Pınargözü Mağarası, Türkiye’nin en büyüleyici doğal oluşumlarından biridir. Isparta ilinin Yenişarbademli ilçesinin 18 kilometre batısında bulunur. Türkiye’nin en uzun mağarası olarak kabul edilmekle birlikte, henüz tam olarak keşfedilmemiştir. Keşfedilen kısmının uzunluğu konusunda kesin bir bilgi bulunmamaktadır.
Mağaranın girişi, Kızıldağ Milli Parkı‘nın ormanlık alanında, 1.550 metre rakımda Dedegöl Dağı’nın yamaçlarında yer alır. Girişten sürekli olarak Devre Su isimli bir su akıntısı çıkar ve mağaranın dar girişinde baca etkisi nedeniyle 166 km/saat hızla esen bir rüzgâr bulunur.
Mağara, keşfedildiğinden bu yana içindeki sayısız şelale ve suyla dolu geçitler nedeniyle araştırmacılar için keşfi son derece zorlu olmuştur. Bu yüzden mağara, halka açık Türk mağaraları listesinde yer almaz ve giriş sadece uygun mağaracılık ekipmanına sahip yetkili kişilere izin verilir.
Pınargözü Mağarasının Keşfi ve İlginç Özellikleri
Pınargözü Mağarası, 1964 yılında Türkiye’nin “mağara babası” olarak tanınan Temuçin Aygen tarafından keşfedildi. Türkiye Speleoloji Kurumu ile birlikte yapılan ilk keşif girişimi, mağara girişindeki su dolu geçit nedeniyle yarıda kaldı. Daha sonra, Spéléo-club de Paris’ten Fransız speleologlar, yerel Türk mağaracılarla işbirliği yaparak mağaranın esas keşfini gerçekleştirdiler. J. L. Pintaux ve Doniat, Ağustos 1965’te su dolu geçidi aşarak mağaranın içini keşfeden ilk kişiler oldular.
Ağustos 1968’de, Spéléo-club de Paris’ten Claude Chabert ve Michel Bakalowicz, İngiliz Speleoloji Derneği’nden Michael Clarke ile birlikte mağaranın girişindeki su yolunu aşan ikinci ekip oldu. Mağaranın iç kısımlarını keşfetmeye devam eden ekip, ilk şelaleyi belgeledi ancak 80 metre yukarıda bulunan su dolu bir geçit ilerlemelerini engelledi. Bu noktada, mağaranın araştırılması Chelsea Speleoloji Topluluğu’ndan İngiliz ekibine devredildi. Ağustos 1969’da geri dönen İngiliz ekibi, yaklaşık 1.600 metre ilerleyebildi ve bu keşif onları girişten 138 metre yukarıya taşıdı.
Ağustos 1970’te Fransız Alpin Kulübü, Michael Clarke’ın eşliğinde yeraltı nehri boyunca 3.220 metre daha ilerledi ve girişten 190 metre yükseğe ulaştı, ancak bir şelale keşiflerini durdurdu. Clarke, Ağustos 1971’de Türkiye Speleoloji Kurumu üyeleriyle birlikte tekrar mağaraya girdi ve fosil içeren galerilerden geçen nehri takip ederek 248 metre derinlikteki 15 metrelik bir kuyuya ulaştı. Bu keşiflerle birlikte Pınargözü Mağarası’nda toplam 4.685 metrelik geçit belgelenmiş oldu.
Eylül 1975’te Red Rose Cave & Pothole Club, “Affluent sump” olarak adlandırdıkları bir yan geçidi keşfetti ve araştırdı. Red Rose ekibinin ayrılmasından hemen sonra Bristol Üniversitesi Speleoloji Derneği’nden bir ekip mağaraya girdi ve mağaranın sonundaki 7 metrelik su dolu geçidi serbest dalışla aşmayı başardı ancak 18 metrelik bir şelale onları durdurdu.
1970’lerin ortalarına kadar mağara, girişten 248 metre yukarıda ve yaklaşık 5.275 metre uzunlukta olarak kaydedildi. İçerisinde 100’den fazla bağımsız mağara haritalandırıldı.1987, 1988 ve 1989 yıllarının Ağustos aylarında Fransız Speleoloji Federasyonu’ndan bir ekip, mağaranın daha derinlerine inmeye çalıştı. 1989’daki son gezilerinde, Bristol Üniversitesi ekibini durduran şelaleyi aşmayı başardılar ve girişten 661,5 metre derinliğe ulaştılar. Bu keşif gezilerinde toplam 4 kilometre yeni geçit keşfedildi ve 2,4 kilometre yeni galeri haritalandırıldı.
