Mısır’ın derin tarihine ışık tutan bir keşif, Hazreti Yusuf’un gizemli mezarının peşindeki arkeologları ve din tarihçilerini bir araya getiriyor. Avrupa ve Amerika’nın önde gelen Mısır araştırmacıları ile Tevrat uzmanları, Nil Deltası ile Sina Yarımadası arasındaki kazılarda ortaya çıkan antik bir evin, Hazreti Yusuf’un kabrine işaret edip etmediğini tartışıyorlar.
Bu keşif, sadece arkeolojiyi değil, aynı zamanda Hazreti Yusuf’un Milattan Önce 15. yüzyılda yaşadığına inanılan hikâyesini de yeni bir perspektiften ele almamıza olanak sağlıyor. Şimdi, bu arkeolojik buluntuların ve Tevrat ile Kur’an’daki hikâyelerin kesişim noktasında, Hazreti Yusuf’un yaşamına ve mezarına dair esrarengiz ipuçlarını keşfetmeye hazır olun.
Hazreti Yakup’un oğlu olan Hazreti Yusuf, Kur’an-ı Kerim’in Yusuf Suresi’nde detaylı bir şekilde anlatılmaktadır. Aynı zamanda Hz. Yusuf, Hz. Muhammed’in (sav) Miraç’a çıkarken semanın üçüncü katında karşılaştığı şeklinde hadisi bulunan bir peygamberdir.
Hz. Yusuf’a Ait Olduğu Düşünülen Mezarın Özellikleri
Mısır’da Nil Deltası ile Sina Yarımadası arasında kazı yapan arkeologlar, henüz tam olarak belirlenmemiş bir yerde toprak altından ana hatlarını kolayca belirleyebildikleri büyük bir ev keşfettiler. Evin zengin bir Mısırlı’ya ait olduğu açıkça anlaşılıyordu; avluda 12 mezar, küçük bir tapınak ve tapınakta yine bir mezar ile parçalara ayrılmış bir heykel bulunuyordu. Bu ve benzeri detaylar, arkeologlara Tevrat’ın Hazreti Yusuf hakkında anlattıklarını hatırlattı:
Milattan Önce 15. yüzyılda dünyaya geldiğine inanılan Hazreti Yusuf, ailesiyle birlikte Filistin’de yaşıyordu. Kur’an’a göre kardeşleri tarafından bir kuyuya atılan ve sonrasında Mısır’a giden bir kervana satılan Hazreti Yusuf, Mısır’a getirildikten sonra bir dizi sıkıntıyla karşılaşmış, uzun yıllar zindanda kalmış, nihayet serbest bırakılmıştır. Sonrasında Firavun’un veziri olmuş, orada evlenmiş ve 12 çocuk sahibi olmuştur.
Toprak altındaki evin Hazreti Yusuf’a ait olup olmadığı tartışmalarını başlatan şey, parçalara ayrılmış heykeldi. Tevrat’ta, Hazreti Yusuf’un babası Hazreti Yakub’un en sevdiği oğlu olan Yusuf’a rengârenk kumaştan dikilmiş bir palto hediye ettiği yazılıydı.
Evin tapınak kısmındaki taş heykelin sırt kısmında, Tevrat’ta bahsedilen pelerini andıran renkli bir giysi bulunuyordu. Firavun’dan sonra gelen önemli bir kişiye ait olduğu anlaşılan ev, antik Mısır yapılarına benzemiyordu. İnşa tarzı Mezopotamya, Filistin ve Suriye mimarisini anımsatıyordu. Üstelik avluda Hazreti Yusuf’un çocukları kadar tam 12 mezar bulunuyordu! Heykel, Mısırlı birini değil, o bölgede pek rastlanmayan kızıl saçlı ve sarışın bir yabancıyı temsil ediyordu, ancak yüz kısmı sonradan kazınmıştı.
