Dünyanın İlk Mimarı olarak kabul edilen İmhotep ve Hz. Yusuf Peygamber arasında çeşitli efsanevi benzerlikler üzerinden ortaya atılan bir teori, yıllardır tarihçiler ve araştırmacılar arasında tartışma konusu olmuştur. İmhotep, eski Mısır’da Firavun Zoser döneminde yaşamış ve bir dizi alanda uzmanlaşmış bir bilge olarak bilinirken, Hz. Yusuf Peygamber ise Kur’an’da, Tevrat ve İncil’de anlatılan bir figürdür.
Bazı spekülasyonlar, bu iki figür arasında paralellikler kurarak aynı kişi oldukları iddiasını ortaya atmaktadır. Ancak, bu iddianın somut bir tarihsel temeli veya kesin kanıtı bulunmamaktadır. Bu makalede, İmhotep ve Hz. Yusuf Peygamber arasındaki ilişki iddiası incelenecek ve bu teorinin tarihsel temelleri değerlendirilecektir.
İmhotep Kimdir?
MÖ 2667 ile MÖ 2648 yılları arasında yaşamış olan İmhotep, Antik Mısır’ın dikkate değer şahsiyetlerindendi. O, sadece mimarlıkla değil, aynı zamanda yazarlık, tıp, mühendislik, astronomi, heykeltraşlık ve hatta firavun Zoser’in veziri gibi çeşitli alanlarda uzmanlaşmış biriydi.
İmhotep, o devrin en önemli entelektüellerinden biriydi ve “Ahlak Bilgileri” adlı eserde bazı tıp ve astronomi incelemelerine katkıda bulunmuştu, bu da bilimsel bilgisini zenginleştirmişti. “Barış ve huzurdan gelen” anlamına gelen adıyla İmhotep, sadece derin tıbbi bilgi birikimiyle değil, aynı zamanda mimari ve astroloji konularındaki uzmanlığıyla da tanınıyordu. Ayrıca yazarlık yapmış ve rahiplik de yapmış çok yönlü bir bilim insanıydı. İmhotep aynı zamanda kâtiplerin lideriydi ve onun adına yazı yazarken Yunan ve Mısırlı kâtipler, çalışmalarına saygılarını sunarlardı.
Babası, mimar Khanofer ve annesi Khereduankh olan İmhotep’in Ronpetnofret adında bir eşi vardı. Dehası nedeniyle, sonraki Mısır nesilleri tarafından tanrısallaştırılmıştır.
İmhotep, ilk basamaklı piramidin mimarı olarak bilinir. Bu piramidi inşa ederken, firavunu sonsuzluğa taşıması için kutsal kabul edilen Üçgen ve firavunu sonsuzluğa daha rahat ulaştırması için merdiven gibi unsurlardan yararlandığı Antik Mısır metinlerinde belirtilmiştir. Tıp alanında da başarılı olan İmhotep, Hipokrat’tan yüzyıllar önce modern tıp prensiplerini kullanmıştı. İmhotep’in mezarı henüz bulunamamıştır ancak hastalarını tedavi ettiği odası keşfedilmiştir ve bu, modern tıbbın kullanıldığına dair kanıtlar sunmuştur.
Universal Pictures, Mumya filmlerindeki büyücü karakterine İmhotep adını vermiştir. Onun hakkında elde edilen bilgiler, Mısır kraliyet ailesinden olmayan ancak ülkenin her yerine hükmeden bir yönetici olarak atandığı yönündedir. İmhotep’in uzmanlık alanları arasında mimarlık, astronomi, bilgelik ve Mısır’ın büyük veziri olma gibi çeşitli unvanlar bulunmaktadır.
İmhotep’in, dört farklı Mısır Firavunu saltanatı döneminde yaşamış olabileceği düşünülmektedir. Firavunun heykelinde yer alan bir yazıda İmhotep’in, Firavunun baş veziri, Büyük evin yöneticisi, Heliopolis’in en yüksek din adamı olduğundan bahsedilmiştir.
