Tokat’a, daha sonra 17 Eylül 1944 tarihinde Ankara Etnografya Müzesi’ne taşınmıştır.
