Orta Asya’da yer alan Tibet, dünyanın en ilginç bölgelerinden biridir. Ortalama 4.900 metrelik yükseltisi nedeniyle “Dünyanın Çatısı” olarak bilinir. Budizm’in en önemli merkezlerinden biri olarak dünyanın manevi merkezi kabul edilir. Tibet’in görkemli dağları, kırmızı cüppeli keşişleri ve sıra dışı kültürü dünya çapında tanınan özellikleridir. Aynı zamanda yükseltisi sebebiyle bölge, dünyanın birçok enlerini barındırır. Tibet ile ilgili bilinmesi gereken en ilginç bilgilerden diğeri ise turistlerin Tibet Seyahat İzni olmadan Tibet’e giremeyecek olmalarıdır.
Kuzeyinde Çin’in Sincan Uygur Özerk Bölgesi ve Qinghai, doğusunda Sichuan, güneyinde Hindistan, Nepal ve Bhutan bulunur. Tibet platosunun güney kenarında ise Himalayalar yer almaktadır. Yüksek rakımlı bir bölge olan Tibet, dünyanın en yüksek dağlarından bazılarına ev sahipliği yapmaktadır. Bunlar arasında dünyanın en yüksek dağı (8,848 metre) olan Everest Dağı, Nepal sınırında bulunmaktadır. Qinghai-Tibet demiryolu en yüksek noktası deniz seviyesinden 5072 metre yükseklikteki Tanggula Geçidi ile dünyanın en yüksek demiryoludur.
Tibet Platosu, bazı büyük nehirlerin kaynağı olarak da bilinir. Bunlar arasında Yangtze, Yellow River, İndus, Mekong, Ganges, Salween ve Brahmaputra (Yarlung Tsangpo) gibi nehirler yer almaktadır. Brahmaputra Nehri boyunca yer alan Yarlung Tsangpo Büyük Kanyonu ise dünyanın en derin ve en uzun kanyonlarından biridir. Asya’nın önemli bir su kaynağı olan Tibet, “Su Kulesi” olarak da adlandırılır. Çin hükümeti, Tibet’teki su projelerine büyük yatırımlar yapmaktadır. Brahmaputra ve İndus gibi önemli nehirler, Batı Tibet’teki Kailash Dağı yakınlarındaki Mapam Yumco gölünün civarından kaynaklanır. Kailash Dağı hem Hindu hem de Tibetliler tarafından kutsal bir hac yeridir ve Lord Shiva’nın meskeni olarak görülür.
Tibet, yüksek rakımlı birçok göle sahiptir ve bunlar “tso” veya “co” olarak adlandırılır. Aynı zamanda Yamdrok Gölü gibi önemli bir göl bulunmaktadır. Bunlar arasında Qinghai Gölü, Çin Halk Cumhuriyeti içinde en büyük göldür. Tibet Özerk Bölgesi’nin bir parçası olan Namtso Gölü, “Gök Gölü” veya “Cennet Gölü” anlamına gelen bir göldür. Bu göl, Budistler için kutsal bir yerdir. Göl, Çin’in en güzel beş gölünden biri olarak kabul edilir. Tibet’in batı bölgeleri çok kuraktır ve atmosferi 9 ay boyunca aşırı derecede kurudur. Yıllık ortalama kar yağışı yalnızca 46 cm’dir. Bu bölgelerde düşük sıcaklıklar yaygındır ve bitki örtüsü yok denecek kadar azdır. Kuzey Tibet yazın yüksek sıcaklıklara ve kışın soğuk havalara maruz kalır. Doğu Tibet Hindistan musonunun etkisinde olduğu için yağışlıdır.
Tibet’in Bağımsızlık Durumu
Başkenti Lhasa olan Tibet, geçmişte bağımsız bir krallık olarak bilinmektedir. Ancak, 1950’de Çin tarafından işgal edildiği iddia edilmektedir. Çin Halk Cumhuriyeti ise Tibet’in tarihi olarak Çin’e ait olduğunu ve 1913-1950 yılları arasında sadece Çin’in politik nüfuzundan çıktığını öne sürmektedir. Çin, 1950’de bölgeyi ele geçirerek politik bir özerklik tanıdığını iddia etmektedir. Tibet’in bağımsızlığını destekleyenler ise bölgedeki kültür ve zenginliklerin, kültürel bir soykırıma tabi tutulduğunu iddia etmektedirler. Ancak, Çin hükümeti bu iddiaları gerçek dışı olarak nitelendirmektedir.
1959 yılında Çin yönetimine karşı bir isyan başlatan Dalai Lama, barışın sağlanamaması sonrasında Hindistan hükümetinin daveti üzerine Hindistan’a göç etmiştir. Günümüzde Çin ile sürgündeki Tibet hükümeti arasında, Tibet’in ne zaman Çin’in bir parçası olduğu ve Çin’in Tibet’i egemenliği altına alma geçerliliği konusunda anlaşmazlıklar bulunmaktadır. Tibet dâhil tüm modern Çin, Doğu Asya’nın bir parçası olarak kabul edilir. Tarihsel olarak, bazı Avrupa kaynakları Tibet’in bazı kısımlarının Orta Asya’da olduğunu düşünür. Tibet, Orta Çin Ovası’nın batısındadır ve Çin anakarası içindedir. Tibet, Çin medyası tarafından genellikle “Batı Çin” anlamına gelen “Batı bölümü” olarak çevrilen bir terimdir.
Tibet’in Kültürel Özellikleri
Kültürel olarak, Tibet, birkaç bölgeden oluşur. Bunlar; idari olarak Qinghai, Gansu ve Sichuan eyaletlerinin bir parçası olan kuzeydoğu bölgesi Amdo, güneydoğu bölgesi Kham, orta ve batı bölgesi Ü-Tsang içermektedir. Bu bölgeler arasında, Tibet kültürünün etkileri Bhutan, Nepal, Hindistan’ın Sikkim, Ladakh, Lahaul ve Spiti gibi bölgelerine, Kuzey Pakistan Baltistan veya Balti-yul’a ve Çin’in komşu eyaletlerindeki belirli Tibet özerk bölgelerine de uzanır.
Tibet’te Budizm, diğer bir adıyla ‘Lamaizm’ olarak bilinir. Bu inanç sistemi, Tibet’te 5. yüzyılda ortaya çıkmış ancak 7. yüzyılda Tibet Kralı Srongsten Gampo ile halkın çoğunluğuna yayılmıştır. Budizm aslında bir din değil, temel ilkeleri felsefe ve ahlak öğretileridir ve tanrı kavramları yoktur. Tabiata tapma, nefsine hâkim olma, ahlaki değerlere önem vermek Budizm sisteminin temellerini oluşturur. Tibet Budizmi, günümüz bilim adamları tarafından Kuzey Budizmi (Vajrayana) olarak sınıflandırılmaktadır. Bu inanç sistemi, Tibet, Moğolistan, Bhutan ve Hindistan gibi birçok ülkede inananları vardır.