Tarihçilere göre, İmhotep’in doğum yeri bazılarına göre Memphis yakınlarındaki Ankhtowe’dur, bazılarına göre ise Antik Thebes’in güneyindeki Gebelein köyüdür. Hanedan üyesi olmamasına rağmen, asil bir aileden gelmesi ve kişisel zekâsı, doğal yetenekleri ve işe olan bağlılığı sayesinde Antik Mısır’da hızla yükselmiş ve parlamıştır.
İmhotep’in hayatı hakkında detaylı bilgi az olmasına rağmen, heykelleri ve kabartmaları çeşitli tarzlarda tasvir edilmiştir. Bazı tasvirlerde sıradan bir kişi gibi basit giysiler içinde gösterilirken, diğerlerinde bilge biri olarak yorumlanmış, dizleri üzerinde oturarak papirüs tomarlarıyla ya da sandalyede oturmuş şekilde tasvir edilmiştir. Daha sonraki heykellerde ise İmhotep ayakta, sakallı bir tanrı gibi ve ankh (yaşam sembolü) ile asa taşırken gösterilmiştir.
Westcar Papirusleri, Antik Mısır’ın MÖ 1700 civarında yazılmış, din adamlarının ve sihirbazların mucizelerini anlatan beş hikâyeden oluşan metinlerdir. Bu metinler, dünya edebiyatının gelişimi açısından oldukça önemlidir. Hikâyeleri anlatanlar, Dördüncü Hanedanlık döneminde Firavun Cheops’un oğullarıdır. Cheops, Giza’daki büyük piramidi yaptıran bir firavundur. İsminin yazılı olduğu yerler tahrip olmuş olabilir, ancak bu papirüslerde anlatılan mucizelerin İmhotep’e ait olduğuna inanılır.
Bu hikâyelerden biri, Firavun Cheops’un oğullarından biri tarafından anlatılan ve İmhotep’in mucizelerine atıfta bulunan bir hikâyedir. İmhotep’in mucizeleri, Westcar Papirusleri’nin içeriğinde yer alan ancak yazılı kaynaklarda adı geçmeyen diğer mucizelerle birlikte anlatılır. İmhotep’in bu papirüslerde bahsedilen mucizeleriyle ilişkilendirilmesi, onun dönemindeki bilgelik ve üstün yetenekleri hakkında daha fazla tartışma konusu olmuştur. Bu metinler, İmhotep’in zamanındaki olağanüstü etkisi ve hayranlık uyandıran başarıları hakkında önemli birer referans kaynağı olarak kabul edilir.
Basamaklı Piramidin Yapımı
Zoser Piramidi, Mısır’ın üçüncü hanedanı döneminde Firavun Zoser için inşa edilmiş olan ve günümüze kadar ulaşan en eski piramittir, yaklaşık 4 bin 700 yıl önce, MÖ 27. yüzyılda yapılmıştır. Bu altı basamaklı piramidin tasarımı, o dönemin ünlü veziri İmhotep’e atfedilmektedir ve Kahire’nin batısındaki Sakkara bölgesinde yer almaktadır.
Zoser Piramidi, diğer piramitlerden farklı olarak merdivenlerle inşa edilmiştir, girişi en üst basamaktadır ve Firavun Zoser’e ait duvarlar kabartmalarla süslenmiştir ki bu özelliğiyle diğer piramitlerden ayrılır.
Tamamlandığında, Zoser Piramidi, 62 metre (204 fit) yüksekliğiyle o dönemin en yüksek yapısıydı ve çevresindeki kompleks, 40 dönümlük (16 hektar) bir alanı kaplayan ve 10,5 metre yüksekliğinde bir duvarla çevrilmişti. Kompleks, rahipler için tapınak, avlu, türbe ve yaşam alanları gibi yapıları içermekteydi.
Zoser, Mısır’ın Eski Krallığı’nın 3. hanedanının birinci veya ikinci kralı olarak kabul edilir ve yaklaşık 19 ya da 38 yıl hüküm sürdüğü düşünülmektedir. Bu piramidin planı, Zoser’in hükümdarlık dönemi boyunca gerçekleşmiştir, görkemli yapının tamamlanması için uzun bir süre verilmiştir.
