Dünyanın yedi harikasından biri olan İskenderiye Feneri, Mısır’ın İskenderiye şehrinde yer almıştır. Günümüzde sular altında kalan bu fener, tarihte yapılmış en yüksek deniz feneridir. 135 metrelik yüksekliğe sahip olan ve 3 bölümden oluşan fener, tamamen beyaz mermerden yapılmıştır. Bugün bile bu kadar büyük bir deniz feneri dünya üzerinde bulunmamaktadır. Antik çağın dünya harikaları arasında, günlük hayatta kullanılma imkânı olan tek eser olarak kabul edilir. Tarihte yapılmış en büyük ve en yüksek fener olarak dünyanın yedi harikasından biri olmuştur.
Mısır’daki İskenderiye Limanı karşısında yer alan Pharos Adası’na inşa edilmiştir. Bu sebeple bir süre Pharos ismiyle anılmıştır. İspanyolca, Fransızca, İtalyanca gibi dillerde “Pharos” kelimesi “fener” anlamına gelmektedir. Fenerin amacı, denizcilere yol göstermek ve limana giriş-çıkış yapan gemileri yönlendirmektir. Fenerin en üst katında, yani ateş odasında yakılan ateş, tunç ayna tarafından yansıtılmış ve 70 km uzaktaki yerlerden bile görülebilmiştir. Bu sayede denizciler, yollarını bulmakta ve limana ulaşmakta daha kolay bir şekilde hareket etmişlerdir. Mısır, tarih boyunca ticaretin yoğun olarak yapıldığı bir yer olmuştur. Limanları diğer ülkelerden gelen gemiler için önemli uğrak yeri olmuştur. Bu sebeple İskenderiye Feneri gibi deniz fenerlerinin inşası önemli olmuştur.
İskenderiye Feneri’nin Mimarisi
İskenderiye Feneri, Knidos topraklarından mimar Sostratus tarafından tasarlanmış ve 3 bölümden oluşmuştur. 135 metre yüksekliğe sahip olan fenerin tepesinde, tunçtan yapılmış büyük bir ayna bulunmuştur. Fenerin en üst kısmında deniz tanrısı Poseidon’un heykeli yer almıştır. Alt kısmı dikdörtgen şekilde ve sadece 55 metre yüksekliktedir. Orta alan yukarı doğru çıkan silindir biçiminde olup, yüksekliği yaklaşık 27 metre civarındadır. Fenerin ateşi de bu kısımda bulunmuştur. Ateşin elde edilmesi için gerekli olan odunlar ve malzemeler, bu alana çok iyi tasarlanmış bir düzenek sayesinde rahatça taşınabilmiştir. Üst bölüm ise silindir biçimindedir ve içinde bir odası vardır.
Fenerin silindir biçimindeki üst alanı, milattan sonra 955 yılında gerçekleşen bir deprem ve ardından gelen fırtına sonucu kopmuştur. Gövde alanı ise 1302 yılında gerçekleşen bir deprem sırasında yıkılmıştır. Fenerin kalan tüm kalıntıları ise 1500 yılında tamamen yok olmuştur. Yıkılma aşamasından önce, fener çeşitli ressamlar tarafından birçok resimde tasvir edilmiştir. Bu resimler, sonradan inşa edilen deniz fenerlerinin taslaklarını oluşturmuştur.
İskenderiye Feneri’nin Tarihi
İskenderiye Feneri, MÖ 285 ve 246 yılları arasında, devletin ilk kralları I. Ptolemaios Soter ve II. Ptolemaios tarafından yaptırılmıştır. Ancak, doğal afetler nedeniyle zaman içerisinde korunamamış ve yavaş yavaş yıkılarak sular altında kalmıştır. İskenderiye, Mısır’ın Akdeniz kıyılarındaki ikinci büyük şehridir ve MÖ 382 yılında Büyük İskender tarafından keşfedilmiş ve kurulmuştur. Şehir ismini de kurucusundan almıştır. İskenderiye Şehri; fener dışında büyük kütüphanesiyle de bilinmektedir. Günümüzde, turizm açısından önemli bir şehir olarak kabul edilmektedir.
Büyük İskender’in hayatta olmadığı dönemde, Mısır toprakları el değiştirmiş ve halkın ticaret faaliyetleri arttığı için büyük bir deniz fenerine ihtiyaç duyulmuştur. Fenerin inşası, Ptolemaios tarafından başlatılmıştır. Ancak, fenerin büyüklüğü nedeniyle o dönemde tamamlanamamıştır. Fenerin tamamlanması, Ptolemaios‘un oğlunun hüküm sürdüğü dönemde gerçekleşmiştir. Fener, zaman içinde birçok doğal afetlerle yıkılmıştır. 1408 yılında Memlük Sultanı Kayıtbay, fenerin yıkıntılarından kalan yere bir kale inşa ettirmiştir. Kayıtbay Kalesi, günümüzde İslam dönemi eserlerinden biri olarak hala ayaktadır. Kalenin malzemelerinin büyük bölümü fenerin yıkıntılarından elde edilmiştir.
Fenerin yer aldığı bölge, dalgıçlar için uzun yıllardan beri popüler bir dalış alanıdır. Amatör dalgıçlar, yaptıkları dalışlar sırasında 8 metrelik derinliklerde fenerin kalıntılarını görmüşlerdir. Bu kalıntılar arasında granit taşlar, sütun parçaları ve heykel parçaları da bulunmaktadır. Bu kalıntıların bulunduğu bölgeye “Kaya Ormanı” adı verilmiştir. Fakat amatör dalgıçların gördükleri kalıntılar, yıllarca ciddiye alınmamıştır. Ancak 1962 yılında arkeologlarla birlikte yapılan dalışlar sonucunda, suyun derinliklerinde büyük bir tarihin yattığı anlaşılmıştır. Bu kalıntıların İskenderiye Feneri’ne ait olduğu kısa sürede tespit edilmiştir. Kalıntıların korunması için tedbirler alınmış ve Mısır hükümeti, bölgeye bir liman yaptırmıştır. Bu sayede kalıntılar koruma altına alınmıştır.
