Güneş tutulması; ayın, dünya ile güneş arasına girmesi sonucu yaşanan bir doğa olayıdır. Ay kendi yörüngesinde hareket ederken dünya ile güneşin arasına girmekte, güneş kısmen ya da tamamen kapanmaktadır. Tutulmanın gerçekleşmesi için ayın, yeni ay evresinde olması ve dünyaya göre güneş ile kavuşum halinde olması gerekir. Yani ayın yörünge düzlemi ile dünyanın güneş çevresindeki yörünge düzleminin çakışması gerekir.
Ay bir yıl içerisinde, dünyanın etrafında 12 kez dönmesine rağmen ayın yörünge düzlemi ile dünyanın yörünge düzlemi çakışmamaktadır. Bunun sebebi ise yörüngeler arasında 5 derecelik açı farkının olmasıdır.
Ay, güneşin tam önünden geçmediği için tutulma olayı seyrek yaşanmaktadır. Güneş tutulması, yılda 2 ila 5 arasında gözlemlenir. Güneş tutulması; tam tutulma, halkalı tutulma, hibrit tutulma ve parçalı güneş tutulması şeklinde 4 farklı şekilde gerçekleşir.
Güneş Tutulması 2022’de Ne Zaman, Saat Kaçta Yaşanacak?
En önemli gök olaylarından biri olarak kabul edilen güneş tutulması, dünya üzerinde İzlanda, Avrupa, Kuzey-doğu Afrika, Ortadoğu, Batı Asya, Hindistan ve Batı Çin’de izlenebilecektir. TÜBİTAK Ulusal Gözlemevi (TUG) takvimine göre; 2022 yılında 2 parçalı güneş tutulması ve 2 ay tutulması olmak üzere 4 tutulma yaşanacaktır. 2 ay tutulması 16 Mayıs ve 8 Kasım tarihlerindedir. Yılın ilk güneş tutulması 30 Nisan tarihinde gerçekleşmiş, ikinci tutulma ise Ekim ayında yaşanacaktır.
Yılın ikinci güneş tutulması; 25 Ekim 2022 tarihinde, saat 11.58 sıralarında meydana gelmesi beklenmektedir. Tutulma Türkiye saati ile 12.40 – 15.05 saatleri arasında yaşanacaktır. Yaklaşık 2 saat sürmesi beklenen bu tutulma, Türkiye’nin de yer aldığı Avrupa kıtasından gözlemlenebilecektir.
Yaşanan tutulma dünyanın neresinde olunduğuna bağlı olarak değişiklik gösterecektir. Parçalı bir güneş tutulması beklenirken, ay hilal bir ay olarak görülecektir. Doğa tutkunlarının heyecanla beklediği güneş tutulması, havanın açık olması durumunda Türkiye’den gözlemlenebilecektir.
Güneş Tutulması Türleri
Tam Güneş Tutulması;
Tam güneş tutulması; dünyadan disk halinde görünen güneşin ışıkyuvarını, ayın tamamen kapatmasıyla gerçekleşen tutulmadır. Bu tutulma gerçekleştiği zaman güneşin ışıkyuvarından daha soluk olan güneş tacı, çıplak bir gözle görülebilir hale gelir.
Tutulma tam gerçekleştiği zaman çıplak gözle güvenli olarak bakılabilir. Tam tutulma yaşandığında hava kararmakta, parlak yıldızlar ve gezegenler gözle görülebilir hale gelmektedir. Tam tutulma, dünya yüzeyindeki dar bir koridorda gözlenebilmektedir.
Halkalı Güneş Tutulması;
Halkalı güneş tutulması; ayın, güneşin önünden tam kavuşumlu geçişi sırasında, güneşi tam olarak örtemediği zaman gözlemlenir. Ayın çapı, güneşin ışıkyuvarının çapının yaklaşık 400’de biri kadardır. Ancak ayın dünyaya uzaklığı, güneşin uzaklığının yine yaklaşık 400’de biridir.
Bu yüzden ayın dünyadan görünen büyüklüğü, güneş ile yaklaşık olarak aynıdır. Ancak gerek dünyanın güneş çevresindeki, gerekse ayın dünya çevresindeki yörüngeleri tam daire olmadığından, ay her tam kavuşumlu geçişte güneşi tam olarak örtemez. Bu durumda, güneş diskinin ay tarafından örtülmeyen kısmı, dünyadan halka şeklinde gözlemlenir.
Hibrit Güneş Tutulması;
Hibrit Güneş Tutulması; dünya yüzeyinin bazı bölgelerinde tam, bazı bölgelerinde halkalı olarak gözlenmesi demektir. Hibrit tutulmalar nadir olarak yaşanmaktadır.
Parçalı Güneş Tutulması;
Parçalı Güneş Tutulması; ayın güneşi tamamen değil de kısmen örtmesi ile yaşanır. Her tam ve halkalı tutulma, parçalı tutulma olarak başlar ve tam kavuşumdan sonra yine parçalı tutulma halinde devam eder ve biter. Tam tutulma sırasında, tutulmanın tam olarak gözlenebildiği dünya yüzeyindeki dar koridorun dışındaki geniş alanlarda, tutulma parçalı tutulma olarak görülür.
Güneş Tutulmasının Tehlikeleri
Çok kısa, bir süreliğine de olsa güneşe doğrudan bakmak göz retinasında kalıcı hasara ve körlüğe yol açabilir. Retina acıya duyarlı olmadığı için bu hasarın oluşma hissi algılanmaz. Göze ciddi zarar veren bu ışık, kalıcı körlüklere ve görüş bozukluklarına sebep olur.
Normal durumlarda güneş, doğrudan bakılmayacak kadar parlak bir yapıya sahiptir. Fakat güneş tutulması sırasında kısmen örtüldüğü için parlaklığı azalır ve insanlarda doğrudan bakılabilir yanılgısı kolaylıkla oluşabilir.
Göz bebeği en parlak olan nesneye göre değil, ortamda toplam ışığa göre tepki verir. Dolayısıyla göz bebeği güneş diski kısmen örtüldüğünde, güneşin normal haline bakıldığı durumdan daha geniş olur. Böylelikle retina güneşin örtülmeyen kısmından gelen ışığa daha çok maruz kalır.
Bu sebeple tam tutulma süresi dışında güneş tutulmalarına doğrudan bakmak oldukça tehlikelidir. Aynı zamanda özel bir önlem almadan dürbün, teleskop, fotoğraf makinesi gibi araçlarla bakmak, çıplak gözle bakmaktan daha tehlikelidir.