Bu büyük ve titizlikle işlenmiş taş yapı, toplumsal etkileriyle de dikkat çeker. Bu tür bir yapı, önceki kerpiç yapıtlardan çok daha fazla emek gerektirir ve devletin ve dolayısıyla kraliyet hükümetinin maddi ve insan kaynakları üzerinde yeni bir kontrol seviyesine işaret eder. Ayrıca bu yapı, Eski Krallık krallarının gömülmeleri için tercih ettikleri yer olan Abydos’tan kuzeye doğru bir değişikliğe işaret eder. Zoser Piramidi, uzun süren bir restorasyonun ardından Mart 2020’de ziyarete yeniden açılmıştır.
Antik Mısır’da, yönetici sınıftan olan ölülerin defnedildiği uygulama, M.Ö. 2630’larda Firavun Zoser’in Basamaklı Piramit’inin yapılmasıyla önemli bir değişikliğe uğradı. Mühendis Imhotep, Mısır’ın ilk büyük boyutlu piramidini inşa ederek büyük bir başarı elde etti ve ölümünden sonra tanrı olarak kabul edildi. İmhotep’in mühendislik alanındaki en büyük katkısı, önceden şekillendirilmiş taşlarla yapı inşa etme yöntemini geliştirmesidir. Ayrıca, papirus rulolarını bulması ve mimaride ilk kez kolon kullanmasıyla da bilinir.
İmhotep’in Astronomik Gözlemleri
İmhotep’in astronomik gözlemleri ve on bir yıldız, Güneş ve Ay’ı incelediği konsept tarih ve arkeolojik verilerle desteklenmiştir. Bu antik astronom, bir dizi yıldızı gözlemlemiş olsa da özellikle on bir yıldıza odaklanmıştır. Özellikle Sirius, Büyük Ayı Takımyıldızı ve Orion takımyıldızının kemerindeki yıldızları inceleyerek astronomik bilgiler elde etmiştir. Bu bilgileri kullanarak güneş takvimini oluşturmuş ve Nil Taşkını gibi olayları öngörerek gerekli önlemleri almıştır.
İmhotep, on bir yıldızla ilişkilendirdiği astronomik bilgiyi, dünyanın ilk piramidi olan Basamak Piramidi’nin inşasında kullanmıştır. Piramidin yapısında “On Bir” adet tahıl deposu tasarlayarak ve bunları uygulayarak on bir yıldızla ilgili gözlemlerini bu yapıya işlemiş gibidir. İmhotep’in bu çalışmaları, sonrasında gelenler tarafından da benimsenerek on bir yıldız olgusunun piramitler ve diğer yapılar dâhil olmak üzere çeşitli yapısal tasarımlarda kullanılmasına ilham kaynağı olmuştur.
İmhotep’in Tıp Alanında Yaptığı Çalışmalar
İmhotep, sadece bir mimar ve bir düşünür değil, aynı zamanda olağanüstü bir hekimdi. Hipokrat’ın doğumundan yaklaşık 2,200 yıl önce, modern tıbbın temellerini atmıştı. Genellikle modern tıbbın atası olarak kabul edilen Hipokrat’a rağmen, tıbbın asıl babası ve öncüsü Imhotep’tir. Yunanlılar, Kemet’i işgal ettiklerinde Imhotep’e büyük bir saygı duyuyor ve hatta ona tapmaya başlıyorlardı, çünkü Imhotep’i Yunan tanrısı Asclepius ile özdeşleştiriyorlardı.
