Newgrange; İrlanda’nın Boyne Nehri’nin kuzey tarafında, Drogheda’nın yaklaşık sekiz kilometre batısında bulunan tarih öncesi bir anıttır. MÖ 3200 civarında Neolitik Çağ’da inşa edilen Newgrange, Stonehenge ve Mısır piramitlerinden daha eski bir yapıdır. 300 yıl önce keşfedilen yapıda gerçekleştirilen kazılar sonucunda, bir mezar olduğu anlaşılmıştır. Newgrange, kış gündönümü sırasında astronomik bir fenomeni gösterir. Bu nedenle, ziyaretçiler kış gündönümü sırasında Newgrange’ı ziyaret ederek, yavaş yavaş odanın içini dolduran ışığı gözlemleyebilirler. Yapının özellikleri sebebiyle İrlanda’da bazı insanlar, Elfler ve periler tarafından yapıldığına inanmaktadır.
Anıt yapı; içi taşlarla döşenmiş bir geçit ve odalardan oluşan geniş bir dairesel höyükten meydana gelmektedir. Bu odalarda insan kemikleri, mezar kalıntıları veya adak sunuları bulunmuştur. Aynı zamanda höyüğün etrafında da bir taş daire bulunmaktadır. Yapının kullanım amacı tam olarak bilinmemektedir, ancak genellikle dini amaçlar için kullanıldığı düşünülmektedir. 1993 yılında UNESCO tarafından Dünya Mirası olarak ilan edilen Newgrange, 2013 yılından beri “Brú na Bóinne – Bend of Boyne Arkeolojik Topluluğu” olarak yeniden adlandırılmıştır.
Newgrange Anıt Yapının özellikleri
Arkeologlar, Newgrange’i bir geçit mezarı olarak sınıflandırdılar, ancak günümüzde Newgrange bir geçit mezarından çok daha fazlası olarak kabul ediliyor. Yapı, mühendislik harikası olarak kabul edilen bir kubbe ile örtülmüştür. Alt tarafları ağır, üst tarafları hafif olan tek parça taşlar, her bir üstteki taşın biraz daha dışarı çıkık şekilde konulduğu şekilde üst üste yığılmıştır. Böylece, yapının üstünde ortada 6 metre yüksekliğinde altıgen bir bacaya sahip oluşmuştur. Bacanın sonunda istenildiğinde açılıp kapanabilen bir kapak taşı bulunmaktadır.
Yaklaşık 5.200 yıl önce (MÖ 3200) inşa edilen Newgrange’in adı Stonehenge ve Giza’nın Büyük Piramitlerinden daha az duyulmasına rağmen, onlardan daha eski bir yapıdır. Newgrange; 85 metre çapında, 13 metre yüksekliğinde olan ve yaklaşık 1 dönümlük bir alana yayılan bir höyük şeklindedir. 19 metre uzunluğundaki bir geçit, 3 oyuklu bir odaya açılmaktadır. Newgrange, bazıları megalitik sanatla oyulmuş bordür taşları adı verilen 97 büyük taşla çevrelenmiştir; en dikkat çekici olanı ise giriş taşıdır.
Eski bir tapınağı andıran Newgrange, daha uygun bir tanım olarak astrolojik, manevi, dini ve törensel öneme sahip bir mekândır. Modern katedrallerin, ileri gelenlerin dinlenebileceği prestijli ve saygın alanlara benzer bir yapıdır. Newgrange, böbrek şeklinde bir höyük olarak dikkat çeker. İçindeki koridor, bindirmeli tavanlı haç biçimli bir odaya açılır ve Newgrange’ın gelişimine harcanan zaman ve emek miktarı, binanın çeşitli bölümlerinden sorumlu uzmanlaşmış gruplarla iyi organize edilmiş bir toplumu gösterir. Newgrange, Boyne Nehri’nin bir kıvrımının etrafına dikilmiş Brú na Bóinne anıt grubunun bir parçasıdır. En büyük olanı Knowth ve diğeri Dowth’dur ancak bölgede 35’ten fazla küçük höyük daha bulunmaktadır.
Newgrange’de Kış Gündönümü Olayı
Newgrange; kış gündönümünde yaşanan, güneşinin koridorunu ve odasını aydınlatmasıyla ünlüdür. Newgrange’da bulunan bir çatı kutusu, kış gündönümü olan 21 Aralık’ta yılın en kısa günlerinde güneş ışığının odanın içine girmesine izin verir. Güneş gökyüzünde yükseldikçe, odanın içindeki ışın genişler ve tüm alanı önemli ölçüde aydınlatır. Bu olay 17 dakika sürer ve sabah 9’da başlar. Gün doğumundan kısa bir süre sonra, güneş ışığı doğrudan mezar odasına düşer. Bundan sonra, çeşitli koridor kapılarına ve dev taşlara yansıyarak ilerler ve en son olarak arka duvara kadar ulaşır. Bu sırada mükemmel bir ışık huzmesi meydana getirir. Diğer ilginç bir konu da, yerleştirilen tüm blok taşların ışığın değip yansıyabileceği açıda olmasıdır.
Newgrange; zaman gösteren bir cihaz olarak düşünülmektedir. Büyük Piramitlerden 500 yıl önce ve Stonehenge’den neredeyse 1000 yıl önce inşa edilen yapının bu özelliği olukça şaşırtıcıdır. Newgrange’ı inşa eden Taş Devri çiftçilerinin niyeti, kesin olarak bilinmese de, yeni yılın başlangıcını belirlemek olabileceği düşünülmektedir. Ayrıca, yaşamın ölüm üzerindeki zaferinin güçlü bir sembolü olarak hizmet ettiği düşünülebilir. Her yıl, Newgrange’daki kış gündönümü kutlaması oldukça popülerdir. Birçok insan, tıpkı 5 bin yıl önce yapıldığı gibi, şafağı beklemek için eski mezarın yakınına toplanır. Gündönümü sırasında odadaki birkaç kişiden biri olma talebi o kadar büyüktür ki, yıllık bir çekiliş bile düzenlenmektedir.
Bu yapıyı kimin inşa ettiği ve nasıl inşa edildiği bilinmemektedir, ancak inşa edenlerin ilkel insanlar olmadığı kesinliğini korumaktadır. Yapı, eski mimar ve inşaatçıların beceri ve zekâsının güzel bir kanıtıdır. Yapının içinde herhangi bir yazı veya resim bulunmaz, ancak imza niteliğinde üçlü spiral oymalar vardır.
