Son yıllarda dünyada meydana gelen depremler, depreme dayanıklı yapıların ne kadar önemli olduğunu bir kez daha ortaya koydu. Deprem gibi yıkıcı bir doğal afetin etkileri, ancak uygun önlemler alındığında en aza indirilebilir. Bu sebeple dünyada birçok yapı, mükemmel mühendislik teknikleri kullanılarak depremlere dayanıklı hale getirilmiştir. Bazı yapılar, 8 büyüklüğündeki depremler gibi çok güçlü sarsıntıları bile zarar görmeden atlatıyor. İçinde Türkiye’nin de bulunduğu dünyanın depreme dayanıklı en iyi yapılarından bazıları ve dayanıklı olma sebepleri;
Depremde İçine Girilecek Yapı, Mori Kulesi
Japonya, deprem kuşağı denildiğinde akla gelen ilk ülkelerden biridir ve sismik olarak oldukça aktif bir bölgede bulunur. Bu nedenle, Japonya’da birçok yapı depreme dayanıklı olarak tasarlanmıştır. Mori Kulesi de bu yapıların arasında yer alır. Resmi sitesinde yer alan bilgiye göre, deprem sırasında dışarı kaçılacak bir yapı değil, içine girilecek şekilde tasarlanmıştır.
Bu yapıda, sismik direnci artırmak için damper mühendisliği kullanılmaktadır. Toplam 192 adet içi sıvı dolu amortisör kullanılmaktadır. Deprem sırasında yaşanan sarsıntıya karşı koyabilmek için ters bir biçimde çalkalanırlar. Bu özellik, deprem sırasında oldukça güvenli bir yapı oluşturur ve kullanılan en etkili yöntemlerden biridir. Mori Kulesi, bu nedenle dünyanın depreme dayanıklı en iyi yapılarından biri olarak kabul edilmektedir.
Los Angeles’ın En Yüksek Binası, New Wilshire Grand Center
Güney Kaliforniya, deprem riski taşıyan bir bölgede yer alır. Bu nedenle bölgedeki binalarda sismik düzenlemeler yapılmıştır. Bu düzenlemeler kapsamında Los Angeles’ın en yüksek binası olan New Wilshire Grand Center, yeni yönergeler doğrultusunda güçlendirilmiştir. Önceden üst katlarında depremin bir kırbaç etkisi yaratabileceği konuşulan bu yapı, artık oldukça sağlam bir görünüme sahiptir.
Binanın üç bölümünde toplam 30 adet payanda kullanılmaktadır. Bu sayede binanın dikey ve yanal kuvvetlere karşı direnci artırılmıştır. Bu payandaların daha güçlü bir şekilde desteklenmesi için her birimde ek tutucu kuşaklar kullanılmıştır. Bu özel kuşaklar, hem gerilebilir hem de sıkışabilir bir şekilde tasarlanmıştır. New Wilshire Grand Center, ABD’nin en güvenli yapılarından biri olarak Los Angeles’ta yer almaktadır.
Japon Tekstil Firması Komatsu Seiren
Japon tekstil firması olan Komatsu Seiren, karbon fiberden yapılmış yüksek gerilimli hatlar kullanarak depreme dayanıklı bir yapı inşa etmiştir. Bu hatlar tesisin çatısına bağlanmış ve tesisin yatay kuvvetlere karşı direncini artırmıştır. Japon mimar Kengo Kuma ve ekibi tarafından tasarlanan tesis, deprem riski olan bölgelerde yer alan diğer binalar gibi geleneksel yöntemlerle inşa edilmemiştir. Bunun yerine, daha modern ve yenilikçi bir yaklaşım benimsenmiştir. Komatsu Seiren, sadece güçlü bir yapı inşa etmekle kalmamış, aynı zamanda tasarımıyla da dikkat çekiyor.