Imhotep’in en bilinen yazıları tıbbi metinlerdir. Edwin Smith Papirüsü olarak bilinen ve dünyanın en eski tıbbi belgesi olarak kabul edilen eserin yazarı olduğuna inanılır. Sir William Osler’e göre, Imhotep tıp alanında 200’den fazla farklı hastalığı teşhis etmiş ve tedavi etmiştir. Bunlar arasında 15 mide hastalığı, 11 mesane sorunu, 10 kalın bağırsak rahatsızlığı, 29 göz hastalığı ve 18 cilt sorunu bulunmaktadır. Ayrıca, verem, apandisit, gut ve eklem iltihabı gibi hastalıkları da başarıyla tedavi ettiği bilinmektedir. Cerrahlık ve dişçilik de dâhil olmak üzere geniş bir tıbbi yelpazede faaliyet göstermiştir. Kan dolaşım sistemi ve önemli organların işlevleri hakkında bilgi sahibi olan Imhotep, şifalı bitkilerden ilaçlar üretmiş ve tıbbın karanlık çağlarından ışığa çıkan ilk şahsiyetlerden biri olmuştur.
İmhotep aynı zamanda Heliopolis’in en yüksek rütbeli din adamıydı ve Aşağı Mısır’ın en önde gelen dini figürlerinden biriydi. O dönemde Mısır’ın başkenti Memphis olmasına rağmen, Heliopolis dini anlamda önemli bir merkez olarak kabul ediliyordu. Dehası ve bilgeliği nedeniyle, sonraki Mısır nesilleri tarafından tanrılaştırılmıştır. Imhotep’in Memphis’te kurduğu Asklepion adlı manevi merkez, tapınak, sağlık tesisi ve tıp okulu, 200 yıldan fazla bir süre popülerliğini korumuştur.
İmhotep’in Tanrı Olarak Görülmesi
İmhotep, Kemet’in özel kültlerinden biri olarak kabul edilirdi. Çok yönlü bir deha olarak, saygın ve cömert bir kişiliğe sahipti. Ölümünden sonra, Romalı Katoliklerin azizleri gibi, yaşamış insanların tanrısal bir varlık olarak kabul edilmiştir. Ölümünden yaklaşık 100 yıl sonra, tıp tanrısı olarak ikinci seviyede yer aldı. Yaklaşık 2,000 yıl sonra, MÖ 525 civarında, Memphis’in üçlü tanrıları arasında yer alan Nefertem’in pozisyonunu alarak büyük tanrılar arasına katıldı.
Mısır mitolojisinde, Ptah, Memphis tanrılarının önde geleniydi ve güneşi, ayı ve dünyayı yaratmıştı. Sekhmet, savaş, aşk ve koruyucu bir tanrıçaydı. Nefertem ise Sekhmet ile Ptah’ın oğulları arasında yer alarak cesaretin tanrısı olarak nitelendirilirdi. Yeni Krallık dönemindeki III. Ramses, Memphis’teki üç tanrıya adanmış gizemli ve devasa bir tapınak inşa ettirmişti.
Kemet inancına sahip olanlar, Firavunlar dışında sadece Amenhotep ve Imhotep’i büyük tanrılar seviyesine yükseltmişlerdi. Imhotep aynı zamanda akıl, yazı ve öğrenme tanrısı olan Tehuti ile de özdeşleştirilmişti. Yunanlıların Imhotep’e olan ilgisinden sonra, Romalılar da ona saygı göstermişlerdir. Claudius Caesar ve İmparator Augustus, Kemet tapınağı duvarlarına Imhotep’i öven ifadeler yazmışlardır.
Mısır Halkının Çektiği Yedi Yıllık Kıtlık
Efsaneye göre, Imhotep’in Nil’in sularının azaldığı bir dönemde Mısır halkının çektiği yedi yıllık kıtlığı çözmek istemesiyle ilgili bir hikâye anlatılır. Nil’in sularının kontrolünü sağlayan tanrı Khnum ile görüşmek üzere tanrının yaşadığı adaya gider. Tapınağında dua etmeye başlar ve dua esnasında uyuya kalır. Imhotep, uykusunda tanrı Khnum’u görür ve durumu anlatarak yardım ister. Tanrı, kuraklığın sona ereceği müjdesini verir. Imhotep uyandığında hemen firavunun sarayına giderek müjdeyi verir. Gerçekten de kuraklık sona erer ve Mısır halkı, kuraklığın sona ermesini Imhotep’in gerçekleştirdiğine inanır.
