Çin yapmış olduğu bilimsel ve teknolojik hamlelerle son derece ön plana çıkan bir ülkedir. Son olarak da akıl almaz bir hamle gerçekleştirerek, güneşten beş kat daha sıcak olan yapay güneş yapmayı başardı. Yapılan son deneyde 70 milyon derece sıcaklığa ulaşan yapay güneş, 20 dakika kadar sıcaklığını korumaya devam etmiştir.
Proje bilim insanları tarafından ‘’Sınırsız Temiz Enerji’’ fikri ile ortaya çıkmıştır. Nükleer enerjinin gücünden faydalanılarak, güneşte doğal olarak ortaya çıkan reaksiyonları taklit eden bir makine üretilmiştir. Nükleer füzyon tesisi olarak kurulan, Deneyimsel Gelişmiş Süper İletken Tokamak (EAST) tesisinde deneysel çalışmalar devam etmektedir. Çinlilerin yaptığı güneş deneyinin adı EAST kelimesi İngilizcede doğu anlamına gelmektedir. Açılımı; Eksperimental Advanced Superconducting Tokamak’tır. Tokamak kelimesi Rusçadan gelmekte ve ”manyetik bobinli toroidal oda” anlamına gelmektedir.
Araştırmacılar ısıtma sistemini daha sıcak ve daha dayanıklı hale getirmek için çalışmaktadır. Tesis hidrojen ve döteryum gazlarını yakıt olarak kullanmaktadır. Güneşe güç veren nükleer füzyon reaksiyonu bu gazların tepkimesi ile ortaya çıkarılmaktadır. Güneşten esinlenerek ve güneşi taklit ederek ortaya çıkarılan bu sisteme ‘’Yapay Güneş’’ ismi verilmiştir. Sovyet fizikçiler 1950’li yıllarda bu çalışmanın ilk örneklerini yapmışlardır. Füzyon enerjisini elde edebilmek için pek çok ülke uzun zamanlardan beri çalışmalar yapmaktadır.
Yapay Güneş Nasıl Çalışmaktadır?
Nükleer reaktörler, füzyon reaktörleri, atomun çekirdeği parçalanarak füzyon türü bir enerji elde edilmektedir. Nükleer füzyon enerjisi üretiminde ‘’nükleer’’ kelimesi ‘’çekirdek’’ demektir. Normalde çekirdek parçalanarak enerji ortaya çıkarılır, fakat nükleer füzyon enerjisinde, aynı güneşteki gibi çekirdek birleştirilmektedir. Güneş devasa bir nükleer füzyon reaktörüdür. Güneşte hidrojen atomları çarpışıp, birleşerek helyum atomlarına dönüşmektedir. Güneş her saniye 600 milyon ton hidrojeni, helyuma dönüşerek muazzam miktarda enerji açığa çıkarmaktadır.
Güneş devasa bir kütleye sahip olduğu için, aynı zamanda devasa bir kütle çekimine de sahiptir. Bu devasa kütle çekimi, güneşin özellikle çekirdek kısmında, füzyonu birleştirmeyi oluşturacak ideal koşulları sağlamaktadır. Fakat aynı koşulları dünyada sağlayabilmek çok zordur. Yarım yüzyılı aşkın bir süredir, pek çok yöntemle bu gerçekleştirilmeye çalışılmıştır. Bu yöntemler içerisinde en gerçekçi olabilecek, akla yatkın olan yöntemin Tokamak olduğu düşünülmektedir.
Tokamak füzyon enerjisini kullanmak için tasarlanmış deneysel bir makinedir. Aşırı sıcaklıklarda elektronlar çekirdeklerinden ayrılıyor ve maddenin iyonize hali olan plazma haline geliyor. Yüklü parçacıklardan, yani pozitif çekirdekler ve negatif elektronlardan oluşan bu plazma, soluduğumuz havadan 1 milyon kat daha az yoğundur. Füzyon plazmaları, hafif elementlerin kaynaşabileceği ve enerji üretebileceği ortamı sağlamaktadır. Vakumlu bir simit gibi tasarlanan Tokamak makinesinin içinde, atomların birleşmesi, kaynaşması yoluyla elde edilen enerji, kabın duvarlarında ısı olarak emilmektedir. Bu yüksek ısı buhar elde etmek için kullanılacaktır. Elde edilen buharla da jeneratörler çalışacak ve elektrik üretilecektir.
Yapay güneşi hayata geçirebilmek için 10 binden fazla Çinli ve yabancı bilimsel araştırmacı çalışmıştır. Projeye yaklaşık olarak 701 milyon sterlin harcanmıştır. 2040 yılı gibi elektrik enerjisi üretmeye başlanacağı söylenmiştir. Projede hedef, sıcaklığın 100 milyon derecenin üzerinde tutmak ve uzun süre devamlılığını sağlayabilmektir. Bu tip çalışmalar ABD, Fransa, Güney Kore ve Rusya gibi ülkelerde de yapılmaktadır.