Hz. Yusuf Peygambere Ait Olduğunu Düşündüren Sebepler
Heykelin ve mezarların bulunuşunun ardından, eski Mısır uzmanları, mezarın Hz. Yusuf‘a ait olup olmadığını belirleyebilmek için yine Tevrat’ta anlatılan bir hadiseye başvurdu. Tevrat’ta, Hazreti Yusuf’un vefatından kısa bir süre önce çocuklarına ve yakınlarına, “İsrailoğulları, Mısır’dan ayrılacakları zaman kemiklerimi burada bırakmasınlar; asıl memleketim olan Şekem‘e götürsünler” diye vasiyette bulunduğu yazılıydı.
Hazreti Yusuf’un vefatından uzun yıllar sonra İsrailoğulları’nın başına geçen Hazreti Musa, halkını Mısır’dan çıkartacağı zaman bu vasiyeti yerine getirmek için üç gün boyunca Hz. Yusuf’un tabutunu aramış, bir nehirde bulmuş, yarılan Kızıldeniz’den geçerek Filistin’e gitmiş, çöllerde kırk sene boyunca bu tabutla dolaşmış ve kemikler “Şekem” taraflarına defnedilmişti.
Ancak o dönemdeki ismi “Şekem” olan bölgenin tam olarak neresi olduğu hâlâ bilinmiyor. Batılı bazı din tarihçileri, Filistin‘de, Nablus şehrinde bulunan ve asırlardan bu yana Hazreti Yusuf’a ait olduğuna inanılan bir türbenin mevcudiyetini göz önüne alarak “Şekem”in Nablus ve çevresi olabileceğini söylüyorlar.
Hz. Yusuf’un kabrinin yerinden Kur’an’da bahsedilmemesine rağmen, bazı İslami kaynaklar bu konuda bilgi veriyor ve naaşın Nil kıyısında bir yere defnedildiğini yazıyorlar. Defnin yapıldığı bölge, Yahudi ve Hristiyan kaynaklarında “Goşen” olarak geçiyor.
Goşen’in tam olarak nerede bulunduğu da hâlâ bilinmiyor; sadece “Nil Deltası’nın kuzeyinde, Sina Yarımadası’na yakın bir bölge” şeklinde ifade edilebiliyor. Toprak altından çıkarılan ve Hazreti Yusuf’un mezarı olduğu düşünülen ev, işte bu “Goşen” olarak inanılan bölgede bulundu!
Arkeologlar ve din tarihi uzmanlarının mezar konusundaki çalışmaları ve tartışmaları daha bir süre devam edeceğe benziyor.
Vezir Yuya Hakkında Bilinenler
Yuya, Mısır müzesinde eşi Tuya ile yan yana sergileniyor. Yuya’nın kökenleri, muhtemelen Yukarı Mısır’ın Akhmim kasabasında zengin bir malikâneye sahip ve yerel soylular arasında saygın bir konumda olan birisi olarak bilinirken, kesin kökeni belirsizliğini koruyor. Anatomist Grafton Elliot Smith’in Yuya’nın mumyası üzerine yaptığı çalışma, özelliklerinin klasik Mısırlı olmadığını ortaya koyarken, Mısır tarihinde komşu ülkelerden yoğun göç olduğunu düşünerek “bu konuda nihai bir görüş sunmanın acelecilik olacağını” belirtti. Bu açıklama, Yuya’nın kökeninin belirsizliğini vurgulayan bir nokta olarak karşımıza çıkıyor.
Quibell’in de belirttiği gibi, Yuya’nın yabancı olma iddiasına dair tek kanıt, adının farklı şekillerde yazılabilmesidir. Ancak, mezardaki mobilyalarda yabancı bir kökene ait iz bulunmamıştır ve hepsi tipik Mısırlı özelliklere sahiptir. Bazı Mısırbilimciler, Yuya’nın adının farklı hecelenmesi ve alışılmadık özellikleri nedeniyle onun yabancı kökenli, genellikle Suriyeli biri olduğuna inanıyorlar. Ancak, bu hipotez kesin olmaktan uzaktır ve birçok belirsizlik içermektedir. “Eski Mısır’ın Biyografik Sözlüğü” ise, atlar ve at arabaları bilgisinin Mısır’a kuzey topraklarından geldiğini ve Yuya’nın Mitanni soyuna sahip olabileceği olasılığını öne sürer. Ancak, bu hipotez de doğrulanamaz, çünkü Yuya’nın geçmişi hakkında çok az bilgi bulunmaktadır.
