Sivas Katliamı ya da Madımak Olayı, 2 Temmuz 1993 tarihinde Sivas’ta gerçekleşen olaylardır. Bu olaylar, Pir Sultan Abdal Şenlikleri sırasında Madımak Oteli’nin radikal İslamcı bir grup tarafından ateşe verilmesiyle meydana gelmiştir. Bu saldırı sonucunda çoğunluğu Alevi olan 33 yazar, ozan, düşünür ve 2 otel çalışanı hayatını kaybetmiştir. Bu trajik olaylar, Sivas Olayları veya Madımak Katliamı olarak da bilinir.
Saldırı sırasında, otelin dışında toplanan saldırganlardan iki kişi hayatını kaybetmiştir. Birçok kişi, güvenlik görevlilerinin olaylara müdahalede yetersiz kaldığını düşünmektedir. Ağır yaralı olarak kurtulan Aziz Nesin, olaylardan sonra yaptığı basın açıklamasında dönemin Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel’i ve Tansu Çiller/Erdal İnönü (DYP-SHP) koalisyon hükümetini sert bir şekilde eleştirmiştir. Nesin, “Bir devlet var, diyordum ben. Bir devlet var, inanılacak devlet var. İyi-kötü, yanlış yapıyor-doğru yapıyor ama devlet var. Elbette bunu önleyecekler. Bu kadar ödün verilemez, diye düşünüyordum. Yanılmışım.” ifadelerini kullanmıştır.
Sivas Katliamında Yaşananlar
Sivas Katliamı, 2 Temmuz 1993 tarihinde gerçekleşen acı dolu olaylardır. Bu olaylar, Pir Sultan Abdal Kültür Derneği tarafından organize edilen Pir Sultan Abdal Şenlikleri sırasında gerçekleşmiştir. Sivas’a davetli olarak gelen birçok sanatçı ve düşünür, dönemin Sivas Valisi Ahmet Karabilgin’in özel davetlisi olarak bu etkinliğe katılmıştır. Ancak, Kültür Merkezi’nde karşıt grup arasında taşlı-sopalı çatışmalar yaşanmış, bu çatışma polisin müdahalesiyle büyümeden önlenmiştir.
Olayları daha da tırmandıran faktörlerden biri, Aziz Nesin’in “Bin yıllık Kur’an’a neden inanayım? Bu yüzden Müslüman değilim.” şeklindeki sözlerinin gazetelerde yer almasıdır. Bu sözler gerilimi artırmış ve olayları daha da kışkırtmıştır. Binlerce kişiden oluşan karşıt grup, Kültür Merkezi’nden ayrılarak Hükümet Meydanı’na geri dönmüştür. Saldırganlar, Hükümet Konağı’nı taşlayarak sloganlar atmaya başlamış ve ardından Madımak Oteli çevresine gelerek slogan atmaya devam etmiştir. “Şeytan Aziz!”, “Sivas, Aziz’e mezar olacak!” gibi ifadelerin ardından sloganlar devlete ve rejime yönelmiş, “Kahrolsun laiklik!”, “Müslüman Türkiye!”, “Yaşasın Şeriat!” sloganları atılmıştır. Grup, önce Madımak Oteli’nin önündeki araçları ateşe vermiş ve oteli taşlamıştır. Otelde bulunan insanlar ise kurtarılma umuduyla beklemekteydi.
Saldırganlar, oteli yakmadıkları sırada Aziz Nesin, Başbakan Yardımcısı Erdal İnönü’yü arayarak yardım istemiştir. Ancak İnönü, “Hiç merak etmeyin. Gerekli önlemleri aldık.” şeklinde cevap vermiştir. Ancak daha sonra perde ve otelin alt katındaki eşyaların ateşe verilmesiyle birlikte Madımak Oteli yanmıştır. Saldırganlar arasında bazıları, “Allah’ım bu senin ateşin! İçeriye gönder!”, “Cehennem ateşi işte!”, “Şeytan Aziz!” gibi ifadeler kullanmıştır. Uzun bir süre bekledikten sonra otelde bulunanlar kurtarılamamıştır.
Asım Bezirci, Nesimi Çimen, Muhlis Akarsu, Metin Altıok ve Hasret Gültekin gibi isimler de dâhil olmak üzere 35 kişi yanarak veya dumandan boğularak hayatını kaybetmiştir. Aziz Nesin de dâhil olmak üzere olaylardan ağır yaralı olarak kurtulan 51 kişi ise kendi olanaklarıyla hayatta kalmayı başarmıştır. Aziz Nesin, kurtarılmaya çalışıldığı sırada polis görevlisi tarafından darp edilmiş ve saldırgan kalabalığa doğru itilmiştir. Ancak polislerin araya girmesiyle Nesin linç girişiminden kurtarılmıştır. Yaralılar, polis arabalarıyla Tıp Fakültesi Hastanesine götürülmüştür. Bu korkunç olaylar sonucunda, 33 davetli konuk, 2 otel görevlisi ve 2 saldırgan hayatını kaybetmiştir. Akşam saatlerinde ilan edilen 2 günlük sokağa çıkma yasağıyla birlikte güvenlik güçleri şehirde tam kontrolü sağlayabilmiştir.
