Son zamanlarda yaşanan rekor sıcaklık artışlarının ardından, Dünya Meteoroloji Örgütü (WMO) resmi bir bildiri yayınlayarak El Niño’nun etkisini duyurdu. Bu süreçte buzullar hızla erirken, önümüzdeki günlerde rekor sıcaklıkların yaşanacağı öngörülmekte. Boğaziçi Üniversitesi İklim Politikaları Araştırma Merkezi Müdürü Prof. Dr. Levent Kurnaz ise 2023 yılının insanlık için en sıcak yıl olacağını vurgulayarak, hava sıcaklıklarının 50 derecenin üzerine çıkacağını ifade etti.
Günümüzde Peru ise, tarihin en kötü salgını ”dang humması’’ ile karşı karşıya. 170 binden fazla insan sivrisinek kaynaklı virüs nedeniyle etkilenmiş ve yüzlerce ölüm gerçekleşmiştir. Salgın, El Niño olarak bilinen iklim olayının neden olduğu olağanüstü nemli koşullardan kaynaklanmaktadır. Geçmişte Peru’nun Chimú halkı, sağanak yağmurları durdurmak için çaresizlik içindeyken çocuklarını tanrılara kurban etme yoluna gitmişler. El Niño etkilerini hafifletmeyi umarak bu adımı atmışlardır. El Niño ile ilgili makale için TIKLAYINIZ.
Çocuk Kurbanlara Dair Kanıtlar
Birçok bilim insanı, iklim değişikliğiyle birlikte El Niño döngülerinin etkisinin giderek şiddetlendiğine inanmaktadır. Arkeolojik kanıtlar, bu iklim fenomeninin bölgedeki yaşamı bin yıldan fazla bir süredir ciddi şekilde etkilediğini göstermektedir. Geçmiş toplumlar, El Niño etkileriyle mücadele etmek için mühendislik çözümlerine ek olarak ruhani çağrılarda bulunmuşlardır. Bu çağrılar arasında, tarihte eşi benzeri görülmemiş ritüel olan çocuk kurban etme eylemleri de bulunmaktadır.
Perulu arkeolog Gabriel Prieto, 2011 yılından bu yana kuzey Peru’da yer alan ve dünyanın en ünlü kayıp antik kentleri arasında bulunan Chan Chan adlı büyük bir kerpiç şehrin çevresinde toplu çocuk kurbanlarına dair kanıtlar ortaya çıkarmıştır. Chan Chan, 11. yüzyıldan İnkalar tarafından ele geçirildiği 1470’e kadar Chimú halkının başkenti olarak hizmet vermiştir. Prieto’nun çalışmaları, 1400-1450 yılları arasında öldürülen 250’den fazla genç kurbanın mezar yerlerini belirlemiştir. Bu kurbanların çoğu, göğüslerine açılan kesiklerle ve yanlarında basit kefenler içinde bebek lamalarla birlikte gömülmüştür.
Chimú çocuk kurbanlarının çoğu, Peru kıyılarında bulunan bir arkeolojik alanda ortaya çıkarılan kalın bir kuru çamur tabakasının üzerine gömülmüştür. Bu çamur tabakası, önemli bir El Niño olayının açık kanıtlarını taşımaktadır. Gabriel Prieto, bu durumu açıklarken, derin çamurun şiddetli yağmur anlamına geldiğini ve kuzey Peru’nun kurak kıyılarında “bu tür yağmurların genellikle yalnızca El Niño ile birlikte geldiğini” belirtmiştir. Bu bulgu, Chimú halkının El Niño’nun etkilerini deneyimlediği dönemlerde çocuk kurbanları gerçekleştirdiğine dair bir bağlantı kurmaktadır.
Chimú Halkının El Niño’yla Mücadelesi
Chan Chan’ın nüfusu, tekrar eden iklim fenomeni olan El Niño’ya bağlı olarak yükselen deniz sıcaklıkları ve şiddetli sağanak yağışlar nedeniyle zorluklarla karşılaşabilen bir toplumdu. Ancak, bu zorlukları aşmak için dikkatle yönetilen sulama sistemleri ve kıyı balıkçılığı gibi yöntemlerle yaşamlarını sürdürmeye çalışıyorlardı.
Araştırmacılar, şiddetli bir El Niño’nun Chimú krallığının siyasi ve ekonomik istikrarını sarsmış olabileceğini düşünmektedir. Bu dönemde, rahipler ve liderler, tanrılara yağmurun ve kaosun durdurulması için umutsuz bir çaba içinde olabilirler ve bu amaçla toplu kurbanlar emredebilirlerdi. Bu kurbanlar, tanrıları memnun etmek ve toplumun güvenliğini sağlamak için bir çözüm olarak görülebilirdi.