Yukarı Mısır’da yaşarken, Asyatik göçmenlerin veya kölelerin asimile edilmiş bir torunu olarak Yuya’nın, yerel soylular arasında yükseldiği düşünülebilir. Diğer bir olasılık da, Yuya’nın yerli Mısırlı olmadan önce Asyatik bir kökeni olabilir ve bu durumda yerli bir Mısırlı ile evlenmiş olabilir. Yuya’nın ölümü, ellili yaşlarının ortalarında MÖ 1374 civarında gerçekleştiği tahmin ediliyor. Bu noktada, Yuya’nın gizemli kökenleri ve yaşamı, Mısır tarihindeki çeşitli kültürel etkileşimleri yansıtan bir bulmaca olarak kalmaya devam ediyor.
Yuya’nın Mezarının Keşfi ve Mumyanın Özellikleri
Araştırmacılar 1 Şubat 1905 yılında, Yuya ile eşi Tuya’nın tabutlarını ve mumyalarını keşfettiler. Yaklaşık 3 metre uzunluğundaki bu tabut, Yuya’ya ait buluntular arasında altın ve değerli taşlarla süslü, şahane ahşap tabutlar ve çeşitli mumyalama materyalleri içeriyordu. Onun mezarının ve buluntularının ihtişamı, Yuya’nın Mısır’da önemli bir konumda yer aldığını gösteriyor.
Ancak asıl ilgi çekici olan Yuya’nın mumyasıydı. Mumyanın rengi ve fiziksel özellikleri, tipik Mısırlı profiline uymuyordu. Saçları genellikle Mısırlılarda görülen koyu tonların aksine açık renkliydi ve yüz hatları da Mısır’ın yerlilerinden farklıydı. Bu durum, onun Mısır dışından geldiğini ve yabancı bir kökene sahip olduğunu gösteriyor.
İşin ilginç bir yanı var. Tüm firavunların, kralların gömüldüğü yer olan Luxor’daki Krallar Vadisi‘ne gömülmüş olan firavun soyundan olmayan tek kişi Yuya’dı. Bu bilinmeyen yabancı yün mumyasını müzenin en büyüleyici eserlerinden biri yapmaktadır.
Yuya’nın yüz özellikleri, Mısırlılara özgü özelliklerden oldukça farklıydı. İşte bu noktada Mısırlı tarihçi ve yazar Ahmet Osman, “Krallar Vadisi’ndeki Yabancı” isimli kitabıyla tüm dikkatleri üzerine çekti. Yuya’nın Hz. Yusuf Peygamber olabileceğine dair araştırma dosyalarını paylaştığı kitabında, Yuya’nın Hz. Yusuf olduğuna dair argümanlar sunmuştu.
Yuya’nın gömülme biçimi, onun Mısır kökenli olmadığı fikrini destekleyen unsurlar arasında yer alır. 18. hanedanlık dönemlerinde görev yapmış olan Yuya’nın kulakları delinmemişti ki diğer kraliyet mumyaları genellikle kulakları delinerek gömülürdü. Ayrıca Yuya’nın ellerinin konumu da farklıydı; çoğu kraliyet mumyasının aksine elleri çenesinin altında değil, boynunun önünde yer alıyordu. Yuya’nın fiziksel özellikleri ve mezarındaki buluntular, onun sıradan bir Mısırlı olmadığını gösteriyordu.
Ahmet Osman’ın araştırmasına göre, Yuya’nın Hz. Yusuf olduğuna dair birçok delil bulunmaktadır. Ancak bu teori, İslamiyet inancına göre çürütülmektedir. Peygamberimiz Hazreti Muhammed’in (sav) hadisi şerifine göre, toprak bir peygamberin cesedine dokunmaz ve onlar her zaman tıpkı ilk gömüldükleri andaki gibi görünmeye devam ederler.