İmhotep ile Hz. Yusuf Peygamber Aynı Kişi mi?
Hz. Yusuf, Allah tarafından gönderilen bir peygamberdir ve görevi insanlara Allah’ın dinini tebliğ etmek ve yaymak olan bir elçidir. Adı Batı’da Joseph olarak bilinen Hz. Yusuf, Hz. Yakup Peygamber’in Rahil adlı eşinden olan 12 oğlundan biri olarak kabul edilir. Hz. Yusuf, İsrailoğulları’nın 12 boyundan birinin lideri olduğuna inanılan bir kişidir.
İsrailoğullarına gönderilen peygamberlerin tarihçesi, genellikle Tevrat (Ahd-ı Atik) gibi kaynaklarda bulunur. Bu kaynaklarda, Hz. Yusuf’un yaşam hikâyesi, benzer bir anlatım tarzıyla Kur’an’a yakın bir üslupla ele alınmıştır. Yapılan uzun araştırmalar sonucunda, Mısır tarihinde yer alan isimlerle İsrail kaynaklarında geçen isimlerin farklı olmasına rağmen aynı kişilerden bahsedildiği görüşü kabul görmüştür.
Birçok tarihçi, Mısır tarihinde adı geçen Imhotep’in, aynı zamanda Mısır tarihindeki Hz. Yusuf ile aynı kişi olduğunu öne sürmüşlerdir. Tekvin’de de geçtiği gibi, bazı kaynaklarda Imhotep, Zaphenath-Paneah adıyla da anılmaktadır. Tarih, Imhotep’in yapılarından ve etkilerinden de bahsetmektedir. Hz. Yusuf zamanındaki hükümdarın “King Djoser” olduğu kaydedilmektedir. Kıtlık, Djoser’in hükümdarlığının 18. yılında gerçekleşmiş olup Sahra’daki Djoser Piramidi, Imhotep tarafından inşa edilen ilk piramittir. Kıtlık döneminde insanlar, tahıl satın almak için bağlantılı piramitler arasında dolaşmışlardır ve bu piramitlerde hala tahıl kalıntıları bulunmaktadır.
İncil’de, Hz. Yusuf’un “Kemiklerimi İsrail’e götürün” diye bir vasiyeti bulunurken, Imhotep’in naaşı ise hiçbir zaman Mısır’da bulunamamıştır. Arkeoloji uzmanlarına göre Hz. Yusuf’un mezarı bugün Filistin’de bulunmakta ve ziyaret edilebilmektedir. 24 Eylül 2009 tarihinde keşfedilen tarihi bir sikke, kıtlık yıllarına ait semboller içermekte ve bu sikke günümüzde Mısır Müzesi’nde sergilenmektedir.
İslam kaynaklarında, o dönemin kralının adı “el-Velid b. er-Reyyan” olarak geçer. Diğer bazı kaynaklar ise bu adın “er-Reyyan” olduğunu belirtir. Bazı bilgilere göre, Hz. Yusuf bu dönemde (MÖ 1500) yaşamıştır ve Mısır dilindeki ismi Yuzarsif’tir. Hz. Yusuf, 3. Amenhotep döneminde saraya köle olarak gelmiş, 4. Amenhotep döneminde ise Kralın başdanışmanı ve Mısır Azizi olmuştur. 4. Amenhotep, Hz. Yusuf’a tabi olarak tek bir Allah’a iman etmiş ve Akhenaton ismini almıştır. Akhenaton, tek bir Allah’a inanan bir kişiyi ifade etmektedir. Nefertiti de bu inancı paylaşanlar arasında yer almıştır.
Hz. Yusuf’un ve İmhotep’in hayatları arasında bir dizi benzerlik vardır ve bazı araştırmacılar bu benzerlikleri dikkate alarak İncil’deki Yusuf’un, tarihsel figür İmhotep’e dayandığını iddia etmişlerdir. Özellikle bazı temel özellikler ve olaylar benzerlik göstermektedir:
Rüya Yorumlama Yeteneği: Hem Hz. Yusuf hem de İmhotep rüya yorumlamada uzmandılar. Hz. Yusuf’un Firavun’un rüyalarını yorumlaması Mısır’da ün kazanmasına yol açtı. İmhotep de rüya yorumlamada ünlüydü ve özellikle onun, Nil’in taşkınlarını ve kıtlık yaşanacağını tahmin ettiğine dair efsaneler bulunmaktadır.
