Altın Elbiseli Adam, 1969 yılında Kazakistan’da Esik kurganında bulunmuştur. Üzerinde çok sayıda işlemenin ve tasvirin yer aldığı altın zırh, Türk kültürü ve medeniyeti hakkında önemli bilgiler vermektedir. Zırhın bulunduğu Esik kurganı, dünyada altın süslemeli bulguların en çok keşfedildiği ikinci büyük mezar olmuştur. Bu sebeple Bozkır’ın Tutankamon’u olarak tabir edilen eser, Kazakistan’ın en önemli hazinesi konumunu almıştır.
MÖ 5. yüzyıldan kalma olduğu düşünülen zırh, ‘’bozkırın kuyumcuları’’ olarak bilinen İskitlere (sakalar) aittir. Altın işlemeciliğinin en görkemli şekilde yansıtıldığı zırh, İskitlerin eski çağlardaki yaşayışları ve kültürleri hakkında önemli bilgiler vermektedir. Zırhın çıkarıldığı yerde bulunan İskitlere ait yazıtlar sebebiyle, zırhın bir Hakan ya da oğlu Tekin’e ait olduğu düşünülmektedir. Altın zırh, üzerinde süslemelerin yer aldığı altın plakalarla oluşturulmuş gömlek, kaftan, kemer ve deri pantolondan oluşmaktadır.
Kurganda Ortaya Çıkan Eserler
İskitler, doğuda Çin Seddi’nden batıda Tuna Nehri’ne kadar oldukça geniş bir sahaya yayılmış ve bin yılı aşkın bir süre tarih sahnesinde yer almayı başarmış bir kavimdir. İskitler; bıraktıkları kültürel miras bakımından, kurgan kültürünün temsilcileri olarak bilinmektedir. Altın işleme de çok ileri seviyeye ulaşmaları sebebiyle, ‘’bozkırın kuyumcuları’’ olarak tanınmışlardır. İskitlere ait kurganlarda, el işlemeciliği ile ön plana çıkan altın eşyalar çoğunluktadır.
Esik Kurganı, 1969 ve 1970 yılları arasında Kazakistan’ın Issık Kasabası’ndaki kazılarda ortaya çıkarılmıştır. Bölgede bulunan ve İskitlere ait olan birçok kurgan arasında, yağmalanmadan içerisindekilerle beraber sağlam kalabilen sayılı yerler arasındadır. Üzeri taş ve toprakla kapatılmış olan mezar odası, yerin 7 metre derinliğinde bulunmuştur. Kalın çam kütükleri ile yapılan mezar odasının, dışarıda hazırlandıktan sonra çukura indirildiği tahmin edilmektedir.
İskitlerin yaşadığı bölgedeki kurganlarda çıkarılan arkeolojik buluntuların en önemlisi, Esik kurganındakilerdir. Altın adam zırhının yanı sıra, Tigine ait değerli eşyalar da ortaya çıkarılmıştır. Kurganda üç binden fazla altın eşya, seramik küpler, tahta tabaklar, eyer örtüleri, tahta eyerler, silahlar ve iki gümüş çanak bulunmuştur. Bu buluntular, Mısır Firavunu Tutankamon’dan sonra en çok altın bulguların keşfedildiği ikinci büyük mezar olmuştur. Kurganda bulunan her bir parça İskitlerin yaşam biçimi, giyim kuşamı ve törenleri hakkında ayrıntılı bilgiler vermektedir.
Altın Elbiseli Adam Zırhının İlginç Özellikleri
Altın Elbiseli Adam zırhı, sanat tarihi açısından adeta bir şaheser olarak kabul edilmektedir. Zırhın 18 – 23 yaş aralığında bir prense ait olduğu düşünülmektedir. Elbisenin bulunduğu kurganın içerisinde yer alan gümüş kap üzerinde, elbisenin kime ait olduğu hakkında bilgi veren yazılar bulunmaktadır. V yakalı kısa kaftan şeklinde tasarlanan elbise, dar süvari pantolonu, diz altında kalan kısa yumuşak çizme ve İskit topluluklarında bir gelenek olarak görülen sivri başlık şeklinde parçalardan oluşmaktadır. Ceket üzerinde kalın bir kemer yer almaktadır.
Elbise, ömrünün büyük bir kısmını at üzerinde geçiren İskitlerin giyimini ve karakteristik özelliklerini yansıtmaktadır. Başlık üzerinde kuş tüyleri, boynuzlu kanatlı 2 at tasviri ve keçi kabartması bulunmaktadır. Elbisenin bel kısmında bulunan kemerin her iki yanında da, keskin bir kılıç bulunmaktadır. Kemer altın plakalarla süslenmiş kaplan başlı bir tokayla tutturulmuştur. 65 santimlik başlığının ucunda; dağ keçisi motifi, dünya hâkimiyetini simgeleyen 4 ok ve güneş tanrısını sembolize eden iki kanatlı at motifi yer almaktadır. Elbise tamamen altın iplikle dikilmiş ve farklı büyüklükte altın plakalar işlenmiştir.
Kurgan içerisinde bulunan diğer eşyalardan biri olan gümüş tasın üzerinde ‘’Han’ın oğlu 23′ünde öldü. Esik halkının başı sağ olsun.” yazmaktadır. Yazının bilgi verici özelliği dışında en önemli özelliklerinden biri de, Türklerin en eski yazıtları olan Yenisey ve Orhun Abidelerini değiştirebilecek nitelikte olmasıdır. Kurgan içerisinde Avrasya hayvan üslubu açısından önemli kabul edilen hayvan tasvirlerinin yer aldığı eşyalara rastlanılmıştır. Bu tasvirler; altın yapraklar, dağ kıvrımları üzerinde kuşlar, leopar, pars, kartal, dağ keçisi, at, mitolojik semboller ve figürler şeklindedir. Altın Elbiseli adamın mühür olarak kullandığı yüzüğü, yarısı deri yarısı ahşap altın işlemeli hançeri ve kamçısı, yine aynı kurgandan çıkarılan eşyalar arasındadır.
Esik kurganından çıkarılan tüm malzemeler, Türklerin 2500 yıl öncesinde büyük bir devlet olduğu ve kendi yazı dillerini kullandığının bir kanıt olarak görülmektedir. Bu eşyalar altın işlemeciliği, altın kaplama teknikleri, metal üzerine işlemecilik ve Orta Asya göçebe geleneğinin ünlü hayvan üslubu tasvirleri konusunda önemli bilgiler vermektedir.
