Kandil gerçek anlamda, eski zamanlarda kullanılan ve geceleri aydınlatan bir aydınlatma aracıdır. Bir kabın içerisindeki yağın içine, kalın bir ip konularak yakılmaktadır. Bu şekilde yağın yanması ile birlikte ışık elde edilmektedir. Zamanla bu kaplar değişerek çaydanlığa benzeyen pirinç ve bronz şekillerde ortaya çıkmıştır.
1780’li yıllarda yoğun olarak kullanılan kandiller, daha sonra 1800’lü yıllardan itibaren yerini gaz lambasına bırakmıştır. Kandil kelimesi, Türkçe diline Arapçadan girmiş bir kelimedir. Kandil kelimesi uzun yıllardır kullanılan bir kelime olmasına rağmen, Türkiye’de genellikle mübarek gün ve geceleri ifade etmek amacıyla kullanılmaktadır. Osmanlı padişahı II. Selim döneminden itibaren, önemli gecelerde camiler aydınlatılıp, minarelerde kandiller yakılarak ibadetler yapılırdı. Bu sebeple bu gecelere kandil gecesi denilmiştir.
Bu önemli geceler Mevlit, Regaip, Miraç, Berat ve Kadir geceleridir. Bu gecelerde ibadetler yapılır ve bir kutlama havasında geçirilir. Gecelerin kutlanma tarihleri kameri yani ay takvimine göre belirlenmektedir. Mevlit kandili rebiyülevvel ayının 12. gecesi, Regaip kandili Recep ayının ilk cuma gecesi, Miraç kandili Recep ayının 27. gecesi, Berat kandili Şaban ayının 15.gecesi, Kadir gecesi ise Ramazan ayının 27. gecesidir. Söylenen rakamlar her daim geceden sonra gelen güne ait olmaktadır.
Kandillerin Anlamları ve Önemi
Mevlit kandili, Peygamber efendimizin doğum günü sebebiyle kutlanan bir gecedir. Mevlit kutlamalarını ilk başlatan kişi Erbil Atabegi Muzafferüddin Kökböri olduğu kabul edilmektedir. Kutlama amacıyla toplananlara mevlit kıssaları okumayı ilk başlatan kişi Mısır Çerkez hükümdarlarından biri veya Mısır Fatımileri olduğu söylenmektedir. Mevlit kelimesi, anlam olarak peygamberimize yazılan ve bestelenen manzum şeklindeki edebî metinlere verilen isimdir. Ayrıca İslam edebiyatında kullanılan bir edebi türdür.
Osmanlı devleti zamanında mevlit kandillerinde çeşitli kutlama faaliyetleri yapılırdı. Fakat bu dönem İbnü’l-Hâc gibi bazı fakihler, kandil münasebetiyle yapılan eğlencelere ve yakılan kandillere israf olduğu gerekçesiyle karşı çıkmıştır. Süyûtî ise, mevlit gecelerinde toplu halde Kur’an okunmasını ve Resulü Ekrem’e dair sohbetlerin yapılmasını uygun görmüştür. Bu gecede yapılan ibadetlerin ardından yemek ikram edilmesini güzel bir davranış olarak görmüşlerdir.
Regaip kelimesi, Arapça bir kelimeden dilimize geçmiştir. Kelime anlamı olarak, bir şeyi çok istemek, onu elde etmek için çaba harcamak gibi anlamlara gelmektedir. Regaip gecesi ile ilgili olarak, Recep ayının faziletine dair nakledilen rivayetlerde, Peygamber efendimizin bu aya ayrı bir değer verdiği anlaşılmaktadır. Zamanla da Müslümanlar tarafından üç ayların ilk cuma gecesine rağbet gösterilip, ibadet edilmeye başlanmıştır.
Miraç gecesi, Recep ayında kutlanan diğer önemli gecelerden biridir. Miraç kelimesi anlam olarak yükselmek, göğe ulaşmak demektir. Anlatılan rivayete göre, Hz Muhammed (sav) gece vakti Kâbe’den alınarak, Burak ismi verilen binek üzerinde Mescidi Aksa ‘ya götürülmüştür. Bu gecede beş vakit namaz farz kılınmış, Hz. Peygamber’e, Allah’a şirk koşmadıkları sürece ümmetin günahlarının bağışlanacağı müjdesi verilmiştir. Miraç Müslümanlar için bir bayram, kutlanmaya lâyık bir olay olarak kabul edilmektedir.
Berat gecesi günahlardan berat etmek anlamını taşımaktadır. Gece önemini Allah’ın günahkârları affetmesinden almaktadır. Bir grup âlim, Duhân suresinde bahsi geçen mübarek gecenin, Berat gecesi olduğu düşüncesindedir. Peygamber efendimizin bu gecede ibadetle meşgul olunmasını ve gündüzünde de oruçla geçirilmesini tavsiye ettiği bilinmektedir. Berat gecesinde Mekke halkı, Mescid-i Harâm’da namaz kılarak, Kâbe’yi tavaf ederek ve Kur’an okuyarak geceyi ihya etmişlerdir. Şam’daki Emeviyye Camii’nde Berat gecesinde kandiller yakılmış ve bu geleneğe bir süre devam edilmiştir. Berat gecesinde halka tatlı dağıtma geleneğini ilk başlatan kişinin de Selçuklu Veziri Fahrülmülk olduğu söylenmektedir.
Bu gecelerin içinde en önemlisi Kadir gecesidir. Kur’an-ı Kerimde geçen kadir suresinde, Kur’an-ı Kerimin inmeye başladığı bu gecenin, bin aydan daha hayırlı olduğu müjdesi verilmektedir. Kadir gecesinin tam zamanı ile ilgili farklı rivayetler olmakla beraber, Ramazan ayının 27. gecesi olduğu görüşü ağırlık kazanmaktadır. Kadir gecesi, Kur’an’ın Allah tarafından Cebrail aracılığıyla, Peygamberimize vahiy ile indirilmeye başlandığı gecedir. Kadir kelimesi anlam olarak “hüküm, şeref, güç, yücelik” gibi anlamlar taşımaktadır. Dini gece olarak ise “leyletü’l Kadr” şeklinde geçmektedir.