Görevde Yükselme: Hz. Yusuf, Firavun tarafından yüksek bir pozisyona getirilmiş ve Mısır’daki yönetimde önemli bir rol oynamıştır. İmhotep de Firavun Zoser döneminde önemli bir figürdü ve sarayda yüksek bir konumda bulunmuştu.
Mısır’a Getirme: Hz. Yusuf, ailesini Mısır’a getirtmiş ve orada yerleşmelerini sağlamıştır. İmhotep’in de Mısır’daki dini ve sosyal reformları nedeniyle insanları bir araya getirme ve yerleşimlerini sağlama etkisi olduğu düşünülmektedir.
Zorlu Dönemde Yardım: Hem Hz. Yusuf hem de İmhotep, kıtlık dönemlerinde halka yardım etmiş ve stratejik tahıl depolama yöntemlerine öncülük etmişlerdir.
Bu benzerlikler, bazı araştırmacıların İncil’deki Yusuf’un tarihsel bir figür olan İmhotep’e dayandığı yönünde iddialar ileri sürmelerine neden olmuştur. Ancak, bu konu hala tartışmalıdır ve kesin bir kanıt bulunmamaktadır. Bu benzerlikler sadece dini ve tarihsel metinlerin ilişkili kişiler arasında benzerlikler kurma eğilimini yansıtabilir.
İmhotep’in tarihsel bir figür olduğu kesin olsa da, İncil’de anlatılan Yusuf ile İmhotep arasındaki ilişki kesin bir şekilde doğrulanmamıştır. Aralarındaki benzerlikler ve efsaneler, farklı zamanlarda ve farklı kültürlerdeki mitolojik, tarihsel ve dini figürler arasında sıklıkla görülen ortak temaları yansıtabilir.
Geleneksel Mısır Tarihinde Kronoloji Sorunu
Bazı tarihçiler, İmhotep ile Hz. Yusuf peygamberin aynı dönemde yaşamadığını iddia ederken, asıl itirazları kronolojik bir hataya dayanmaktadır. Bu durum, iki temel nedenle ortaya çıkar.
İlk olarak, tarihle ilgili belirlemelerde yapılan hatalardır. Arkeologlar ve tarihçiler, antik tarihi çözümlemeye çalışırken, genellikle tarihleri tahmin etmeye dayalı çalışmalar yaparlar.
Farklı arkeoloji ekipleri, bir eserin yaşı hakkında tahmin yürütmek için çeşitli yöntemler kullanır. Örneğin, belirli bir tabakanın içerdiği çanak çömlek türü, o tabakanın tarihi hakkında fikir vermek amacıyla kullanılabilir. Farklı tarih belirleme yöntemlerinin ardındaki varsayımlar her zaman doğru olmayabilir. Bu durum, bazen eserlerin yanlış bir şekilde 1000 ila 2000 yıl kadar farklı tarihlerle ilişkilendirilmesine neden olabilir.
İkinci olarak, geleneksel Mısır kronolojisinin kullanılmasıdır. Sadece belirli hanedanlara dayalı tahmini tarihlerle tarih birleştirilirse, sonuçlar yanıltıcı olabilir. Geleneksel Mısır kronolojisinin kullanılmasıyla, Mısır ve İsrail tarihlerinin uyuşmadığı görülür. Tarih aralıklarındaki hataların ortaya çıkmasıyla, birçok tarihçi ve arkeolog geleneksel Mısır tarihini revize etmek zorunda kalmıştır.
”Kölelikten Mısır Sultanlığına Yükseliş: Hz. Yusuf Peygamberin Hayatı” isimli makale için TIKLAYINIZ!
WhatsApp grubumuza katılmak için TIKLAYINIZ!