Özel Harp Dairesi tarafından planlandığı iddia edilen Sivas Katliamı hakkında birçok spekülasyon bulunmaktadır. Ancak bu iddiaya dair kesin kanıtlar mevcut değildir ve resmi olarak doğrulanmamıştır. Olaylar, radikal İslamcı bir grup tarafından gerçekleştirilen saldırılar sonucunda meydana gelmiştir.
Sivas Katliamı, Türkiye’nin tarihinde derin bir acı ve travma olarak yer etmiştir. Bu olaylar, özgür düşünceye, ifade özgürlüğüne ve etnik/ dini farklılıklara yönelik şiddetin sonuçlarını açıkça göstermiştir. Sivas Katliamı, ülkedeki toplumsal barışı ve hoşgörüyü sorgulayan bir dönüm noktası olmuştur.
Olay Sonrası Yargılama Süreci
Sivas Davası olarak bilinen süreçte, olaydan bir gün sonra 33 kişi gözaltına alındı ve daha sonra bu sayı 190’a yükseldi. Gözaltına alınan 190 kişiden 124’ü “laik anayasal düzeni değiştirip din devleti kurmaya kalkışma” suçlamasıyla yargılandı. Geri kalanlar ise serbest bırakıldı. Davanın ilk duruşması, Ankara 1 No.’lu Devlet Güvenlik Mahkemesinde 21 Ekim 1993 tarihinde gerçekleştirildi. Davanın sonucunda, 22 sanık hakkında on beşer yıl, 3 sanık hakkında onar yıl, 54 sanık hakkında üçer yıl, 6 sanık hakkında ikişer yıl hapis cezası verildi. 37 sanık ise beraat etti.
Müdahil avukatlar, Devlet Güvenlik Mahkemesinin kararını taraflı ve hukuka aykırı olarak nitelendirerek temyize başvurdu. Yargıtay 9. Ceza Dairesi, katliamın Cumhuriyete, laikliğe ve demokrasiye yönelik olduğunu belirterek mahkemenin kararını bozdu. Yargılama yeniden başlatıldı.
28 Kasım 1997’de açıklanan kararda, 33 sanık Türk Ceza Yasası’nın 146/1 maddesine göre idama, 14 sanık da 15 yıla kadar hapis cezasına mahkûm edildi. Yargıtay 9. Ceza Dairesi, 24 Aralık 1998’de hapis cezalarını onaylarken, 33 idam cezasını usul eksiklikleri nedeniyle bozdu. Şubat 1999’da başlayan yargılama sonucunda, 16 Haziran 2000’de 33 sanık yeniden idam cezasına çarptırıldı. Ancak 2002’de idam cezasının kaldırılmasıyla bu cezalar müebbet hapis cezasına çevrildi.
Davanın ilerleyen sürecinde sanık sayısı tahliyelerle 33’e düştü. Olayın önemli isimlerinden Sivas Belediye Meclisi üyesi Cafer Erçakmak ve 8 firari sanık ise hala yakalanamamıştır. Davanın bazı sanıklarıyla ilgili zaman aşımı nedeniyle kovuşturma düşürülmüştür. Ancak, davanın firari olan 5 sanığıyla ilgili kısmı 13 Mart 2012 tarihinde zaman aşımından düşürülmüştür.
Sivas Davası, Türkiye’nin tarihinde İstiklal Mahkemeleri sonrasında tek bir dava içerisinde bu kadar çok idam cezasının verildiği bir davadır. Davanın sonucu ve yargılama süreci toplumda büyük tartışmalara yol açmıştır. Davanın siyasi ve ideolojik boyutları da dikkate alındığında, olayın toplum üzerinde derin etkileri olduğu söylenebilir. Sivas Katliamı, Türkiye’de kültürel farklılıklar, ifade özgürlüğü ve laiklik gibi önemli konuların tartışıldığı bir dönemde gerçekleşmiş ve ülkedeki kutuplaşmayı daha da derinleştirmiştir. Olayın ardından hükümet yetkilileri, idam cezalarının gerçekleştirilmemesi için girişimlerde bulunmuş ve idam cezaları daha sonra müebbet hapse çevrilmiştir.
