Matmâta köyü, Tunus’un güney kesiminde bulunan bir yeraltı köyüdür. Berberi kökenli insanların yaşadığı Matmâta, dağlık bir arazi üzerine kurulmuştur ve evlerin mimari tarzı oldukça ilginçtir. Matmâta’daki evler, yerin altına büyük çukurlar kazılarak oluşturulur ve ailelerin ihtiyacına göre etrafında yer alan yapay mağaralara odalar eklenir. Bu mimari tarz, Matmâta’nın benzersiz özellikleri arasında yer alır.
Köy, dünya çapında ün kazanmış Star Wars (Yıldız Savaşları) filmlerinin bazı sahnelerinin burada çekilmesiyle daha da popüler hale gelmiştir. Bu popülerlik, köyün turizm merkezi haline gelmesine ve nüfusunun artmasına neden olmuştur.
Köy, basit aletlerle kazılabilecek kadar yumuşak bir toprağa sahiptir. Buna rağmen, yüzlerce yıl boyunca bozulmadan ayakta kalabilen ve yaz aylarında aşırı sıcaktan, kış aylarında da soğuktan koruyabilen dayanıklı bir özelliğe sahiptir. Bu özellikler Matmâta’nın, insanoğlunun kendine yuva bildiği bölgenin şartlarına uyum sağlamak macerasındaki en sıra dışı örneklerinden biridir.
Bölgede yaşayan Berberi topluluğu, yükselti olmaması sebebiyle toprağı kazarak büyük çukurlar oluşturmuş ve bu çukurların içini oyarak evlerini inşa etmiştir. Açıkta kalan derin çukurlar ise avlu olarak kullanılmıştır. Matmâta’daki evlerin neredeyse tamamı benzer bir plana sahiptir. Zemine açılan geniş bir çukur, toprağın içinde oyulmuş odalar ve ağaçlı bir avlu şeklindedir.
Matmâta Köyünün Tarihi
Matmâta köyü, Tunus ve Libya arasındaki C104 otoyoluna yakın bir konumda bulunmaktadır. 11. yüzyılda savaşlardan kaçan insanlar tarafından yeraltında kurulmuştur. Köy, 1960’lara kadar gerçek bir yaşam alanı olarak kullanılmıştır. Ancak o dönemlerde yaşanan sel felaketi ve sonrasında insanların şehirlere doğru göç etmesiyle birlikte köydeki nüfus azalmıştır. Bu olayların ardından köy, kendi haline bırakılmıştır.
Matmâta’da yaşayan köylüler turizmle birlikte zeytincilik ve hayvancılıkla da uğraşıyorlar. Yaklaşık 3 bin haneden oluşan köy, dünya çapında üne kavuşmasını büyük ölçüde Star Wars (Yıldız Savaşları) filmlerine borçludur. Yönetmen George Lucas’ın yazıp yönettiği 1977 yapımı Star Wars: Episode IV – A New Hope (Yıldız Savaşları: Bölüm IV – Yeni Bir Umut) filminde, Matmâta’daki bazı mekânların kullanılmıştır. Filmin popülaritesinin artmasıyla birlikte köyün de tanınır hale gelmesini sağlamıştır.
Star Wars hayranlarının ilgisinin yanı sıra köyün turizme açık yapısı, Matmâta’yı önemli bir turizm merkezi haline getirdi. Tersine göç alan köy, yaklaşık 2 bin nüfuslu bir Berberi topluluğuna ev sahipliği yapmaktadır. 2011’de başlayan Arap Baharı’nın etkileri henüz tam olarak geçmemişken, 2015 yılında turistik bazı merkezlere düzenlenen terör saldırıları Tunus’a gelen turist sayısında düşüşe neden olsa da, köy hala ülkeye gelen yabancılar için oldukça ilgi çekici bir yerdir.
Matmâta, yeraltına açılmış geniş avluları ve palmiye ağaçlarıyla süslenmiş, toprağın içine oyulmuş odaları, labirenti andıran tünelleri ve unutulmaz çöl deneyimi ile insanın doğaya uyum sağlama çabasının eşsiz bir örneğini oluşturuyor.
