Dünya tarihinin farklı zaman dilimlerinde çeşitli sebeplere bağlı olarak kitlesel yok oluşlar gerçekleşmiştir. Yaşanan bu yok oluşlarda birçok canlı türü tarih sahnesinden silinmiştir. Dünyada gerçekleşen bu kitlesel yok oluşlar, meteor çarpması gibi dünyayı kısa bir sürede etkileyen olaylar şeklinde olduğu gibi, atmosferik sebeplere bağlı olarak uzun milyon yılları kapsayacak şekilde de yaşanmıştır. Dünya tarihinde gerçekleşmiş olan beş kitlesel yok oluş şu şekildedir;
Permiyen – Triyas Yok Oluşu
Permiyen – Triyas yok oluşu; ‘’büyük ölüm’’ ya da ‘’büyük yok oluş’’ olarak da adlandırılmaktadır. 251 milyon yıl önce yaşandığı tahmin edilmektedir. Paleozoik ve Mezozoik dönemlerin haricinde, Permiyen ve Triyas jeolojik dönemleri arasında geçişi başlatan bir kitlesel yok oluştur. Dünyada meydana gelen en şiddetli yok oluş olarak bilinen bu kitlesel yok oluş, tüm türlerin yüzde 96’sını yok etmiştir. Diğeri yok oluşlarla kıyaslandığı zaman; böcekleri bile etkileyen ve dünya yaşamının kendisini toparlaması en uzun süren yok oluştur.
Milyonlarca yıl sürdüğü tahmin edilen yok oluşla ilgili çeşitli teoriler ortaya atılmaktadır. Teorilere göre; yavaş yavaş gerçekleşmeye başlayan çevresel değişimler ve dünyaya çarpan bol miktarda ki meteorların yol açtığı felaketler sebep olmuştur. Denizlerdeki oksijen oranı değişmiş, deniz seviyesi gerilemiş, volkanik patlamalar artmıştır. Bu olayların birden fazlasının birlikte yaşanmasıyla birlikte de küresel soğuma meydana gelmiştir. Dünya üzerinde yaşamını sürdüren tüm türlerin Permiyen – Triyas yok oluşundan kurtulabilen yüzde 4’lük kısımdan türeyen canlılar olduğu düşünülmektedir.
Geç Devoniyen Yok Oluşu
Geç Devoniyen yok oluşunun 359 milyon yıl önce meydana geldiği ve dünya üzerindeki tüm türlerin üçte ikisi yok ettiği tahmin edilmektedir. Bu yok oluş tek bir olayla ilgili olarak değil de milyonlarca yıllık bir dizi felaket sonrası gerçekleşmiştir. Yok oluştan en çok sığ denizlerdeki yaşam türleri etkilenmiştir. Resifler ve mercan türleri 100 milyon yıl sonra ortaya çıkıncaya kadar kaybolmuştur. Asteroit etkileri, iklim değişikliği ve toprağa karışan yeni tür bitkiler, deniz seviyesinde değişiklikler meydana getirmiştir. Bu sebeple deniz yatağının büyük bir kısmı neredeyse oksijensiz kalmış ve bakteriler haricindeki tüm canlılar yok olmuştur.
Kretase – Tersiyer Yok Oluşu
Kretase – Tersiyer yok oluşu; günümüzden yaklaşık 65 milyon yıl önce yaşanmış, dinozorlar da dâhil yeryüzünde yaşayan canlıların yüzde 75’i yok olmuştur. Yaşanan felaketin sebebi tam olarak kanıtlanamamış olmakla birlikte, Meksika’nın Yucatan Yarımadası’na düşen bir meteorun sebep olduğu tahmin edilmektedir. Yarımadaya çarpan meteor, yaklaşık 200 kilometre çapında ve 20 kilometre derinliğinde Chicxulub Kraterini oluşturmuştur.
Çarpmanın etkisiyle dünya üzerinde büyük yangınların ortaya çıktığı, tsunamilerin oluştuğu, atmosfere bol miktarda sülfürün yayıldığı, bu sebeple iklimin kökten değiştiği tahmin edilmektedir. Aşırı boyutlara ulaşan iklim değişikliği uzun yıllar devam etmiş ve kitlesel yok oluşun sebebi olmuştur. Bu yok oluştan sadece kış uykusuna yatan bazı memeliler ve sürüngenler sağlam çıkabilmiştir.
Ordovisyen – Silüryen Yok Oluşu
Ordovisyen – Silüryen yok oluşu; dünya tarihinin üçüncü en büyük yok oluşudur. Bu yok oluşun 443 milyon yıl önce yaşandığı tahmin edilmektedir. Ordovisyen dönemde, yeryüzündeki canlı hayatın neredeyse çoğu suda yaşamaktadır. Buzul çağının sorumlu tutulduğu yok oluşta, deniz hayatının yaklaşık yüzde 85’i yok olmuştur. Güney yarımkürede büyük bir buz tabakası, iklim değişikliğine ve deniz seviyesinde düşüşe sebep olmuş bu durum yok oluşa sebep olmuştur.
Triyas – Jura Yok Oluşu
Trias – Jura yok oluş olayını yaratan iki veya üç aşamalı yok oluş bulunmaktadır. 18 milyon yıllık Triyas döneminde yaşanan yok oluşlara; iklim değişiklikleri, sel felaketleri ve asteroid çarpmasının etkilerinin sebep olduğu düşünülmektedir. Bu yok oluşta çok sayıda deniz sürüngenleri, büyük amfibiler, resifleri oluşturan birçok canlı ve çok sayıda yumuşakça yok olmuştur. Bitkilerin de etkilendiği o dönemde yaşayan bütün türlerin yaklaşık yarısı yok olmuştur.
WhatsApp grubumuza katılmak için TIKLAYINIZ!