Antropoloji profesörü Haagen Klaus, kurbanların doğaüstü ile dikkatli bir şekilde müzakere edilen ve iletişim kurulan bir uygulama olduğunu belirtmektedir. Bu, Chimú halkının kozmosla etkileşime girdiği bir uygulama olarak anlaşılmaktadır. Prieto, “Bu kadar çok çocuk ve hayvan, devlet adına büyük bir yatırım olmalı” şeklinde açıklamaktadır. Bu ritüellerin gerçekleştirilmesi için önemli kaynaklar ve çabalar harcandığı anlaşılmaktadır.
Çocuk ve çocukluk tarihi konusunda uzmanlaşmış DePaul Üniversitesi’nden antropoloji profesörü Jane Eva Baxter, Chimú’nun çocuklarını tanrılara sunmanın, onları en değerli adaklardan biri olarak görmelerine neden olabileceğini belirtmektedir. “Geleceği ve tüm bu potansiyeli feda ediyorsunuz. Bir çocuğu aldığınızda, ailenizi devam ettirmek ve toplumunuzu geleceğe taşımak için harcanan tüm enerji ve çabayı da almış oluyorsunuz” şeklinde ifade etmektedir.
Kurban Etme Ritüeli Dikkatlice Planlanmış
Chimú toplumu için ruhları yatıştırma ve El Niño’nun yönlendirdiği yağmurları durdurma ihtiyacı acil bir sorun olabilir, ancak kitlesel kurban etme ritüeli dikkatlice planlanmış gibi görünmektedir. Yüzlerce sağlıklı erkek ve kızın, genişleyen imparatorluktan getirilmiş gibi göründüğü ve nedenlerinin araştırıldığı belirtilmektedir. Genç lamalar da devlete ait sürülerden toplanan önemli bir kaynak olarak seçilmiş gibi görünmektedir.
Gabriel Prieto ve biyolojik antropolog John Verano’nun Huanchaquito-Las Llamas arkeolojik alanında gerçekleştirdikleri çalışmalar, kalıntılar ve adli tıp bulgularıyla olayların sırasını yeniden oluşturmayı sağlamaktadır. Kurumuş çamurda korunan ayak izleri, kurban edilme alanına resmi bir geçit töreninin yapıldığını göstermektedir. Küçük çıplak ayak izleri ve hayvan izleri, kurbanların canlı olarak mezarlarına götürüldüğünü düşündürmektedir. Böcek kalıntılarının bulunmaması, çocukların dikkatlice kefenlere sarıldığını ve hemen lama yanına gömüldüğünü göstermektedir.
Bu pahalı kurbanlar, sel yağmurlarını durdurdu mu, bunu kesin olarak bilemeyiz. Ancak bu olaylar, çaresizlik içinde olan bir imparatorluğun son yıllarına dair önemli bir pencere açabilir. Jane Eva Baxter, “Bu, sahip oldukları en değerli şeyi kaybettikleri ve en büyük fedakârlığı yaptıkları an. Bulgular, Chimú toplumunun o dönemdeki konumuna ve durumuna dair çok önemli bilgiler sunuyor” şeklinde ifade etmektedir.
Taşkınları Önlemek Amacıyla Yapılan Duvar
Daha yakın bir zamanda, Prieto Chan Chan’ın kuzeyinde uzanan ve uzun süredir düşmanları dışarıda tutmak için bir savunma yapısı olduğu düşünülen, 11 kilometreden daha uzun bir toprak duvarını inceledi. Şimdi ise duvarın, El Niño yağmurları sırasında dağlardan doğuya akan çamur, su ve moloz dalgalarına karşı koruma sağlamış olabileceği anlaşılmaktadır.
Radyokarbon tarihlemesiyle, duvarın 1450’den önce inşa edildiği belirlenmiştir ve arkeologlar, duvarın daha önceki bir felaket El Niño olayının ardından yaklaşık MS 1100 civarında inşa edildiğine inanmaktadırlar. Bu duvar, batıda tarım alanlarını ve sulama kanallarını korurken, doğu tarafı Chimú halkı için gübre ve inşaat malzemesi olarak kullanılabilecek çamur ve tortu için bir tuzak görevi görmüş olabilir.
Chan Chan bölgesi içinde ve çevresinde yapılan çalışmalar devam ettikçe, El Niño’nun hem ruhani hem de pratik olarak yıkıcı etkileriyle mücadele etmek için yapılan eski çabalara dair daha fazla kanıt ortaya çıkabilir.
Prieto, “Chimú tanrılarını memnun etmeye çalışıyor ve halkına ellerinden gelen her şeyi yaptıklarını gösteriyorlardı. Aynı zamanda altyapılarını ve ekinlerini korumak için gerçekten etkili teknik cevapları olduğunu da biliyoruz. El Niño sırasında aynı anda birçok önlem alıyorlardı. Bu gerçekten büyüleyici bir durum” şeklinde ifade etmektedir.