Türkiye Sabiha Gökçen Havaalanı
Sabiha Gökçen Havaalanı, İstanbul’un deprem riskine karşı dayanıklı olarak inşa edilen bir yapıdır. Yaklaşık iki milyon metrekarelik kompleks, 300’den fazla sismik izolatör üzerine inşa edilmiştir. Bu sismik izolatörler sayesinde, bir deprem anında bina tek bir bütün halinde hareket ederek hasar seviyesini minimuma indirir. İstanbul’un yüksek deprem riski göz önüne alındığında, Sabiha Gökçen Havaalanı’nın deprem dayanıklı bir tasarıma sahip olması, bölge için önemli bir faktördür. Bu tasarım, olası bir depremde yaşanacak olan şiddeti yüzde 80 oranında azaltmaktadır.
Dünyanın En Büyük Kütle Sönümleyicisi, Taipei 101
Tayvan’da yer alan Taipei 101, dünyanın en büyük ayarlı kütle sönümleyicisine (TMD) sahip olmasıyla akıllara durgunluk veren bir yapıdır. Bu sistem, rüzgâr ve depremler gibi büyük geçici yüklerin yüksek kuleyi sallamasını azaltmak için tasarlanmıştır ve dev bir metal top şeklindedir. Kuleye büyük kuvvetler etki ettiğinde, TMD ters yönde sallanarak topun kütlesi sayesinde geçici kuvvetleri sönümleyerek tüm binanın dengeye gelmesini sağlar.
Dünyanın En Büyük Kubbeli Arenası
Pasifik Ateş Çemberinde bulunan Filipin Arenası, dünyanın en büyük kubbeli arenasıdır. Aktif deprem fay hatlarına sahip olması nedeniyle, deprem riskine karşı dayanıklı bir yapı inşa edilmesi gerekiyordu. Bu nedenle, arenada kullanılan deprem sistemi sayesinde temeldeki sistem hareket ederken üst yapı sabit kalıyor.
Deprem sistemi, ana yapı ile temel sistemi birbirinden ayıran boşluğun, yüksek enerji dağıtma özelliği olan kauçuk ile oluşturulması ile sağlanıyor. Bu sayede, deprem sırasında temel sistemi hareket ederek yüksek enerjiyi emerken, üst yapı sabit kalarak binanın hasar görmesini en aza indirir. Filipin Arenası’nın deprem sistemi, binanın güvenliğini sağlamak için önemli bir rol oynuyor.
San Francisco’nun Transamerica Piramidi
Kaliforniya’nın San Francisco şehrinde bulunan Transamerica Piramidi, 1970’lerde inşa edilen sembolik bir yapıdır. San Francisco’daki San Andreas ve Hayward fay hatlarının hemen yanında yer alır. 1989’da 6,9 büyüklüğünde bir deprem, çok katlı yapının üst katlarını neredeyse 30 santimetre sallasa da, bina hiçbir hasar almadan depremi atlattı.
Bu başarının temelinde, sismik yüklerle hareket edebilecek şekilde tasarlanmış 52 fit derinliğindeki çelik ve beton temel yer alıyor. Dikey ve yatay yükler, 45. kotta biten iç çerçeveler ve birinci kattan yukarıda benzersiz bir makas sistemiyle destekleniyor. Bu karmaşık yapısal sistemler, binanın salınım hareketlerine karşı dirençli hale getirilmesini sağlıyor ve büyük yatay taban kesme kuvvetlerinin emilimini mümkün kılıyor.
Dubai’deki Burj Khalifa
Dubai’deki Burj Khalifa, dünyanın en dayanıklı binalarından biridir. Yapı, payanda duvarlarının çevre kolonlarını iç duvarlara bağladığı mekanik zeminlerden oluşur. Bu sayede, çevre kolonları yapının yanal direncini destekleyebilir ve kolonların dikeyliği de yerçekimi yüklerinin taşınmasına yardımcı olur. Bu yapısal özellikler sayesinde, Burj Khalifa hem yanal hem de burulma hareketlerine karşı üstün bir direnç gösterir.