1992 yılında, mağaranın uzunluğunun 12 kilometreye ulaştığı öne sürüldü. 2011 yılında ise Fransız bir ekibin mağarayı 16 kilometreden fazla bir uzunlukta haritalandırdığı iddia edildi. 2011 yılında Türk hükümeti, Kızıldağ Millî Parkı içindeki mağaraları, özellikle de Pınargözü Mağarası’nı kataloglamak ve araştırmak amacıyla “Kızıldağ Millî Parkı Mağaralarının Araştırılması Projesi”ni başlattı. Projenin başlangıçta 2014 yılına kadar sürmesi planlanmıştı ancak mağaranın aşırı zorlu yapısı nedeniyle 12 kişilik ekip 2015 yılında hâlâ araştırma çalışmalarına devam ediyordu.
Ağustos 2015’te proje müdürü Selim Erdoğan, Fransız ekibinin 16 kilometrelik tahmininin kanıtlanmadığını açıkladı. Onun ekibi mağaranın 10,5 kilometre içlerine kadar ilerlemeyi başardı. Pınargözü Mağarası’nın tam uzunluğu halen belirlenememiştir.
Pınargözü Mağarasının Jeolojik Özellikleri
Pınargözü Mağarası, yaklaşık 40.000 km² genişliğindeki Batı Toros Dağları‘nın karst bölgesinde yer alır. Bu bölgedeki karst yapısı, Triyas dönemine ait kireçtaşlarından oluşmaktadır. Kireçtaşının oldukça gözenekli olması nedeniyle aşınmaya karşı dayanıksızdır ve bu durum karst bölgelerinde çok sayıda mağara ve galeri oluşumuna yol açar.
Pınargözü Mağarası da bu özellikleri taşır. Bölgedeki mağara sayısı hakkında tahminler büyük farklılıklar gösterir; Türkiye Arkeolojik Yerleşmeler Projesi (TAY) bölgede 2.400 civarında mağara olduğunu tahmin ederken, Kültür ve Turizm Bakanlığı ise bu sayının 20.000’in üzerinde olabileceğini belirtmektedir.
Pınargözü Mağarası çoğunlukla yatay olarak uzanır ve yatay galeriler ile geçitler arasında çok sayıda dikey baca ve şelale barındırır. Mağara, 1.550 metre yükseklikteki Dedegöl Dağı yamacında bulunan, 0,5 metre genişliğindeki girişinden yaklaşık 720 metre yukarıya kadar yükselir.
Mağarada Bulunan Şelaleler, Göletler ve Sarkıt Havuzları
Pınargözü Mağarası aktif bir mağaradır, yani içinde sürekli su akışı vardır. Mağaranın içindeki bir kaynaktan çıkan su, mağarayı bir çıkışlı mağara yapar. Kaynağın konumu henüz kesin olarak belirlenememiş olsa da, mağaranın üst kısmındaki arazide yarı kalıcı kar alanları ve büyük bir buzul gölü bulunmaktadır.
Mağara, keşfi oldukça zorlaştıran birçok su kaynağına sahiptir. Bunlar arasında büyük şelaleler, göletler, sarkıt havuzları, su birikintileri ve sifonlar bulunur. Su akış hızı mevsime göre değişir; yılın büyük bir bölümünde saniyede 700 litrenin üzerinde akarken, yaz mevsiminde bu değer saniyede 500-600 litreye kadar düşer. Bu nedenle mağarayı keşfetmek için en uygun dönem yaz mevsimidir.
Su sıcaklığı yıl boyunca yaklaşık 4-5 °C civarındadır ve bu da dalgıçların mağaranın su dolu kısımlarını keşfederken kalın koruyucu giysiler giymelerini gerektirir. Mağara sisteminin çoğunluğundaki hava sıcaklığı ise 5 °C’dir.
Hızı Saatte 160 Kilometrenin Üzerine Çıkan Rüzgâr
Mağaranın ağzından çıkan rüzgârın hızı saatte 100 kilometreden 160 kilometrenin üzerine kadar ölçülmüştür. Beaufort rüzgâr şiddeti skalasına göre, saatte 89 kilometreden fazla hızla esen rüzgârlar “şiddetli fırtına” olarak sınıflandırılırken, saatte 118 kilometreden fazla esen rüzgârlar “kasırga şiddeti rüzgâr” olarak tanımlanır.
Bu rüzgâr, çekiş etkisi nedeniyle oluşur. Yüksek ve alçak irtifalardaki açıklıklar arasındaki sıcaklık farkları, daha düşük konumdaki girişten güçlü rüzgâr akımlarının gelmesine neden olur.
WhatsApp grubumuza katılmak için TIKLAYINIZ!
