Bilim insanları, 2017 yılında Dünyanın 8. Kıtasının varlığını onayladı. “Zelandiya” ismi verilen bu kıta Güney Pasifik Okyanusu’nun 1 kilometre altında, Yeni Zelanda yakınlarında yer almaktadır. Ancak, 5 milyon kilometrekarelik kıtanın yüzde 94’ü sular altındadır. Bu sebeple Zelandiya’nın haritasını çıkarmak oldukça zor bir süreçtir. Bilim insanları, Zelandiya’nın gerçek bir kıta olduğunu 2017 yılında onaylamış olsalar da, kıtanın tam genişliğini haritalamak biraz zaman almıştır.
Sonunda, araştırmacılar Zelandiya’nın güncel ve milyonlarca yıl öncesine ait detaylı haritalarını yayınladılar. Bu haritalar, kıtanın görünümü hakkında benzeri görülmemiş bir ayrıntı sağladı ve bugünkü haliyle nasıl oluştuğunu açıkladılar. Dünyanın en küçük, en ince ve en genç kıtası olarak bilinen bu kıta, Madagaskar’ın yaklaşık altı katı büyüklüğündedir. Kıta, önceden ansiklopediler, haritalar ve arama motorları tarafından listelenen yedi kıtadan farklı olarak henüz keşfedilmemişti.
Bir kara parçasının kıta olarak adlandırılması için su yüzeyinde yer alması şartı yoktur. Bilim insanları kıta olarak kabul edilmesi için öncelikle bazı şartları kontrol ediyorlar. Kara parçasının, çevresine göre yüksekliğinin daha fazla olması, kendine özgü bir jeolojik yapısının olması, sınırları net olarak tanımlanabilir bir alan olması ve bölgedeki kıtasal kabuğun okyanusal kabuktan daha kalın olması bu şartlardan bazılarıdır. Bu yeni keşfedilen kıta aslında uzun zamandır var olmasına rağmen, varlığı 1990’lı yıllarda keşfedildi ve 2017’de resmen kıta olarak tanındı. Ancak su altında olması nedeniyle kıtanın üzerinde az sayıda araştırma yapılabildi.
Zelandiya Kıtasıyla İlgili Yapılan Araştırmalar
Yeni Zelanda merkezli GNS Science araştırma ekibi; Zelandiya kıtasının detaylı şekil ve büyüklük haritalarını çıkardıklarını açıkladı. Araştırmacılar, bu haritaları insanların görsel olarak inceleyip keşfedebileceği bir internet sitesinde yayınladılar. Projenin lideri Nick Mortimer, “Bu haritaları Yeni Zelanda’nın ve Güneybatı Pasifik’in jeolojisi hakkında doğru, tamamlanmış ve güncel görseller sağlamak için yaptık” dedi.
Mortimer ve ekibi, Zelandiya’nın tektonik yapısının yanı sıra etrafındaki deniz tabanının topografyasını da haritaladılar. Haritalar, Zelandiya’nın milyonlarca yıl önce sular altına batmadan önceki görünümü hakkında da yeni bilgiler ortaya çıkardı. Kıta yaklaşık 5 milyon kilometrekare büyüklüğünde ve çoğu su altında kalmış durumdadır.
Zelandiya’nın alanı, Avustralya’nın yaklaşık yarısı kadar olmasına rağmen, sadece yüzde 6’sı su seviyesinin üzerinde yer almaktadır. Bu alan, Yeni Zelanda’nın kuzey ve güney adaları ile Yeni Kaledonya adasının temelini oluşturmaktadır. Zelandiya’nın geri kalanı sular altında olduğu için araştırılması oldukça zorlu bir süreçtir.
Mortimer ve ekibinin hazırladığı deniz tabanı topoğrafyası haritası, kıtadaki dağların yüksekliklerini ve su yüzeyine ne kadar yakın olduklarını göstermektedir. Harita ayrıca kıtanın kıyı şeridini, bölgesel sınırlarını ve başlıca su altı özelliklerinin de isimlerini içermektedir. Bu harita, Dünya’nın bütün okyanus tabanlarını gösteren küresel harita girişiminin de bir parçası olacak ve 2030 yılında tamamlanması planlanmaktadır.
GNS Science araştırmacıları, yaptıkları ikinci harita ile bu kıtanın yerkabuğunun nasıl oluştuğunu ve ana fay hatlarını ortaya çıkardılar. Harita, kıtanın daha sert ve yaşlı kıtasal yerkabuğunu kırmızı, turuncu, sarı ve kahverengi renklerle temsil ederken, daha genç denizel kabuk ise mavi renkte gösteriliyor. Ayrıca, harita volkanların yerlerini de gösteren kırmızı üçgenlerle dolu ve kıtanın bulunduğu bölgedeki tektonik hareketleri de açığa çıkarıyor.
Kıtaya Zelandiya İsminin Verilmesi
Zelandiya terimi, 1995 yılında jeofizikçi Bruce Luyendyk tarafından ortaya atılmıştır. Luyendyk, bu terimi yeni bir kıtanın tanımlaması amacıyla seçmediğini, aslında terimin Yeni Zelanda ve Gondvana süper kıtasından 85 milyon yıl önce kopmuş, su altında kalmış yerkabuğu parçalarını ifade etmek için kullanıldığını belirtmiştir. Luyendyk, Gondvana’ya bakıldığında bu parçaların onunla aynı olduğunu fark etmiş ve bu nedenle bu parçaların tamamını ayrı ayrı isimlendirmenin gereksiz olduğunu düşünerek Zelandiya terimini kullanmıştır. Gondvana, Dünya’nın antik süper kıtası Pangea’nın iki parçaya ayrılması sonucu oluşmuştur. Kuzeydeki Laurasia Avrupa, Asya ve Kuzey Amerika’yı, güneydeki Gondvana ise Afrika, Antartika, Güney Amerika ve Avusturalya’yı oluşturdu.
2017 yılına kadar Zelandiya ve Madagaskar adası gibi bazı bölgeler “mikro kıta” olarak sınıflandırılıyordu. Ancak, Zelandiya’nın tüm kıta özelliklerine sahip olduğunu belirten Mortimer’e göre, bu bölge bir kıtadır. Zelandiya’nın belirgin sınırları, 1 milyon kilometrekareden büyük bir alanı kaplaması, denizel kabuğu ve kıtasal kabuğun daha kalın olması gibi özellikleri bulunmaktadır. Mortimer, 2017 yılında Science News’e yaptığı açıklamada, “Dünya’daki tüm okyanusların suyunu boşaltabilseydik, Zelandiya açık bir şekilde göze çarpardı. Eğer okyanus tabanında yer almıyorsa, Zelandiya’nın bir kıta olduğu çok daha önceden fark edilebilirdi” dedi.
Zelandiya’nın Tarihi ve Oluşumu
Zelandiya’nın tarihi ve oluşumu gerçekten de oldukça ilginçtir. Yaklaşık 105 milyon yıl önce Gondwana’dan uzaklaşarak battı ve sonrasında Pasifik Levhası tarafından su üstüne itilerek Yeni Zelanda adasını oluşturdu. Zelandiya’nın kıta olarak kabul edilmesinin nedeni, granit, şist ve kireçtaşı gibi magmatik, metamorfik ve tortul kayalardan oluşmasıdır. Bu özellikleri, Zelandiya’nın okyanusal kabuklardan ayrıldığını ve bir kıta kabuğuna sahip olduğunu gösteriyor.
Zelandiya’nın oluşumu sıra dışı olduğu için, jeologlar hala bu ince kıtanın nasıl parçalanmadığını anlamaya çalışıyorlar. Ayrıca, Gondwana’nın bir parçası olduğu için Zelandiya’da yaşayan canlılar hakkında da çok şey öğrenilebilir. Zelandiya’nın kayalarında, Gondwana’nın bitki ve hayvan türlerine ait kalıntılar olabileceği düşünülüyor. Bu da bilim insanlarının daha uzun süre Zelandiya hakkında araştırmalar yapacaklarını gösteriyor.
Sonuç olarak, Zelandiya’nın keşfi ve kıta olarak kabul edilmesi, dünya coğrafyası hakkında daha fazla bilgi edinmemize ve tarihimizi daha iyi anlamamıza yardımcı oldu. Bu keşif aynı zamanda, dünyamızın hala keşfedilmeyi bekleyen sırlarla dolu olduğunu gösteriyor.
